The Karakhanid era is one of the important stops in the transition period of nomadic Turkish tribes from the mode of production to the feudal mode of production. The transition from the nomadic mode of production to the feudal mode of production brings along certain structural formations specific to the transition process. The process of the spread of the relations and practices of production belong to the feudal mode of production within the Social formations organised around the nomadic mode of production leads to a dual class situation and the duality of mode of productions. In front of us a plane of contradiction in which contains the kara budun insisting on living within the sphere of nomadic mode of production and the factions of aq budun that have begun to assume the functions of the ruling class in an order dominated by feudal relations of production. The aq budun and the qara budun confront each other on the basis of sharing the surplus labor of sedentary communities living under the feudal relations of production and the articulation of internal relations of exploitation in the nomadic mode of production. To the extent that this confrontation results in the translation of institutions and practices specific to the nomadic mode of production into forms appropriate to feudal production relations, the articulation of modes of production under the feudal mode of production comes into question. Articulation depends on the outcome of class struggles. If articulation is not realised as a result of class struggles, the structure becomes unable to sustain its political existence on the basis of feudal relations of production and either retreats towards the nomadic mode of production or ceases to exist politically. The Karakhanid period also bears the traces of the dual class and the duality of modes of production with the dynamics of articulation and contradiction. In the process of feudalisation, the factions of aq budun, which were assuming ruling class functions over the settled feudal communities, confronted the qara budun while trying to impose the practices specific to the feudal mode of production on the nomadic masses living in the nomadic mode of production. This contradiction between the aq budun’s factions, which started to assume the functions of the ruling class, and the qara budun lies at the root of the nomadic revolts and tendencies of structural instability within the Karakhanid political structure.
Karahanlı dönemi göçebe Türk boylarının göçer üretim tarzından feodal üretim tarzına geçiş dönemindeki önemli duraklardan biridir. Göçer üretim tarzı düzeninden feodal üretim tarzı düzenine geçiş, geçiş sürecine özgü belirli yapısal formasyonları beraberinde getirmektedir. Feodal üretim tarzına özgü üretim ilişkileri ve pratiklerinin göçer üretim tarzı dairesinde örgütlenmiş topluluklar içerisinde yayılması süreci karşımıza ikili sınıf ve ikili üretim tarzı durumunu çıkarır. Karşımızda bir yanda göçer üretim tarzı içerisinde yaşamakta ısrarcı kara budun diğer yandan ise feodal üretim ilişkilerinin hâkim olduğu bir düzende egemen sınıf işlevlerini üstlenmeye başlamış olan ak budun fraksiyonlarının olduğu bir çelişki düzlemi vardır. Ak budun ve kara budun feodal üretim ilişkileri içerisinde yaşayan yerleşik toplulukların artı emeğinin paylaşılması ve göçer üretim tarzı düzenine iç sömürü ilişkilerinin eklemlenmesi düzleminde karşı karşıya gelirler. Söz konusu karşılaşma göçer üretim tarzına özgü kurum ve pratiklerin feodal üretim ilişkilerine uygun formlara tercüme edilmesi ile neticelendiği ölçüde üretim tarzlarının feodal üretim tarzı hakimiyetinde birbirlerine eklemlenmesi söz konusu olur. Eklemlenme ise sınıf mücadelelerinin sonucuna bağlıdır. Sınıf mücadeleleri sonucunda eklemlenme gerçekleşmiyorsa yapı siyasal varlığını feodal üretim ilişkilerine dayanarak sürdüremez hale gelir ve göçer üretim tarzı düzenine doğru geri çekilir ya da siyasal varlığı sona erer. Karahanlılar dönemi de eklemlenme ve çelişme dinamikleri ile ikili sınıf ve üretim tarzı durumunun izlerini bünyesinde taşımaktadır. Yerleşik feodal topluluklar üzerinde egemen sınıf işlevlerini üstlenmekte olan ak budun fraksiyonları feodalleşme sürecinde feodal üretim tarzına özgü pratikleri göçer üretim tarzı dairesinde yaşayan göçer kitlelerine kabul ettirmeye çalışırken kara budun ile karşı karşıya gelmişlerdir. Ak budunun egemen sınıf işlevlerini üstlenmeye başlayan fraksiyonları ile kara budun arasındaki bu çelişki, Karahanlı siyasal sistemi içerisinde göçer kökenli isyanlar ve yapısal istikrarsızlık eğilimlerinin temelinde yatmaktadır.
Primary Language | Turkish |
---|---|
Subjects | Turkish Islamic Literature, Old Turkic Language (Orhon, Uyghur, Karahan), Anthropology (Other), Political Geography, Political Sociology |
Journal Section | Teorik Makale |
Authors | |
Early Pub Date | June 23, 2024 |
Publication Date | June 25, 2024 |
Submission Date | December 22, 2023 |
Acceptance Date | May 15, 2024 |
Published in Issue | Year 2024 |
Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi
Bu eser Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.