Yolsuzluk ve İnsani Gelişme İlişkisi: Gelişmekte Olan Ülkeler Üzerine Bir Panel Nedensellik Analizi

Öz

Bu çalışmanın amacı, yolsuzluk ile insani gelişme arasındaki ilişkiyi gelişmekte olan ülkeler örnekleminde ampirik olarak incelemektir. İnsani gelişme, bireylerin yaşam kalitesini yansıtan eğitim, sağlık ve gelir boyutlarını kapsayan çok boyutlu bir kalkınma göstergesi olarak ele alınırken; yolsuzluk, kamu kaynaklarının etkin kullanımını zayıflatan ve yönetişim kalitesini olumsuz etkileyen yapısal bir sorun olarak değerlendirilmektedir. Bu çalışmada, gelişmekte olan 46 ülke için 1996–2024 dönemini kapsayan panel veri seti kullanılarak yolsuzluk ile insani gelişme arasındaki ilişki incelenmiştir. Elde edilen bulgular, ele alınan dönem ve ülke grubu itibarıyla yolsuzluk ile insani gelişme arasında doğrudan ve güçlü bir nedensel ilişkiye işaret etmemektedir. Bu sonuç, yolsuzluğun insani gelişme üzerindeki etkilerinin kısa vadede ve doğrudan bir mekanizma üzerinden değil, daha çok dolaylı ve uzun vadeli kanallar aracılığıyla ortaya çıktığını göstermektedir. Çalışma, yolsuzlukla mücadelenin insani gelişmeyi destekleyen bütüncül kalkınma politikalarıyla birlikte ele alınması gerektiğine dikkat çekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Yolsuzluk
• İnsani Gelişme
• Gelişmekte Olan Ülkeler
• Nedensellik Analizi

The Relationship Between Corruption and Human Development: A Panel Causality Analysis on Developing Countries

Öz

The aim of this study is to empirically examine the relationship between corruption and human development in a sample of developing countries. While human development is considered a multidimensional indicator of development encompassing education, health, and income dimensions that reflect individuals’ quality of life, corruption is regarded as a structural problem that weakens the effective use of public resources and adversely affects the quality of governance. In this study, the relationship between corruption and human development is examined using a panel data set covering the period 1996–2024 for 46 developing countries. The empirical findings indicate that, for the selected period and country group, there is no strong and direct causal relationship between corruption and human development. This result shows that the effects of corruption on human development tend to operate not through short-term and direct mechanisms, but rather through indirect and long-term channels. The study highlights that efforts to combat corruption should be considered together with comprehensive development policies aimed at promoting human development.

Anahtar Kelimeler

• Corruption
• Human Development
• Developing Countries
• Causality Analysis

Kaynakça

1. Acemoğlu, D., & Robinson, J. (2013). Ulusların Düşüşü: Güç, Zenginlik ve Yoksulluğun Kökenleri. Doğan Kitap
2. Akçay, S. (2006). Corruption and Human Development. Cato Journal, 26(1), 29–48. https:// home.heinonline.org/
3. Aktan, C. C. (2014). Yolsuzluğun Politik İktisadı. Hukuk ve İktisat Araştırmaları Dergisi, 6(1), 60-80. https:// dergipark.org.tr/tr/pub/hiad/issue/7655/331477
4. Baltagi, B. H. (2005). Econometric Analysis of Panel Data. Third Edition. England: John Wiley & Sons Ltd
5. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP), (2025). Human Development Report. United Nations Development Programme. https://doi.org/10.18356/6d252f18-en
6. Buz, F., & Erul, M. R. (2018). Sosyoekonomik Gelişmişlik Düzeyinin Yolsuzluk Algı Endeksi Üzerindeki Etkisine İlişkin Bir Analiz. International Journal of Public Finance, 3(2), 233-248. https://doi.org/10.30927/ijpf.451502
7. Celik, A., & Kostekci, A. (2025). Empirical Exploration of the Drivers of Human Development in Central and West Asian Countries: How Effective Are Control of Corruption, Political Stability and the Rule of Law?. Sustainable Development, 33(3), 4652-4675. https://doi.org/10.1002/sd.3365
8. Chowdhury, S. K. (2004). The Effect of Democracy and Press Freedom on Corruption. Economics Letters, 85(1), 93–101. https://doi.org/10.1016/j.econlet.2004.03.024

