Temel Hadis Kaynaklarındaki Gazzeli Râvîler

Abstract

Günümüzde bütün dünyanın gündeminde yer alan Gazze, birçok çalışmaya konu olmasına rağmen İslâmî ilimler açısından yeteri kadar araştırılmamıştır. Makalede Hz. Peygamber ile sahâbe ve tâbiîndan gelen rivayetleri nakleden Gazzeli râvîler incelenmiştir. Araştırmayla Gazze’nin hadis rivayet tarihindeki yerini belirlemek amaçlanmıştır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman ve betimsel analiz metodu kullanılmıştır. Makalede hicrî ilk beş asırda musanniflerin konularına ve râvîlerine göre tasnif ettiği temel hadis kaynakları esas alınmıştır. Ayrıca Gazzeli râvîlerin biyografilerinde ricâl kitaplarına ve diğer bazı çalışmalara müracaat edilmiştir. Araştırmanın sonucunda temel hadis kaynaklarında ismi geçen on altı Gazzeli râvî tespit edilmiştir. Gazzeli râvîlerin rivayetleri, Ebû Dâvûd’un es-Sünen’i hariç hicrî ilk üç asırdaki hadis kitaplarında yer almazken daha ziyade dördüncü ve beşinci asırdaki eserlerde nakledilmektedir. Bu durum, Gazze’nin hicrî ilk üç asırdaki tarihinin bilinmemesine paralel benzer bir durum arz etmektedir. Gazzeli râvîlerden bir kısmının biyografilerine dair hiçbir veri yokken bazılarına dair ise sınırlı bir bilginin bulunduğu görülmüştür.

Keywords

• Hadis
• Filistin
• Gazze
• Râvî
• Rivâyet

Gazan Rāwīs in the Main Hadīth Sources

Abstract

Although Gaza features prominently on today’s global agenda and has been the subject of extensive scholarship, it has received little sustained attention from the perspective of Islamic sciences. This article addresses that gap by examining narrators from Gaza who transmitted reports attributed to the Prophet Muhammad, his companions, and the succeeding generations. Its aim is to situate Gaza within the history of hadīth transmission. The study employs qualitative methods, drawing on document analysis and descriptive review of the principal hadīth compilations produced during the first five centuries of the hijrī era, as well as biographical dictionaries and related scholarship on Gazan narrators. It identifies sixteen narrators from Gaza cited in major hadīth sources. With the exception of Abū Dāwūd’s al- Sunan, their transmissions do not appear in hadīth collections from the first three hijrī centuries and are found primarily in works compiled in the fourth and fifth centuries. This pattern mirrors the broader scarcity of historical information about Gaza in the early hijrī period. While biographical data on some Gazan narrators is entirely absent, only fragmentary details are available for others.

Keywords

• Hadith
• Palestine
• Gaza
• Rāwī
• Narration

References

1. Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdullah eş-Şeybânî. el-Müsned. thk. Şuayb el-Arnaût vd. 52 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1996.
2. Akgün, Hüseyin. Hadis Rivâyet Coğrafyası -Hicrî İlk 150 Yıl-. İstanbul: İFAV Yayınları, 2019.
3. Alhila, Nour. “el-Cuhûdu’l-Hadîsiyye fî Gazze”. Burdur İlahiyat Dergisi Gazze (2024), 141-157.
4. Ârif, Ârif. Târîhu Gazze. Riyad: Advau’s-Selef, ts.
5. Atar, Fahrettin. “Muhâlea”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 30/397-401. Ankara: TDV Yayınları, 2020.
6. Aynî, Ebû Muhammed Bedrüddîn Mahmûd b. Ahmed. Meğâniyü’l-ahyâr fî şerhi esâmî ricâlî Meâni’l-âsâr. thk. Muhammed Hasen Muhammed Hasen İsmâil. 3 Cilt. Beyrut: Dâru’l- Kütübi’l-İlmiyye, 2006.
7. Beyhakî, Ebû Bekir Ahmed b. el-Hüseyin. el-Câmi‘ li-şuabi’l-îmân. thk. Abdulalî Abdulhumeyd Hâmid. 14 Cilt. Riyad: Mektebetü’r-Rüşd, 2003.
8. Beyhakî, Ebû Bekir Ahmed b. el-Hüseyin. el-Hilâfiyyât beyne’l-imâmeyn eş-Şâfiî ve Ebû Hanîfe ve ashâbih. 8 Cilt. Kahire: er-Ravda, 2015.

