Mekanik Kökenli Yutma Bozukluklarında Yutmaya Bağlı Yaşam Kalitesinin Çok Boyutlu Değerlendirilmesi
Öz
Amaç: Bu çalışma, mekanik kökenli yutma bozukluğu (MKYB) tanısı almış bireylerde yaşam kalitesini Türkçe Yutma Yaşam Kalitesi Anketi (T-SWAL-QOL) ölçeği ile değerlendirmeyi, alt alanlardaki etkilenim düzeylerini belirlemeyi, Yeme Değerlendirme Aracı (EAT-10) ve Disfaji Handikap İndeksi (DHİ) ile ilişkilerini incelemeyi ve T-SWAL-QOL alt alanlarının kendi aralarındaki ilişki örüntüsünü çok boyutlu biçimde ortaya koymayı amaçlamaktadır. Yöntem: Araştırma betimsel-kesitsel desende yürütülmüş olup çalışmaya cerrahi müdahale sonrası MKYB tanısı alan 43 birey dahil edilmiştir. Katılımcılara T-SWAL-QOL, EAT-10 ve DHİ ölçekleri uygulanmıştır. Analizlerde Shapiro–Wilk, t-testi, Mann–Whitney U, Friedman ve Bonferroni düzeltmeli Wilcoxon testleri ile Pearson/Spearman korelasyon analizleri kullanılmıştır. Çoklu karşılaştırmalarda Tip I hatayı kontrol etmek amacıyla anlamlılık eşiği p < .00091 olarak belirlenmiştir. Bulgular: Katılımcıların %81.4’ü EAT-10 eşik değerinin (≥ 3) üzerinde puan almış; %72.1’i ise DHİ’de orta-yüksek düzeyde handikap bildirmiştir. T-SWAL-QOL ile EAT-10 (r = -.512, p < .01) ve DHİ (r = -.592, p < .001) arasında negatif yönlü anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Alt alanlarda en düşük ortalamalar “Besin Seçimi” (Ort. = 50.47), “Sosyal” (Ort. = 49.40) ve “Yeme Süresi” (Ort. = 53.49) alanlarında görülmüştür. En güçlü korelasyonlar Uyku” ile “Yorgunluk” (r = .929) ve “Korku” ile “Mental Sağlık” (r = .712) arasında saptanmıştır. “Besin Seçimi”-“Yeme Süresi” (r = .606) ve “Sosyal”-“İletişim” (r = .644, tümü için p < .00091) arasındaki gibi anlamlı pozitif ilişkiler de belirlenmiştir. Yaş ve cinsiyete göre ölçek puanlarında anlamlı bir fark saptanmamıştır (p > .05). Sonuç: MKYB’nin yaşam kalitesi üzerindeki etkisi yalnızca fiziksel değil; sosyal, davranışsal ve psikolojik boyutlarda da belirgindir. Özellikle “Besin Seçimi”, “Sosyal”, “Yeme Süresi”, “Mental Sağlık” ve “Genel Yakınma” alanlarının en yüksek etkilenim grubunda kümelenmesi, bu boyutların birbirini tetikleyen bir hassasiyet taşıdığına işaret etmektedir. Psikososyal alanların doğrudan fonksiyonel alanlarla aynı kümede yer alması, MKYB’nin sosyal katılımı ve duygusal tepkileri eş zamanlı olarak zedelediğini düşündürmektedir. “Mental Sağlık” ve “Korku” gibi psikolojik alanların birçok alt alanla ilişkili olması, MKYB’nin biyopsikososyal bir çerçevede ele alınması gerektiğini vurgulamaktadır.
Anahtar Kelimeler
yutma bozuklukları , mekanik kökenli yutma bozukluğu (MKYB) , yaşam kalitesi , baş ve boyun neoplazmları , parsiyel larenjektomi , glossektomi , anketler ve ölçekler
References
- Alicandri-Ciufelli, M., Piccinini, A., Grammatica, A., Chiesi, A., Bergamini, G., Luppi, M. P., & Presutti, L. (2013). Voice and swallowing after partial laryngectomy: Factors influencing outcome. Head & Neck, 35(2), 214–219. https://doi.org/10.1002/hed.22946
- Antunes, E., Vieira, D., & Dinis-Ribeiro, M. (2015). Linguistic and cultural adaptation into European Portuguese of SWAL-QOL and SWAL-CARE outcomes tool for adults with oropharyngeal dysphagia. Dysphagia, 29, 6–10.
- Asensio-Salazar, J., Olavarria-Montes, E., Mejía-Nieto, M., Vico-Alonso, C., Sánchez-Aldehuelo, R., Cabrera-de-Diego, M., & Sánchez-Aniceto, G. (2022). Quality of life after surgical treatment for tongue cancer. Frontiers of Oral and Maxillofacial Medicine, 4(11). https://doi.org/10.21037/fomm-21-97
- Avcıoğlu, G. G., & Avcıoğlu, G. Ş. (2015). Iranian and Turkish food cultures: A comparison through the qualitative research method in terms of preparation, distribution and consumption. IJASOS-International E-Journal of Advances in Social Sciences, 1(3), 380–389. https://doi.org/10.18769/ijasos.99229
- Azer, S. A., Kanugula, A. K., & Kshirsagar, R. K. (2023). Dysphagia. [Updated 2023 Nov 18]. In StatPearls [Internet]. StatPearls Publishing. Retrieved March 12, 2026, from https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK559174/
- Bayram, H. M. (2016). Yutma bozukluğu olan yaşlı bireylerde beslenme durumu ve yaşam kalitesinin değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
- Belafsky, P. C., Mouadeb, D. A., Rees, C. J., Pryor, J. C., Postma, G. N., Allen, J., & Leonard, R. J. (2008). Validity and reliability of the Eating Assessment Tool (EAT-10). Annals of Otology, Rhinology & Laryngology, 117(12), 919–924. https://doi.org/10.1177/00034894081170121
- Bernstein, R. T., Garner-Purkis, A., Gallagher, J. E., & Scambler, S. (2024). A systematic review of social impacts of treatment and rehabilitation of head and neck cancer patients. Advances in Oral and Maxillofacial Surgery, 100513. https://doi.org/10.1016/j.adoms.2024.100513
- Bingöl, D., Bengisu, S., Tüfekçioğlu, Z., Demirsoy, E. N., Hanağası, H., & Topbaş, S. (2025). The effect of swallowing disorder on quality of life in patients with Parkinson’s disease. European Research Journal, 11(4), 697–704. https://doi.org/10.18621/eurj.1600087
- Carvalho, V. D., & Sennes, L. U. (2016). Speech and swallowing data in individual patients who underwent glossectomy after prosthetic rehabilitation. International Journal of Dentistry, 6548014. https://doi.org/10.1155/2016/6548014
