“GEÇİŞ KUŞAĞI” ŞAİRLERİNDEN A. HALİM UĞURLU’NUN HAYATI, POETİKASI VE ŞİİRLERİNE DAİR BİR İNCELEME

Year 2026, Issue: 33, 369 - 390, 21.03.2026

İbrahim Öztürkçü

https://doi.org/10.30767/diledeara.1865861

https://izlik.org/JA42DJ39GG

Abstract

1940 sonrası, Türkiye’de köyden kente göç sorunu başta olmak üzere toplumsal yapıda ve sosyo-ekonomik değişimde önemli bir eşiktir. Bu yıllarda mevsimlik işçilerle başlayan iç göç meselesi kültür-sanat ve edebiyata yeni bir soluk ve bakış açısı getirmiştir. 1940-1960 yılları arasında Garip Akımı sonrası şiire başlayıp kendine özgü toplumcu şiir anlayışını inşa eden şairlerden biri de, her anlamıyla Türk töresine ve geleneğine sadık bir muhitte doğup büyüyen A. Halim Uğurlu’dur. Abbas Sayar, Rüştü Onur, Celal Sılay, Cahit Irgat, Coşkun Ertepınar, İlhan Gecer, Özdemir Asaf gibi çağdaşı şairler arasında bulunmasına rağmen literatürde pek tanınmayan Uğurlu, şiire Necip Fazıl Kısakürek’in teşvikiyle ilk şiirlerini neşrettiği Büyük Doğu çevresinde başlamıştır. Necip Fazıl etkisiyle aruzla birlikte hece vezinleriyle yazdığı ilk dönem şiirlerinde şekil ve tema bakımından eskiye bağlı görünen şair, 1970 sonrasında çağdaş imgeleme varan şiirleriyle yeni bir poetik açılım sergilemiştir. Edebiyatımızda da daha çok Türk destan, kültür ve geleneğinden kopmadan Anadolu insanının samimi duygularını yansıtan, evrensel insan sevgisini öne çıkaran şiirleriyle tanınmıştır. Bu makalede 1940 sonrası şiir başlayıp Necip Fazıl’ın Büyük Doğu Mektebi’nde yetişen, Türk dili, tarihi ve kültürü ekseninde “toplum ve insan merkezli” şiirini zaman zaman şekil ve tematik açıdan değiştiren, 1970’de TRT Tek Şiir Başarı Armağanı’nı kazanan Halim Uğurlu’nun hayatı, eserleri, poetikası ve Türk edebiyatındaki yeri yeni bilgilerle tespit edilmeye çalışılacaktır

Keywords

Türk Edebiyatı , Geçiş Kuşağı , şiir , poetika , Halim Uğurlu

A Study On The Life, Poetıcs, And Poems Of A. Halim Uğurlu, One Of The “Transıtıonal Generatıon” Poets

https://izlik.org/JA42DJ39GG

Abstract

In Turkey, the period after 1940 marks a significant turning point in social structure and socio-economic change, particularly regarding the issue of migration from rural areas to cities. As spokespeople for their time and urban life, writers who embraced social realism became symbols of progressive, realistic, and libertarian literature, guiding society towards good and beauty. A. Halim Uğurlu, who began writing poetry after the Garip Movement between 1940 and 1960 and developed her own unique understanding of social realism, is one of the poets who was born and raised in an environment deeply rooted in Turkish traditions. Although Halim Uğurlu was among contemporary poets such as Abbas Sayar, Rüştü Onur, Celal Sılay, Cahit Irgat, Coşkun Ertepınar, İlhan Gecer, and Özdemir Asaf, he is not well-known in literary circles. Uğurlu began writing poetry in the Büyük Doğu circle, encouraged by Necip Fazıl Kısakürek, and published her first poems in this magazine. Influenced by Necip Fazıl, his early poems, written in both Aruz and Hecce meters, are traditional in terms of form and theme. After 1970, however, he exhibited a new poetic opening with poems that incorporated contemporary imagery. In Turkish literature, he is best known for her poems that reflect the sincere feelings of the Anatolian people without deviating from Turkish epics, culture, and traditions, and that highlight universal love for humanity. This article aims to present the life, works, and poetic understanding of Halim Uğurlu, who won the TRT Single Poem Achievement Award in 1970, with new information

Keywords

Turkish Literature , Transition Generation , poetry , poetics , Halim Uğurlu.