9. Beyhakî, Ebû Bekir Ahmed b. el-Hüseyin. el-Kırâ’e halfe’l-imâm. thk. M. Saîd b. Besyûnî Zağlûl. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1984.
10. Beyhakî, Ebû Bekir Ahmed b. el-Hüseyin. Kitâbu’s-Süneni’l-kebîr. thk. Abdullah b. Abdülmuhsin et-Türkî. 25 Cilt. Riyad: Dâru Âlemi’l-Kütüb, 2013.
11. Bilge, Mustafa L. “Gazze”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 13/534-536. İstanbul: TDV Yayınları, 1993.
12. Cemmâîlî, Ebû Muhammed Abdülganî b. Abdülvâhid el-Makdisî. el- Kemâl fî esmâi’r-ricâl. thk. Şâdî b. Muhammed b. Sâlim. 10 Cilt. Kuveyt: Şirketü Garrâs, 2016.
13. Dârekutnî, Ebü’l-Hasen Ali b. Ömer. es-Sünen. thk. Şuayb el-Arnaût vd. 6 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2004.
14. Doğan, Halil İbrahim. Hadis İlmi Açısından Beyhakî’nin (öl. 458/1066) es-Sünenü’l-kebîr’i. Ankara: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2021.
15. Doğan, Halil İbrahim. “Temel Hadis Kaynaklarındaki Askalânlı Râviler”. Tetkik 8 (2025), 405-442. https://doi.org/10.55709/tetkik.1681282
16. Dûlâbî, Ebû Bişr Muhammed b. Ahmed el-Verrâk. el-Künâ ve’l-esmâ. thk. Ebû Kuteybe Nazar Muhammed el-Fâryâbî. 3 Cilt. Beyrut: Dâru İbn Hazm, 2000.
17. Ebû Avâne el-İsferâyînî, Ya‘kûb b. İshâk. el-Müsnedu’s-sahîhu’l-muharrec alâ Sahîh-i Müslim. thk. Abbâs b. Safâhân. 20 Cilt. Medine: el-Câmiatu’lİslâmiyye, 2014.
18. Ebû Dâvûd, Süleymân b. el-Eş‘as es-Sicistânî. es-Sünen. thk. Şuayb el- Arnaût - Muhammed Kâmil Karâbellî. 6 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2009.
19. Erul, Bünyamin. “Kitaplarımızdaki Şam-Dımaşk Karmaşası Üzerine”. Temel Hadis Kaynaklarındaki Gazzeli Râvîler 209 Din ve Coğrafya Sempozyumu II “4./10. Asır Sonrası İslam Coğrafyacılığının Tarihsel Gelişimi” Bildiri Kitabı. ed. Betül Yurtalan-Muharrem Samet Bilgin. 41-53. Çorum: Hitit Üniversitesi Yayınları, 2024.
20. Filiu, Jean-Pierre. Gazze Tarihi. çev. Eylem Alp. İstanbul: Bilge Kültür Sanat Yayınları, 2016.
21. Hâkim en-Neysâbûrî, Ebû Abdullah Muhammed b. Abdullah. el-Müstedrek ale’s-Sahîhayn. thk. Âdil Mürşid vd. 9 Cilt. Beyrut: Dâru’r-Risâleti’lÂlemiyye, 2018.
22. Hamza es-Sehmî, Ebü’l-Kâsım Hamza b. Yûsuf. Suâlâtu Hamza b. Yûsuf es-Sehmî. thk. Muvaffak Abdullah Abdülkâdir. Riyad: Mektebetü’l-Maârif, 1984.
23. Hatîb el-Bağdâdî, Ebû Bekir Ahmed b. Ali. Kitâbu’l-Müttefik ve’l-müfterik. thk. Muhammed Sâdık Âydın el-Hâmidî. 3 Cilt. Dımaşk: Dâru’l-Kâdirî, 1997.
24. Hatîb el-Bağdâdî, Ebû Bekir Ahmed b. Ali. Târîhu medîneti’s-Selâm (Târîhu Bağdâd). thk. Beşşâr Avvâd Ma‘rûf. 17 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Garbi’lİslâmî, 2001.
25. Hatîb el-Bağdâdî, Ebû Bekir Ahmed b. Ali. Telhîsü’l-müteşâbih fi’r-resm. thk. Şükeyne eş-Şihâbî. 2 Cilt. Dımaşk: Talâs li’d-Dırâsât ve’t-Terceme ve’n- Neşr, 1985.
26. Hemdânî, Mukbil b. Hâdî. Ricâlu’l-Hâkim fi’l-Müstedrek. 2 Cilt. Sana: Mektebetü Sanai’l-Eseriyye, 2004.
27. Heysemî, Ebü’l-Hasen Ali b. Ebû Bekir. Mecmau’z-zevâid ve menbau’lfevâid. thk. Hüseyin Selîm Esed ed-Dârânî. 23 Cilt. Cidde: Dâru’l-Minhâc, 2015.
28. Iclî, Ebü’l-Hasen Ahmed b. Abdullah. Târîhu’s-sikât. thk. Abdulmu‘tî Emîn Kalacî. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1984.
29. İbn Abdülhâdî, Ebû Abdullah Muhammed b. Ahmed ed-Dımaşkî. Tabakâtu ulemâi’l-hadîs. thk. Ekrem el-Bûşî - İbrâhim ez-Zeybek. 4 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1996.
30. İbn Adî, Ebû Ahmed Abdullah b. Adî el-Cürcânî. el-Kâmil fî duafâi’r-ricâl. thk. Mâzin b. Muhammed es-Sersâvî. 10 Cilt. Beyrut: Mektebetü’r-Rüşd, 2012.
31. İbn Asâkir, Ebü’l-Kâsım Ali b. el-Hasen ed-Dımaşkî. Târîhu medîneti Dımaşk. thk. Ömer b. Garâme el-Amravî. 80 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1997.
32. İbn Ebû Hâtim, Ebû Muhammed Abdurrahman b. Muhammed er-Râzî. Kitâbu’l-Cerh ve’t-ta‘dîl. thk. Abdurrahman b. Yahyâ el-Muallimî el-Yemânî. 9 Cilt. Haydarâbâd: Matbaatu Meclisi Dâireti’l-Maârifi’l-Osmâniyye, 1941.
33. İbn Ebû Hâtim, Ebû Muhammed Abdurrahman b. Muhammed er- Râzî. Kitâbu’l-İlel. thk. Hâlid b. Abdurrahman el-Cüreysî vd. 7 Cilt. Riyad: Matâbiu’l-Humeydî, 2006.
34. İbn Hacer, Ebü’l-Fazl Ahmed b. Ali el-Askalânî. Lisânu’l-mîzân. thk. Abdülfettâh Ebû Gudde. 10 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Beşâiri’l-İslâmiyye, 2002.
35. İbn Hacer, Ebü’l-Fazl Ahmed b. Ali el-Askalânî. Takrîbu’t-Tehzîb. thk. Muhammed Avvâme. Suriye: Dâru’r-Reşîd, 1986.
36. İbn Hacer, Ebü’l-Fazl Ahmed b. Ali el-Askalânî. Tehzîbu’t-Tehzîb. thk. Âmir Ali Avd vd. 15 Cilt. Dubai: Cemiyyetü Dâru’l-Birr, 2021.
37. İbn Halfûn, Ebû Bekir Muhammed b. İsmâil el-Endelüsî. el-Mu‘lîm bi-şüyûhi’l- Buhârî ve Müslim. thk. Ebû Abdurrahman Âdil b. Sa‘d. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’lİlmiyye, ts.
38. İbn Hallikân, Ebü’l-Abbâs Ahmed b. Muhammed el-İrbilî. Vefeyâtu’l-a‘yân ve enbâu ebnâi’z-zamân. thk. İhsân Abbâs. 8 Cilt. Beyrut: Dâru Sâdır, 1978.
39. İbn Hibbân, Ebû Hâtim Muhammed b. Hibbân el-Büstî. el-İhsân fî takrîbi Sahîhi İbn Hibbân bi-tertîbi İbn Balabân. thk. Şuayb el-Arnaût. 18 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1988.
40. İbn Hibbân, Ebû Hâtim Muhammed b. Hibbân el-Büstî. Kitâbu’l-Mecrûhîn mine’l-muhaddisîn. thk. Hamdî Abdülmecîd es-Selefî. 2 Cilt. Riyad: Dâru’s-Sumayî, 2000.