9. De Hoyos, R. E., & Sarafidis, V. (2006). Testing for Cross-Sectional Dependence in Panel-Data Models. Stata Journal, 6(4), 482–496. https://doi.org/10.1177/1536867X0600600403
10. Dumitrescu, E.-I., & Hurlin, C. (2012). Testing for Granger non-causality in heterogeneous panels. Economic Modelling, 29(4), 1450–1460. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2012.02.014
11. Efeoğlu, R., & Emsen, Ö. S. (2021). Demokratikleşmede yolsuzluk ve kalkınmışlığın etkileri. Bingöl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 5(1), 13-36. https://doi.org/10.33399/biibfad.749982
12. Granger, C. W. J. (1969). Investigating Causal Relations by Econometric Models and Cross-Spectral Methods. Econometrica, 37(3), 424–438. https://doi.org/10.2307/1912791
13. Granger, C. W. J., & Newbold, P. (1974). Spurious Regressions in Econometrics. Journal of Econometrics, 2(2), 111-120. https://doi.org/10.1016/0304-4076(74)90034-7
14. Greene, W. H. (2016). Ekonometrik Çözümleme. 7. Baskıdan Çeviri. Ankara: Palme Yayıncılık. Çev: Ümit ŞENESEN.
15. Gujarati, D. N. & Porter D. C. (2020). Temel Ekonometri. 5. Baskı. İstanbul: Literatür Yayıncılık
16. Gupta, S., Davoodi, H., & Alonso-Terme, R. (2002). Does Corruption Affect Income Inequality and Poverty? Economics of Governance, 3(1), 23–45. https://doi.org/10.1007/s101010100039
17. Gültekin, Ö. F. (2023). Yolsuzluk ve İktisadi Gelişme İlişkileri: Latin Amerika, Doğu Avrupa ve Asya Ülkeleri’nden Örnekler. Nişantaşı Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(3), 294-314. https://doi.org/10.52122/ nisantasisbd.1352801
18. Huntington, S. P. (1996). Political Order in Changing Societies. Yale University Press. http://www.jstor.org/ stable/j.ctt1cc2m34
19. Kalkan, Y. (2024). Ekonomik Risk, Ekonomik Özgürlük İndeksi, Yolsuzluk Algısı İndeksi ve İnsani Gelişim İndeksi’nin Mekânsal Analizi. Sosyoekonomi, 32(61), 213-241. https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2024.03.11
20. Lopez, L., & Weber, S. (2017). Testing for Granger Causality in Panel Data. The Stata Journal, 17(4), 972–984. https://doi.org/10.1177/1536867X1801700412
21. Maichal, M., & Sugiyanto, F. X. (2025). Does globalization affect human development index? Evidence from high-corruption and low-corruption countries. Jurnal Ekonomi & Studi Pembangunan, 26(2). https:// doi.org/10.18196/jesp.v26i2.26439
22. Mauro, P. (1998). Corruption and the Composition of Government Expenditure. Journal of Public Economics, 69(2), 263–279. https://doi.org/10.1016/S0047-2727(98)00025-5
23. North, D. C. (2010). Kurumlar, Kurumsal Değişim ve Ekonomik Performans. 2. Baskı, İstanbul: Sabancı Üniversitesi Yayınları
24. Pesaran, M. H. (2004). General Diagnostic Tests for Cross Section Dependence in Panels. University of Cambridge, Working Paper, No. 0435.
25. Pesaran, M. H. (2007). A Simple Panel Unit Root Test in the Presence of Cross-Section Dependence. Journal of Applied Econometrics, 22(2), 265–312. https://doi.org/10.1002/jae.951
26. Rose-Ackerman, S. (1999). Corruption and Government: Causes, Consequences, and Reform. Cambridge University Press.
27. Saha, S., & Gounder, R. (2013). Corruption and Economic Development Nexus. Economic Modelling, 31, 70–79. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2012.11.012
28. Sen, A. (2000). Development as Freedom. Published By Alfred A. Knopf, Inc.
29. Tanzi, V., Davoodi, H. (1998). Corruption, Public Investment, and Growth. In: Shibata, H., Ihori, T. (eds) The Welfare State, Public Investment, and Growth. Springer, Tokyo. https://doi.org/10.1007/978-4-431-67939-4_4
30. Wooldridge, J. M. (2010). Econometric Analysis of Cross Section and Panel Data (2nd ed.). MIT Press.
31. Yakışık, H., & Çetin, A. K. (2014). Yolsuzlukların sosyoekonomik belirleyicileri: Yatay kesit veri analizi. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 28(3). https://dergipark.org.tr/tr/pub/atauniiibd/ issue/2714/36023
32. Yıldız, H. D. (2024). Yolsuzluğun Belirleyicileri Üzerine Ekonometrik Bir Analiz. Bulletin of Economic Theory and Analysis, 9(2), 515-535. https://doi.org/10.25229/beta.1455334