Deprem Gerçeği ve Halkın Geleneksel Algısı

Abstract

Depremler ekonomik, kültürel ve insani ölçekte pek çok soruna yol açarak toplumları derinden etkileyen doğal afetlerdendir. Şiddetli olduğunda ve korunmaya dair yapılması gereken tedbirler alınmadığında afetin yıkıcılığı da artmaktadır. Aniden oluşan, ciddi hasar ve can kayıplarına yol açabilen doğa olayları ile ilgili toplum her zaman birtakım sebepler ortaya koymuştur. Teknolojik gelişmeler farklı izahlarda bulunsa da toplumsal hafıza geçmişte yaşanılan benzer olaylarla bağlantı kurarak durumu değerlendirmeye ve bu yönde pratikler geliştirmeye devam etmektedir. Toplumsal algının tezahürü olan halk inanışlarına bakıldığında depremin; uyarı, ibret ya da ceza amacı ile yaratıcı tarafından gönderildiği algısı mevcuttur. Depremin oluşmasını önlemek ya da oluştuysa zararından en az hasar ile kurtulmak için geçmişte yaşanan ibret verici depremlere bakılarak yapılması gereken pratikler, uyulması gereken birtakım kurallar ortaya konulmuştur. Etik kurul izni alınarak yapılan bu çalışmada, 6 Şubat 2023 depreminin geleneksel algılanış ve inanış açısından değerlendirilmesi derleme yöntemi ile sahadan elde edilen bilgiler doğrultusunda yapılmıştır.

Keywords

• Deprem
• Gelenek
• Halk idraki
• Halk inanışları
• Olağanüstülükler

The Reality of Earthquakes and The Public's Traditional Perception

Abstract

Earthquakes are natural disasters that profoundly affect societies by causing numerous problems on economic, cultural, and humanitarian scales. When they are severe and when necessary protective measures are not taken, their disaster dimension increases significantly. Societies have always attributed various causes to sudden onset natural events that can lead to serious damage and loss of life. Although technological developments offer different explanations, collective memory continues to interpret such events by establishing connections with similar past occurrences and to develop corresponding practices accordingly. When examining folk beliefs which represent manifestations of societal perception there is a prevalent notion that earthquakes are sent by the Creator for purposes of warning, admonition, or punishment. In order to prevent earthquakes from occurring or, once they have occurred, to minimize the resulting harm, practices and rules to be followed have been established by drawing lessons from past admonitory earthquakes. This study, conducted with the approval of the ethics committee, evaluates the traditional perceptions and beliefs surrounding the February 6, 2023 earthquake using a compilation method and based on information obtained from the field.

Keywords

• Earthquake
• Tradition
• Folk perception
• Folk beliefs
• Extraordinariness

References

1. Aça, M. (2019). Halk bilgisinin inanış temelli temsilleri. M. Aça (Ed.), Halk Bilimi El Kitabı içinde (ss. 345-373). Ankara: Nobel Yayıncılık.
2. Ayverdi, İ. (2005). Misalli büyük Türkçe sözlük. İstanbul: Kubbealtı.
3. Baysan, M. (2021). Kütahya’da derlenen memorat örnekleri üzerine inceleme, Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 14(34), 553-572.
4. Boratav, P.N. (2013). 100 Soruda Türk folkloru. Ankara: Bilgesu.
5. Çapçıoğlu, İ. ve Çınar, R. (2023). İnanç, dil ve kültür ekseninde depremin toplumsal yansımaları, afet ve toplum insan ve doğa ilişkisi. Ankara: Töz.
6. Çelepi, M.S. (2012). Türk halk kültüründe rüya. [Yayımlanmamış doktora tezi]. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
7. Çobanoğlu, Ö. (2003). Türk halk kültüründe memorat ve halk inançları. Ankara: Akçağ
8. Çobanoğlu, Ö. (2004). Kültürlerin diyalogu veya diyalogsuzluğu bağlamında halkbilimi çalışmalarının yeri ve önemi. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (Hütad). 1, 149-164.

9. Elpe, E. (2018). Türk inanç ve sanatında gök cisimleri. Kesit Akademi Dergisi, 17, 109-130.
10. Erdal, T. (2024). 6 Şubat 2023 depremlerinin mitik, teolojik ve psiko-sosyal yansımaları. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 12(39), 262-284. doi: 10.33692/avrasyad.1452100
11. Dégh, L. (2006). Halk anlatısı. (Çev.: Zerrin Karagülle), M.Ö. Oğuz & M. Ekici (Ed.), Halkbiliminde kuramlar ve yaklaşımlar içinde (ss. 203-234). Ankara: Geleneksel Yayıncılık.
12. Kanik, İ. (2023). Zilzâl sûresi bağlamında Kur’ân’ın deprem ve tabii âfetlere bakışı. Usul İslam Araştırmaları Dergisi, 40,101-125. doi: 10.56361/usul.1333251
13. İşçi, Ç. (2008). Deprem nedir? ve nasıl korunuruz. Journal Of Yasar University, 3(9), 959-983 doi: 10.19168/jyu.52931
14. Kalafat, Y. (1999). Doğu Anadolu’da eski Türk inançlarının izleri, Ankara: Ayk.
15. Kara, Ü. (2019). Kültür bilimlerinin bir şubesi olarak halkbilimi. M. Aça (Ed.), Halk Bilimi El Kitabı içinde (ss. 14-38). Ankara: Nobel Yayıncılık.
16. Kaya, M. (2023). Kur’an açısından deprem olgusu, Tevilat Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 4(2), 347-379. doi: 10.53352/tevilat.1350366
17. Kolukırık, S. ve Tuna, M. (2009). Türk medyasında deprem algısı: Marmara depremı̇ örneği, Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 8(28), 286-298.
18. Kula, N. (2000). Deprem ve kıyamet benzetmesi. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 9(1), 351-360.
19. Özdal, A. (2025). 6 Şubat 2023 Kahraman Maraş depremi memoratları, Konya: Çizgi.
20. Tanyu, H. (1976). Dini folklor veya dini-manevi halk ı̇nançlarının çeşit ve mahiyeti üzerinde bir araştırma. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, XXI, 123-142
21. Türkiye’de halk ağzından derleme sözlüğü (2009). C. 2. Ankara: Türk Dil Kurumu.
22. Yıldırım, O. (2024). Muhibbi divanında halk inanışları. Akra kültür Sanat ve Edebı̇yat Dergı̇sı̇, 32 (12), 59-79. doi: 10.31126/akrajournal.1372664