References

• Akyüz, K. (1988). “Cumhuriyet Devri Türk Edebiyatı”. İslâm Ansiklopedisi, C. 12, 597-627.
• Bilgi, A. (1968). “Çatışmalarda 53 Öğrenci 4 Polis Yaralandı”. Cumhuriyet. S. 15794, 18 Temmuz, 1.
• Birsel, S. (1981). Ah Beyoğlu, Vah Beyoğlu. İstanbul: Karacan Yayınları.
• Buyrukçu, M. (1977). “Günlük”. Soyut. S. 105, Temmuz, 20-33.
• Çetin, G. (1972). “Yeni Yayınlar”. Türk Dili. S. 247, 1 Nisan, 80.
• Dinamo, H. İ. (1979). “Kan Su Kesince”. Politika. S. 2247, 9 Eylül, 4.
• Doğan, M. H. (1980). “1979 Yılında Şiir”. Nesin Vakfı Edebiyat Yıllığı 1980. İstanbul: Kardeşler Matbaası, 59.
• Doğan, M. C. (2008). Türkiye’de Şiir Dergileri: Şairler Mezarlığı. Ankara: Hayal Yayınları.
• Eyüboğlu, İ. Z. (1999). Anılar. İstanbul: Pencere Yayınları.
• Eyüboğlu, İ. Z. (2002). Öğrenciler. İstanbul: Pencere Yayınları.
• Çankaya, E. (1972). “Şiirimizde Toplumsal Değişiklik”. Yansıma. S. 11, Kasım, 469-470.
• Hasırşapkalı, M. (1968). “yol sıra gidip çay sıra dönenler”. Forum. S. 346, 1 Eylül, 8.
• Hisar, A. Ş. (2009). Kitaplar ve Muharrirler-III. Haz. Necmettin Turinay. İstanbul: YKY.
• Karaalioğlu, S. K. (1982). Resimli Türk Edebiyatçılar Sözlüğü. İstanbul: İnkılâp ve Aka Yayınları.
• Köklügiller, A.- Minnetoğlu, İ. (t.y.). Şair ve Yazarlarımız Nasıl Yazıyorlar? İstanbul: Minnetoğlu Yayınları.
• Köksal, E. (2015). “Ahmed Güner Sayar ile Abbas Sayar Üzerine Söyleşi”. Türk Dili. S. 763, 127-135.
• Okay, M. O. (1994). “Sanat ve Edebiyat Dergisi Olarak Büyük Doğu”, Bütün Yönleriyle Necip Fazıl. Ankara: Türkiye Yazarlar Birliği Yayınları, 176-183.
• Nesin, A. (1976). “1975 Yılı Edebiyat Takvimi”. Nesin Vakfı Edebiyat Yıllığı 1976. İstanbul: Tekin Yayınevi, 26.
• Sayar, A. G. (2023). “Beyoğlu’nda Bir Mistik: Abbas Sayar”. Röp. M. Nuri Yardım. Türk Edebiyatı. S. 349, Kasım, 58-64.
• Sayar, E. (2023). “Abbas Sayar Röportajındaki Yanlışlar”. Türk Edebiyatı. S. 354, Nisan, 36-39.
• Sayar, A. G. (2003). “Necip Fazıl Kısakürek Çevresinden Bir Şair: Baba Dostum A. Halim Uğurlu”. Türk Edebiyatı. S. 361, Kasım, 18-28.
• Selim, M. (1972). “yarın için”. Yansıma. S. 2, Şubat, 68-69.
• Sülker, K. (1977). “Sendikamızdan Haberler”. Nesin Vakfı Edebiyat Yıllığı 1977. İstanbul: Tekin Yayınevi, s. 486.
• Uğurlu, H. (1946). “Nedamet”. Büyük Doğu. S. 11, 11 Ocak, 16.
• Uğurlu, A. H. (1948). “Neden Sonra”. Büyük Doğu. S. 80, 13 Şubat, 11.