41. İbn Hibbân, Ebû Hâtim Muhammed b. Hibbân el-Büstî. Kitâbu’s-Sikât. thk. Muhammed Abdürreşîd. 10 Cilt. Haydarabad: Matbaatu Meclisi Dâireti’l-Maârifi’l- Osmâniyye, ts.
42. İbn Kesîr, Ebü’l-Fidâ İsmâil b. Ömer ed-Dımaşkî. Tabakâtu’ş-Şâfiiyyîn. Kahire: Mektebetü’s-Sekâfeti’d-Dîniyye, 1993.
43. İbn Mâkûlâ, Ebû Nasr Ali b. Hibetillâh el-Iclî. el-İkmâl fî refi’l-irtiyâb ani’lmü’telif ve’l-muhtelif fi’l-esmâ ve’l-künâ ve’l-ensâb. thk. Abdurrahman b. Yahyâ el-Muallimî el-Yemânî - Nâyif el-Abbâs. 7 Cilt. Haydarâbâd-Beyrut: Tabatu Dâireti’l- Maârifi’l-Osmâniyye, 1961.
44. İbn Mende, Ebû Abdullah Muhammed b. İshâk el-İsfahânî. er-Red ale’l- Cehmiyye. thk. Ali Muhammed b. Nâsır el-Fükayhî. Pakistan: el-Mektebetü’l- Eseriyye, ts.
45. İbn Mende, Ebû Abdullah Muhammed b. İshâk el-İsfahânî. Kitâbu’l-Îmân. thk. Ali Muhammed b. Nâsır el-Fükayhî. 3 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1985.
46. İbn Mende, Ebû Abdullah Muhammed b. İshâk el-İsfahânî. Kitâbu’t-Tevhîd. thk. Ali Muhammed b. Nâsır el-Fükayhî. 3 Cilt. Medine: el-Câmiatu’l-İslâmiyye, 1994.
47. İbn Mende, Ebû Abdullah Muhammed b. İshâk el-İsfahânî. Marifetü’ssahâbe. thk. Âmir Hasen Sabrî. Riyad: Matbûatu Câmiati’l-İmâreti’l-Arabiyyeti’l-Müttehide, 2005.
48. İbn Nâsırüddîn, Ebû Bekir Muhammed b. Abdullah el-Kaysî. Tavzîhu’l-müştebih fî zabtı esmâi’r-ruvât ve ensâbihim ve elkâbihim ve künâhüm. thk. Şuayb el-Arnaût - Muhammed Naîm el-Araksûsî. 10 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1993.
49. İbn Nukta, Ebû Bekir Muhammed b. Abdülganî el-Bağdâdî. Tekmiletü’l-İkmâl. thk. Abdülkayyûm Abdürabbinnebî - Muhammed Sâlih. 4 Cilt. Mekke: Câmiatu Ümmi’l-Kurâ, 1989.
50. İbn Nukta, Ebû Bekir Muhammed b. Abdülganî el-Hanbelî. et-Takyîd li-marifeti ruvâti’s-sünen ve’l-mesânîd. thk. Kemâl Yûsuf el-Hût. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’lİlmiyye, 1988.
51. İbn Ziyâd, Ebû Bekir Abdullah b. Muhammed en-Neysâbûrî. ez-Ziyâdât alâ Kitâbi’l-Müzenî. thk. Hâlid b. Hâyif b. Ureyc el-Muteyrî. Riyad-Kuveyt: Dâru Advâi’s-Selef-Dâru’l-Kevser, 2005.
52. Temel Hadis Kaynaklarındaki Gazzeli Râvîler 211 İbnü’l-Cârûd, Ebû Muhammed Abdullah b. Ali en-Neysâbûrî. el-Müntekâ. thk. Ebû İshâk el-Huveynî. Kahire: Dâru’t-Takvâ, 2007.
53. İbnü’l-Mukrî, Ebû Bekir Muhammed b. İbrâhim el-İsfahânî. el-Mu‘cem. thk. Âdil b. Sa‘d. Riyad: Mektebetü’r-Rüşd, 1998.
54. Kandemir, M. Yaşar. “Cemmâîlî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 7/338-340. İstanbul: TDV Yayınları, 1993.
55. Koçinkağ, Mansur. “İmâm Şâfiî’ye Ehl-i Hadis Ekolü İçinde Değerlendirmek Mümkün müdür?” Theosophia: Felsefe, İlahiyat, Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi 1 (2020), 1-13.
