Mithat Cemal Kuntay'ın Üç İstanbul Romanında Metinlerarasılık

Year 2026, Issue: 33, 107 - 122, 21.03.2026

Fikri Kula

https://doi.org/10.30767/diledeara.1819812

https://izlik.org/JA98YS29KA

Abstract

Metinlerarasılık, yirminci yüzyılın ikinci yarısında Batı kökenli bir edebiyat kuramı olarak ortaya çıkıp geniş yankı bulsa da uygulaması evrensel mahiyette olup çok daha eskilere dayanır. Metinlerarasılığın kuramsal çerçevesinin tam bir netliğe kavuşamaması ve kuramcıların farklı görüşler öne sürmesinin nedeni uygulama ve teori arasındaki zaman farkından kaynaklanır. Yazar ve eleştirmenler tarafından farklı yorumlar getirilse de metinlerarasılık postmodern yazının temel kuramlarından biridir. Metinlerarasılık, bir metinde yazara, metne ve okura bakan tarafı olması yönüyle çok katmanlı bir yapıya sahip olup metinler arasında etkileşimi ve çoksesliliği sağlayan temel unsurdur. Türk edebiyatının önemli isimlerinden Mithat Cemal Kuntay’ın okumaya merakı, zengin kütüphanesi, arşivci titizliğiyle araştırmalar yapıp belgeler toplaması ve bunları eserlerinde kullanma isteği eserlerinin çoksesli ve metinlerarasılık bağlamında değerlendirilebilecek bir yapıda olmasını beraberinde getirir. Yazarın İstanbul’un II. Abdülhamid, Meşrutiyet ve Mütareke dönemlerini gerçek olay ve şahıslardan hareketle kurguladığı Üç İstanbul romanında metinlerasılık, “kolaj-montaj”, “alıntı” ve “gönderge” ile sağlanır. Bu çalışmada, Mithat Cemal Kuntay’ın Üç İstanbul romanının kurgusunda yeri olan kaynaklar tespit edilerek metinlerarasılık yöntemleri açısından incelenecektir.

Keywords

Mithat Cemal Kuntay , Türk romanı , İstanbul , Üç İstanbul , metinlerarasılık

Intertextuality in Mithat Cemal Kuntay's Üç İstanbul Novels

https://izlik.org/JA98YS29KA

Abstract

Although intertextuality emerged as a literary theory of Western origin in the second half of the twentieth century and found widespread resonance, its application is universal and dates back much further. The reason why the theoretical framework of intertextuality has not been fully clarified and theorists put forward different opinions is due to the time lag between practice and theory. Although different interpretations have been made by writers and critics, intertextuality is one of the fundamental theories of postmodern writing. Intertextuality has a multi-layered structure in that it has a side that looks at the author, the text and the reader in a text, and is the main element that ensures interaction and polyphony between texts. Mithat Cemal Kuntay, one of the important names in Turkish literature, has a passion for reading, a rich library, and the meticulousness of archivists in researching and collecting documents, as well as his desire to use them in his works, all contribute to his works having a structure that can be evaluated in the context of polyphony and intertextuality. In the novel Üç İstanbul, in which the author fictionalizes the periods of Abdulhamid II, the Constitutional Monarchy and the Armistice in Istanbul based on real events and individuals, intertextuality is achieved through “collage-montage”, “quotation” and “reference”. In this study, the sources that have a place in the fiction of Mithat Cemal Kuntay's novel Üç İstanbul will be identified and examined in terms of intertextuality methods.

Keywords

Mithat Cemal Kuntay , Turkish novel , İstanbul , Üç İstanbul , intertextuality

References

• Aklın, N. (2000). Mithat Cemal Kuntay, Hayatı Sanatı Eserleri. Kocaeli: Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü: Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi.
• Aktulum, K. (2000). Metinlerarası İlişkiler. İstanbul: Öteki Yayınevi.
• Aktulum, K. (2018). “Metinlerarasılık Görüngüsünde Gerçeklik ya da Metnin Göndergeselliği”. Bilig(85), 233-256. Aurelius, M. (2012). Düşünceler (4 b.). (Ş. Karadeniz, Çev.) İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Aytaç, G. (1999). Genel Edebiyat Bilimi. İstanbul: Papirüs Yayınevi.
• Ayvazoğlu, B. (2016). 1924 Bir Fotoğrafın Uzun Hikâyesi (4 b.). İstanbul: Kapı Yayınları.
• Barthes, R. (1993). Göstergebilimsel Serüven. (M. R.-S. Rifat, Çev.) İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Bingöl, A. (2000). îsâgûcî. TDV İslâm Ansiklopedisi (Cilt 22, s. 488-489). içinde İstanbul: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi.
• Bulut, F. (2018). “‘Metinlerarasılık’ Kavramının Kuramsal Çerçevesi”. Edebî Eleştiri, II(I), 2-19.
• Çağlar, B. (2010). İngiliz Said Paşa ve Günlüğü (Jurnal). (B. Çağlar, Dü.) İstanbul.
• Ecevit, Y. (2001). Türk Romanında Postmodern Açılımlar. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Emet Gürel, C. M. (2007). “Psikomitolojik Terimler: Psikoloji Literatüründe Mitolojinin Kullanılması”. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi(1), 537-569.
• Erkan, D. (2008). Eğinli Said Paşa. TDV İSlâm Ansiklopedisi (Cilt 35, s. 574-575). içinde İstanbul.
• Freud, S. (2013). Totem ve Tabu (13 b.). İzmir: İlya Yayınevi.
• Halil Altuntaş, M. Ş. (2011). Kur’an-ı Kerim Meâli. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
• Kahraman, K. (2002). Mithat Cemal Kuntay. TDV İslâm Ansiklopedisi (s. 379-380). içinde Ankara: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi.
• Kaynar, R. (1986). “Eğinli Said Paşa’nın Hatıratında, Midhat Paşa’nın Sadaretten Azli ve Memleketten Çıkarılması İle İlgili Açıklamalar”. Uluslararası Midhat Paşa Semineri (s. 351-358). içinde Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
• Korkmaz, F. (2017). “Metinlerarası İlişkilerin Klasik Retorikteki Kökeni Üzerine bir Araştırma”. Hikmet-Akademik Edebiyat Dergisi(Gelenek ve Postmodernizm Özel Sayısı), 71-88.
• Kudret, C. (1978). Edebiyatımızda Hikâye ve Roman II. İstanbul: Varlık Yayınları.
• Kuntay, M. C. (2011). Üç İstanbul (11 b.). İstanbul: Oğlak Yayıncılık.
• Küçük, S. (Dü.). (2015). Bâkî Dîvânı (3 b.). Ankara: Türk Dil Kurumu.
• Naci, F. (2007). Yüz Yılın 100 Türk Romanı. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Sazyek, H. (2020). Roman Terimleri Sözlüğü -Roman Sanatından Yüz Terim- (3 b.). Ankara: Hece Yayınları.
• Sipahi, S. Ç. (2015). “Mehmet Atâ Bey’in İktitâf’ında Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi”. Millî Eğitim Dergisi, 45(205), 87-111.
• Timur, T. (1991). Osmanlı-Türk Romanında Tarih, Toplum ve Kimlik. İstanbul: Afa Yayınları.
• Uludağ, S. (1994). Delâilü’l-Hayrât. TDV İslâm Ansiklopedisi (s. 113-114). içinde İstanbul: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi. Voltaire. (1995). Felsefe Sözlüğü II. (L. Ay, Çev.) İstanbul: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları. Yalçın, M. (Dü.). (2010). Tanzimat’tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi (Cilt 2). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları