EN
TR
Ay Kaynaklarının Yönetimi İçin Uluslararası Yönetim Modeli: BMDHS ve Antarktika Antlaşma Sistemi Perspektifinden Bir Öneri
Abstract
Ay yüzeyinde ve diğer gök cisimlerinde yürütülecek madencilik faaliyetleri, uzay araştırmalarının ticarileşmesinde yeni bir dönemin kapısını aralamakta; yalnızca ekonomik rekabeti değil, aynı zamanda bilimsel araştırmaların sürdürülebilirliğini, çevresel korumayı ve “insanlığın ortak mirası” ilkesinin geleceğini de doğrudan etkilemektedir. Mevcut uluslararası uzay hukuku, özellikle 1967 tarihli Dış Uzay Antlaşması ve 1979 tarihli Ay Antlaşması, kaynak yönetimine ilişkin bağlayıcı ve kurumsallaşmış bir uluslararası mekanizma öngörmemekte, bu nedenle Ay kaynaklarının yönetiminde hukuki belirsizlikler ve eşitsiz erişim riskleri ortaya çıkmaktadır. Oysa benzer “ortak miras” alanları olan uluslararası deniz yatağı (BMDHS) ve Antarktika (Antarktika Antlaşma Sistemi) için ayrıntılı yönetişim yapıları kurulmuş, kaynakların adil paylaşımı, çevresel koruma ve bilimsel iş birliği bağlayıcı hükümlerle güvence altına alınmıştır. Literatürde bu iki modelin Ay bağlamında derinlemesine karşılaştırıldığı çalışmalar sınırlı olup, bu durum önemli bir araştırma boşluğu yaratmaktadır. Bu çalışma, BMDHS kapsamındaki Uluslararası Deniz Yatağı Otoritesi ve Antarktika Antlaşma Sistemi’nin kurumsal ve hukuki özelliklerini inceleyerek, Ay Antlaşması’nda öngörülmeyen yönetim mekanizmasının nasıl tasarlanabileceğine ilişkin karşılaştırmalı bir analiz sunmakta ve gelecekteki olası düzenlemeler için normatif öneriler geliştirmektedir. Araştırmada karşılaştırmalı hukuk yöntemi kullanılarak, üç rejim arasındaki benzerlikler, farklılıklar ve uygulanabilir yönetim modelleri tespit edilmiş; bulgular, Ay madenciliğinin barışçıl, adil ve sürdürülebilir şekilde yürütülmesi için uluslararası bağlayıcı bir otoritenin gerekliliğini ortaya koymuştur. Elde edilen sonuçlar, mevcut uzay hukuku rejiminin güçlendirilmesi, uluslararası iş birliğinin kurumsallaştırılması ve çevresel koruma önlemlerinin bağlayıcı hale getirilmesi yönünde somut politika ve hukuk önerileri sunmaktadır.
Keywords
References
- “Agreement Governing the Activities of States on the Moon and Other Celestial Bodies”, 1979, https://www.unoosa.org/pdf/gares/ARES_3 4_68E.pdf, E.T. 10.06.2025.
- “Agreement Governing the Activities of States on the Moon and Other Celestial Bodies”, 1979, https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=IND& mtdsg_no= XXIV-2&chapter=24&clang=_en, E.T. 25.06.2025.
- “Agreement Relating to the Implementation of Part XI of the United Nations Convention on the Law of the Sea”, 1994, https://www.un.org/ depts/los/convention_agreements/texts/agreement_part_xi/agreement_part_xi.htm, E.T. 25.06.2025.
- Akıl, Abdülkadir, “Uluslararası Hukuk Çerçevesinde İnsanlığın Ortak Mirası Olarak Antarktika”, Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 16, S. 2, 2021, s. 339-363.
- Akkutay, Ali İbrahim, “Uluslararası Hukuk Bakımından Derin Deniz Yatağında Yer Alan Kaynakların Araştırılması, Keşfi ve İşletilmesi”, Ankara Barosu Dergisi, C. 2, 2016, s. 157-193.