56. Kudâî, Ebû Abdullah Muhammed b. Selâme. Müsnedü’ş-Şihâb. thk. Hamdî Abdulmecîd es-Selefî. 2 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1985.
57. Kurşun, Zekeriya - Aydın, Ali İhsan. Osmanlı İdaresinde Gazze. Ankara: AA Kitap, 2024.
58. Küllâb, Muhyiddîn Sâmî. Müsnedü Gazze. Beyrut: Dâru’l-Muktebes, 2017.
59. Mansûrî, Ebü’t-Tayyib Nâyif b. Salâh. er-Ravdu’l-bâsim fî terâcimi şüyûhi’l-Hâkim. 2 Cilt. Riyad: Dâru’l-Âsıme, 2011.
60. Mansûrî, Ebü’t-Tayyib Nâyif b. Salâh. İrşâdu’l-kâsî ve’d-dânî ilâ terâcimi şüyûhi’t-Taberânî. Riyad-Şârika: Dâru’l-Keyân-Mektebetü İbn Teymiyye, 2006.
61. Mansûrî, Ebü’t-Tayyib Nâyif b. Salâh. Teysîrü’l-vedûd bi-terâcimi ricâli Müntekâ İbni’l-Cârûd. Riyad: Dâru’l-Âsıme, 2016.
62. Mizzî, Ebü’l-Haccâc Yûsuf b. Abdurrahman. Tehzîbu’l-Kemâl fî esmâi’r-ricâl. thk. Beşşâr Avvâd Ma‘rûf. 35 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1988.
63. Mutayrî, Ebû Abdullah Halîl b. Muhammed el-Arabî. el-Ferâid alâ Mecmai’zzevâid. Doha: Dâru’l-İmâmi’l-Buhârî, 2008.
64. Özdemir, Veysel. “Cerh - Ta’dîl İlminde Müteşeddit ve Mütesâhil Âlimler ve Değerlendirmelerinden İstifâdede Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 12/24 (2014), 129-175.
65. Reşîd, Hârûn Hâşim. Kıssatu medîneti Gazze. Filistin: Dâiretü’s-Sekâfe, ts. Safedî, Ebû Saîd Halîl b. Aybek. el-Vâfî bi’l-vefeyât. thk. Ahmed el-Arnaût - Türkî Mustafâ. 29 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turasi’l-Arabî, 2000.
66. Sâgânî, Ebü’l-Fezâil Radıyyüddîn el-Hasen b. Muhammed. et-Tekmile ve’zzeyl ve’s-sıla li-kitâbi Tâci’l-luga ve Sıhâhi’l-Arabiyye li’l-Cevherî. thk. İbrâhim el-Ebyârî vd. 6 Cilt. Kahire: Matbûatu Dâri’l-Kütüb, 1970.
67. Sarkoz, Betül. Fethinden Emevîlerin Sonuna Kadar Gazze. Şanlıurfa: Harran Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
68. Sem‘ânî, Ebû Sa‘d Abdülkerîm b. Muhammed. el-Ensâb. thk. Abdullah Ömer el-Bârûdî. 5 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Cinân, 1988.
69. Sübkî, Ebû Nasr Tâcüddîn Abdülvehhâb b. Ali. Tabakâtu’ş-Şâfiiyyeti’l-kübrâ. thk. Abdülfettâh Muhammed el-Hulv - Mahmûd Muhammed et-Tanâhî. 10 Cilt. Kahire: Dâru İhyâi’l-Kütübi’l-Arabîyye, 1964.
70. Şâfiî, Ebû Abdullah Muhammed b. İdrîs. el-Müsned. thk. Muhammed Enes Mustafâ el-Hin. 2 Cilt. Beyrut: er-Risâletü’l-Âlemiyye, 2012.
71. Şenel, Abdülkadir. “Kabîsa b. Ukbe”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 24/38-39. İstanbul: TDV Yayınları, 2001.
72. Tabbâ‘, Osmân Mustafâ. İthâfu’l-eizze fî târîhi Gazze. thk. Abdüllatîf Ebû Hâşim. 4 Cilt. Gazze: Mektebetü’l-Yâzıcî, 1999.
