Marksist Teoride Emek Gücünün Yeniden Üretimi ve Sınıfsal Farklılaşmalar
Öz
Bu çalışma, neoliberal dönemde işçi sınıfı içindeki farklılıkların görünürlük kazanmasını, sınıfın çözüldüğünü ileri süren yaygın okumalardan farklı bir zeminde ele almaktadır. Çalışmanın hareket noktası, Marx'ın emek gücü ve onun değeri çözümlemesidir: bir meta olarak emek gücünün değeri, yeniden üretimi için gerekli geçim araçları sepetinin değerine eşittir. Sepetin sabit ve doğal bir büyüklük olmadığı, kapsamının ve bileşiminin tarihsel ve toplumsal olarak belirlendiği gösterilmektedir. Çalışmanın tezi, sınıf içi farklılıkların maddi kaynağının, gerekli geçim araçları sepetinin kapitalist üretim biçimi içinde emek gücü tiplerine göre farklılaştırılması olduğudur. Sermaye, değerlenme sürecinin gerektirdiği emek gücü niteliklerine göre her emek gücü tipine belirli bir yeniden üretim normu atfeder; bu mekanizma, göreli artı-değerin emek gücünün yeniden üretimi alanındaki özelleşmiş bir biçimi olarak işler. Yeniden üretim maliyetlerinin bir bölümü devlete, bir bölümü haneye, özellikle kadınların karşılıksız emeğine devredilir; ücretin sepeti karşılamadığı durumda açık borçlanmayla kapatılır. Mekanizma, estetik emeğin görünüm kalemleri, platform kuryeliği ve borçlanmayla sürdürülen hane yeniden üretimi gibi Türkiye toplumsal formasyonundan güncel örneklerle somutlaştırılır. Yöntem olarak genelden somuta ilerleyen tarihsel maddeci bir çözümleme izlenmekte; çalışma kuramsal-çözümleyici düzeyde kalarak mevcut ampirik araştırmaların bulgularından yararlanmaktadır. Çalışma, farklılıkların bilgisinin sınıf birliğinin olanağını ortadan kaldırmadığı, tersine birliğin hangi maddi koşullar altında kurulabileceğini gösterdiği sonucuna varır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Althusser, L., Balibar, É., Rancière, J., Establet, R., & Macherey, P. (2017). Kapital’i okumak (I. Ergüden, Çev.). Nora Kitap.
- Bahçe, S. & Köse, A. H. (2017). Social classes and the neo-liberal poverty regime in Turkey, 2002–2011. Journal of Contemporary Asia, 47(4), 575–595. https://doi.org/10.1080/00472336.2017.1325919
- Barrales-Ruiz, J., Mendieta-Muñoz, I., Rada, C., Tavani, D. ve von Arnim, R. (2021). The distributive cycle: Evidence and current debates. Journal of Economic Surveys. https://doi.org/10.1111/joes.12432
- Basu, D., Haas, C., & Moraitis, T. (2024). Intensification of labor and the rate and form of exploitation. Review of radical political economics, 56(1), 26-50. 339
- Bhattacharya, T. (Ed.). (2017). Social reproduction theory: Remapping class, recentering oppression. Pluto Press. https://doi.org/10.2307/j.ctt1vz494j
- Boratav, K. (2004). İstanbul ve Anadolu’dan sınıf profilleri. İmge Kitabevi.
- Boratav, K. (2005). 1980’li yıllarda Türkiye’de sosyal sınıflar ve bölüşüm. İmge Kitabevi.
- Botwinick, H. (2018). Persistent inequalities: Wage disparity under capitalist competition. Brill.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Çalışma Ekonomisi, Politik Ekonomi
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Ali Özkesen
*
0000-0002-9903-7836
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
1 Ekim 2026
Gönderilme Tarihi
17 Ağustos 2026
Kabul Tarihi
22 Eylül 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 24 Sayı: 95