HADİS EDEBİYATINDA MUSANNEF TÜRÜ ESERLER VE MUSANNEF KAVRAMININ TANIMINA AİT SORUNLAR

Bu makale, Hadis Edebiyatının teşekkül ettiği tasnif döneminde telif edilen Musannef türü eserleri ve Musannef kavramının tanım sorunlarını konu almaktadır. Fihrist türü eserlerde Musannef sözcüğü genel olarak lügat anlamıyla kullanılmıştır. Bununla birlikte herhangi bir fihristte “Musannef” şeklinde ifade edilen bir eser, başka bir fihristte “Sünen”, “Câmi‘” ve “Müsned” gibi farklı isimlerle de nakledilmiştir. Musannef sözcüğü Mütekaddimûn ve Müteahhirûn dönemi Hadis Usûlü eserlerinde sıklıkla kullanılmış olmasına karşın bir kavram olarak tanımlanmamıştır. Bu sözcüğün ıstılâhlaşması son birkaç asırda ortaya çıkmıştır. Bu dönemde Musannef sözcüğü, erken dönemlerdeki kullanımının aksine tedrici bir anlam daralmasına maruz kalmıştır. Musannef kavramı ile ilgili tanımlarda ağırlıklı olarak üç özellik ifade edilmiştir: 1. Fıkıh ahkâmına müteallik haberleri ihtivâ eden, 2. Her türlü konuyu ihtiva etmemesiyle Câmi‘lerden, ihtiva ettiği bazı konuları itibariyle de Sünenlerden farklı olan, 3. Merfu‘ hadislere ilâvaten oldukça fazla Mevkûf ve Maktu‘ hadisleri derleyen eserlerdir. Yapılan Musannef tanımları genel olarak Abdürrezzâk b. Hemmâm (ö. 211/826-27) ve İbn Ebî Şeybe’nin (ö. 235/849) eserleri dikkate alınarak yapılmıştır. Ancak bu tanımlar için klasik kaynaklardan herhangi bir referans gösterilmemiştir. Örneğin, bir kaynakta Musannef türü olarak ifade edilen bir eser başka bir kaynakta “Câmi‘” olarak zikredilebilmiştir. Bu husus hem tanım hem de isim-müsemma karmaşasına sebep olmuştur.