73. Taberânî, Ebü’l-Kâsım Süleymân b. Ahmed. el-Mu‘cemu’l-evsat. thk. Târık b. Avdullah b. Muhammed - Abdülmuhsin b. İbrâhim el-Hüseynî. 10 Cilt. Kahire: Dâru’l-Harameyn, 1995.
74. Taberânî, Ebü’l-Kâsım Süleymân b. Ahmed. el-Mu‘cemu’l-kebîr. thk. Hamdî Abdülmecîd es-Selefî. 25 Cilt. Kahire: Mektebetü İbn Teymiyye, 1983.
75. Taberânî, Ebü’l-Kâsım Süleymân b. Ahmed. el-Mu‘cemu’s-sagîr. thk. Muhammed Şekûr Mahmûd el-Hâc. 2 Cilt. Beyrut: el-Mektebetü’l-İslâmiyye, 1985.
76. Taberânî, Ebü’l-Kâsım Süleymân b. Ahmed. Kitâbu’d-Duâ. thk. Mustafâ Abdülkâdir Atâ. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1413.
77. Taberânî, Ebü’l-Kâsım Süleymân b. Ahmed. Müsnedü’ş-Şâmiyyîn. thk. Hamdî Abdulmecîd es-Selefî. 4 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1984.
78. Taberî, Ebû Ca‘fer Muhammed b. Cerîr. Câmiu’l-beyân an te’vîli âyi’l-Kur’ân. thk. Abdullah Abdülmuhsin et-Türkî vd. 26 Cilt. Gize: Dâru Hicr, 2001.
79. Tatlı, Mustafa. Tâbiîn Döneminde Hadis Rivayeti. Ankara: TDV Yayınları, 2023.
80. Tomar, Cengiz. “Şam”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 38/311-315. İstanbul: TDV Yayınları, 2010.
81. Ukaylî, Ebû Ca‘fer Muhammed b. Amr. ed-Duafâ. thk. Ebû Yahyâ el-Haddâd vd. 4 Cilt. Kahire: Dâru’t-Tesîl, 2014.
82. Yâkût el-Hamevî, Ebû Abdullah Yâkût b. Abdullah el-Bağdâdî. Mu‘cemu’lbuldân. 7 Cilt. Beyrut: Dâru Sâdır, 1995.
83. Yıldırım, Enbiya. “Sahihayn Musanniflerinin Şafii’den Gelen Rivayetlere Yaklaşımları”. Uluslararası İmam Şafii Sempozyumu. ed. Mehmet Bilen. 166-181. İstanbul: Kent Işıkları, 2012.
84. Yıldırım, Selahattin. “Rivayetlerde Gazze ve Gazzî Nisbeli Bazı Muhaddisler”. Hadīth 14 (2025), 1-26.
85. Yücel, Ahmet. Hadis Tarihi. İstanbul: İFAV Yayınları, 2021.
86. Zehebî, Ebû Abdullah Muhammed b. Ahmed. el-İber fî haber men gaber. thk. Ebû Hâcir Muhammed es-Saîd b. Besyûnî. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1985.
87. Zehebî, Ebû Abdullah Muhammed b. Ahmed. Kitâbu Tezkireti’l-huffâz. thk. Zekeriyyâ Umeyrât. 5 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1998.
88. Zehebî, Ebû Abdullah Muhammed b. Ahmed. Mîzânu’l-i‘tidâl fî nakdi’r-ricâl. thk. Ali Muhammed el-Becâvî. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Marife, 1964.
89. Zehebî, Ebû Abdullah Muhammed b. Ahmed. Siyeru a‘lâmi’n-nübelâ. thk. Şuayb el-Arnaût vd. 25 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1984.
90. Zehebî, Ebû Abdullah Muhammed b. Ahmed. Târîhu’l-İslâm ve vefayâtu’lmeşâhîr ve’l-a‘lâm. thk. Ömer Abdüsselâm Tedmürî. 52 Cilt. Beyrut: Dâru’l- Kütübi’l-Arabî, 1994.