- Anlar Güneş, Şule, “Maden Kaynaklarının Yönetimi Bağlamında Uluslararası Deniz Yatağı Otoritesinin Rolü”, Uluslararası İlişkiler, C. 17, S.65, 2020, s. 101-124.
- “Artemis Accords”, 2020, https://www.nasa.gov/artemis-accords/, E.T. 20.06.2025.
- Bartóki-Gönczy, Balázs/Nagy, Boldizsár, “The Artemis Accords”, International Legal Materials, C. 62, S. 5, 2023, s. 888-898.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Law in Context (Other)
Journal Section
Research Article
Authors
Publication Date
December 22, 2025
Submission Date
August 20, 2025
Acceptance Date
November 12, 2025
Published in Issue
Year 2025 Volume: 29 Number: 2
APA
Cecanpınar, H. (2025). Ay Kaynaklarının Yönetimi İçin Uluslararası Yönetim Modeli: BMDHS ve Antarktika Antlaşma Sistemi Perspektifinden Bir Öneri. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 29(2), 917-953. https://doi.org/10.60002/ebyuhfd.1769049
AMA
1.Cecanpınar H. Ay Kaynaklarının Yönetimi İçin Uluslararası Yönetim Modeli: BMDHS ve Antarktika Antlaşma Sistemi Perspektifinden Bir Öneri. ErLR. 2025;29(2):917-953. doi:10.60002/ebyuhfd.1769049
Chicago
Cecanpınar, Hilal. 2025. “Ay Kaynaklarının Yönetimi İçin Uluslararası Yönetim Modeli: BMDHS Ve Antarktika Antlaşma Sistemi Perspektifinden Bir Öneri”. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 29 (2): 917-53. https://doi.org/10.60002/ebyuhfd.1769049.
EndNote
Cecanpınar H (December 1, 2025) Ay Kaynaklarının Yönetimi İçin Uluslararası Yönetim Modeli: BMDHS ve Antarktika Antlaşma Sistemi Perspektifinden Bir Öneri. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 29 2 917–953.
IEEE
[1]H. Cecanpınar, “Ay Kaynaklarının Yönetimi İçin Uluslararası Yönetim Modeli: BMDHS ve Antarktika Antlaşma Sistemi Perspektifinden Bir Öneri”, ErLR, vol. 29, no. 2, pp. 917–953, Dec. 2025, doi: 10.60002/ebyuhfd.1769049.
ISNAD
Cecanpınar, Hilal. “Ay Kaynaklarının Yönetimi İçin Uluslararası Yönetim Modeli: BMDHS Ve Antarktika Antlaşma Sistemi Perspektifinden Bir Öneri”. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 29/2 (December 1, 2025): 917-953. https://doi.org/10.60002/ebyuhfd.1769049.
JAMA
1.Cecanpınar H. Ay Kaynaklarının Yönetimi İçin Uluslararası Yönetim Modeli: BMDHS ve Antarktika Antlaşma Sistemi Perspektifinden Bir Öneri. ErLR. 2025;29:917–953.
MLA
Cecanpınar, Hilal. “Ay Kaynaklarının Yönetimi İçin Uluslararası Yönetim Modeli: BMDHS Ve Antarktika Antlaşma Sistemi Perspektifinden Bir Öneri”. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, vol. 29, no. 2, Dec. 2025, pp. 917-53, doi:10.60002/ebyuhfd.1769049.
Vancouver
1.Hilal Cecanpınar. Ay Kaynaklarının Yönetimi İçin Uluslararası Yönetim Modeli: BMDHS ve Antarktika Antlaşma Sistemi Perspektifinden Bir Öneri. ErLR. 2025 Dec. 1;29(2):917-53. doi:10.60002/ebyuhfd.1769049
