Günah ve Kebâir Kavramları Bağlamında Bazı Eş’arî Âlimlerinin İmanda Artma-Eksilme Hakkındaki Görüşleri

Ash'arism is considered one of the strongest sects of the Ahl al-Sunnah school among the early sects. In this context, the solutions brought by the Ash'arism to the controversial issues both took place in the eyes of the kalam authorities as the views of its own sect and were evaluated literally as an approach of the Ahl al-Sunnah. The issue of increase and decrease in faith has been considered as one of the most important issues of the early theological discussions. Mu'tazila's interpretation of the concept of sin in the context of increase-decrease in faith, which reached the extreme, was evaluated by Ash'ari theologians within certain limits and tried to be concluded in the context of the Qur'an and Sunnah. As a matter of fact, the Ash'arites placed the concept of faith in an inviolable level in the belief system and argue that minor sins or major sins called kaba’ir do not harm faith, and this basic view also fits the Ash'arites' definition of faith. Also, as a matter of fact, some Ash'ari theologians, such as Al-Ghazali, considered the concept of faith as an act of the heart, leaving it free from actions. In our study, a comparative analysis has been made by including the views of other sects, as well as considering the approaches of Ash'ari theologians to the concepts of sin and kaba’ir on the issue of the increase and decrease of faith.

Eş‘arîlik, ilk dönem mezhepleri içinde Ehl-i Sünnet ekolünün en güçlü mezheplerinden sayılmaktadır. Bu bağlamda Eş‘arîliğin tartışmalı konulara getirdiği çözümler hem kendi mezhebinin görüşleri olarak kelâm otoriteleri nezdinde yer edinmiş hem de Ehl-i Sünnet’in bir yaklaşımı olarak literal anlamda değerlendirilmiştir. İmanda artama-eksilme mevzusu, ilk dönem kelâmî tartışmaların en nirengi meselelerinden biri sayılmıştır. Mu‘tezile’nin imanda artma-eksilme bağlamında günah kavramına getirdiği ifrata varan yorumu, Eş‘arî kelâmcıları tarafından da belli sınırlar içinde değerlendirilerek Kur’an ve Sünnet bağlamında neticelendirilmeye çalışılmıştır. Nitekim Eş‘arîler, iman kavramını inanç sisteminde yüksek bir mertebeye yerleştirerek küçük günah veya kebâir denilen büyük günahların imana halel getirmediğini savunmaktadırlar ki bu temel görüş, Eş’arîlerin iman tanımlamasına da uymaktadır. Nitekim Gazzalî gibi bazı Eş’arî kelamcılar, iman kavramını fiillerden vareste kılarak daha çok kalbin bir ameli olarak değerlendirmişlerdir. Çalışmamızda imanın artması ve eksilmesi meselesinde, Eş‘arî kelâmcıların günah ve kebâir kavramlarına yaklaşımlarını ele almanın yanı sıra diğer mezheplerin görüşlerine de yer verilerek karşılaştırmalı bir tahlil yapılmıştır.