“BATI DIŞI DİPLOMASİLER”: TARİHSEL DERİNLİK, JEOPOLİTİK REKABET VE YENİDEN İNŞA
Abstract
Uluslararası ilişkiler disiplininin ve diplomasi tarih yazımının ontolojik ve epistemolojik düzeydeki en kalıcı handikaplarından biri, küresel etkileşim ağlarını salt Avrupa-merkezci bir eksende kurgulamasıdır. Bu hegemonik anlatı, diplomasiyi Batılı güçlerin kendi aralarındaki güç dengesi mücadeleleri veya “ötekileştirilen” coğrafyalar üzerindeki sömürgeleştirici faaliyetleri olarak okuma eğilimindedir. Oysa tarihsel ve sosyolojik gerçeklik bize bambaşka bir tablo sunmaktadır: Diplomasi, ne 1648 Vestefalya Antlaşması’nın icat ettiği tekelci bir kurumdur ne de yalnızca Londra, Paris veya Viyana gibi Batılı başkentlerde şekillenmiştir. Aksine, Batı dışı devletlerin ve imparatorlukların hayatta kalma refleksleri, kurumsal devlet kapasiteleri ve jeopolitik arayışları, tarih boyunca sofistike, çok boyutlu ve dönüştürücü diplomatik stratejilerin üretilmesini mümkün kılmıştır. Bu aktörler, uluslararası sistemin edilgen nesneleri değil kendi coğrafyalarının ve küresel siyasetin yönünü tayin eden, kendi diplomatik geleneklerini, normlarını ve müzakere pratiklerini inşa eden kurucu özneleridir. Tam da bu teorik ve tarihsel boşluğu doldurma gayesiyle, Diplomasi ve Strateji Dergisi’nin bu özel sayısında, “Batı Dışı Diplomasiler” başlığı altında ana akım ve teleolojik okumaların dışına çıkan yapısal bir müdahaleye imza atıyoruz. Amacımız, diplomasiyi yalnızca elçilerin resmi teatisinden ibaret gören daraltıcı çerçeveyi aşmaktır. Bu bağlamda uluslararası izolasyonu kırmak için stratejik bir araç olarak kullanılan askeri yardımların dönüştürücü gücünden, ekonomik egemenlik inşasının temel direği olan gümrük savaşlarına; matbaanın ve metin tercümelerinin imparatorluklar arası asimetrik bir propaganda aracı olarak kullanımından, modern dönemde devlet kapasitesinin “Küresel Güney”e yansıması olan kültürel diplomasi enstitülerine kadar uzanan geniş bir yelpazeyi ele alıyoruz. Elinizdeki bu çalışma, alternatif diplomasi pratiklerinin tarihsel kökenlerini ve güncel tezahürlerini derinlemesine bir analize tabi tutarak, çok-merkezli ve gerçek anlamda bir diplomasi okumasına zemin hazırlamaktadır.
Keywords
References
- Koç, Haşim. 2026. “Batı-Dışı Diplomasiler”: Tarihsel Derinlik, Jeopolitik Rekabet Ve Yeniden İnşa/“Non-Western Dıplomacies”: Historical Depth, Geopolitical Competition, And Reconstruction.” Diplomasi ve Strateji Dergisi (Özel Sayı/Special Issue: Batı Dışı Diplomasiler/Non-Western Diplomacies): i-ix.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
International Politics
Journal Section
Editorial
Authors
Haşim Koç
*
0000-0002-8669-0510
Türkiye
Publication Date
March 24, 2026
Submission Date
March 4, 2026
Acceptance Date
March 16, 2026
Published in Issue
Year 2026 Number: Özel Sayı