• Uğurlu, A. Halim. (1950). Asya Baharı (Şiirler). İstanbul: Berksoy Basımevi.
• Uğurlu, A. H. (1954). “İnsanlara Dair”. Büyük Doğu. S. 8, 25 Haziran, 7.
• Uğurlu, H. (1966). “Bir Işık Uzatmak”. Diriliş. S. 1, 1 Mart, 39.
• Uğurlu, A. Halim. (1967). Değişim. İstanbul: Minnetoğlu Yayınevi.
• Uğurlu, H. (1968). “Yeğen’im Vedat Demircioğlu”. Cumhuriyet. S. 15814, 8 Ağustos, 2.
• Uğurlu, H. (1971). Gökağrı. İstanbul: Yücel Yayınları.
• Uğurlu, H. (1972). “Kim”. Türk Dili. S. 244, 1 Ocak, 256.
• Uğurlu, H. (1974). Zamanların Dili. İstanbul: Yeryüzü Yayınları.
• Uğurlu, H. (1974). Türke Destan. İstanbul: Yeryüzü Yayınları.
• Uğurlu, H. (1974). “Yaşadıkça”. Yansıma. S. 67, Şubat, 46.
• Uğurlu, H. (1977). “Gök Tutuşur Üstümüzde”. Yansıma. S. 99, Ocak, 37.
• Uğurlu, Halim. (1979). Kan Su Kesince. İstanbul: Yeryüzü.
• Uğurlu, H. (1988). “Coğrafyam”. Karşı. S. 5, Eylül-Ekim, 25.
• Uğurlu, Halim. (1988). Kıyamet Çiçekleri. İstanbul: Yeryüzü Yayınları.
• Uğurlu, H. (1990). “Şiir Ezilmiş Toplumlarda İsyanın Dilidir”. Şiir Okulu. S. 1, Kasım, 12-14.
• Uğurlu, Halim. (2000). Sözcüklerde Uyanmak. İstanbul: Aksoy Yayıncılık.
• Uğurlu, T. (2015). “Söyleşi”. Röp. Y. Bulduklu-Ö. Alkan. Necmettin Erbakan Üniversitesi Bülteni. S. 8, Temmuz-Aralık, 23-24.
• Uğurlu, T. (2018). “Kudüs’te Hz. Ömer Çizgisine Dönülmeli”. Röp. H. Sena Kartal-Beytullah Çakır. Lacivert. S. 44, Mart, 20-21.
• Yücel, M. S. (2002). Genel Türk Tarihi 9 “Menderes Dönemi (1950-1960)”. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 25-56. İmzasız Yazılar
• (1943). “Konuşmalar: Bay Halim Uğurlu”. Çınaraltı. S. 89, 6 Haziran, 2.
• (1947). “Nefs Muhasebesi”. Büyük Doğu. S. 64, 23 Mayıs, 1, 13.
• (1968). “İstanbul’da Dün Gece 32 Genç Tevfik Edildi”. Cumhuriyet. S. 15795, 19 Temmuz, 1.
• (1968). “Hükümet Protesto Olaylarını Görüştü”. Cumhuriyet. S. 15797, 21 Temmuz, 1.
• (1968). “İTÜ Yurduna Girme Emrini Faruk Sükan’ın Verdiği İddia Ediliyor”. Cumhuriyet. S. 15798, 22 Temmuz, 1.
• (1968). “Komadaki Genç Öldü Ve…”. Cumhuriyet. S. 15801, 25 Temmuz, 1.
• (1968). “Sokak Savaşı”. Cumhuriyet. S. 15802, 26 Temmuz, 1.
• (1968). “Morg Raporu Savcılığa Verildi”. Cumhuriyet. S. 15803, 27 Temmuz, 1.
• (1971). “TRT Ödülleri”. Dost. S. 77, Mart, 16-20.
• (1979). “Türkiye Yazarlar Sendikası Şenlik Düzenledi”, Nesin Vakfı Edebiyat Yıllığı 1979. İstanbul: Özal Matbaası, 43.