EN
TR
Ay Kaynaklarının Yönetimi İçin Uluslararası Yönetim Modeli: BMDHS ve Antarktika Antlaşma Sistemi Perspektifinden Bir Öneri
Öz
Ay yüzeyinde ve diğer gök cisimlerinde yürütülecek madencilik faaliyetleri, uzay araştırmalarının ticarileşmesinde yeni bir dönemin kapısını aralamakta; yalnızca ekonomik rekabeti değil, aynı zamanda bilimsel araştırmaların sürdürülebilirliğini, çevresel korumayı ve “insanlığın ortak mirası” ilkesinin geleceğini de doğrudan etkilemektedir. Mevcut uluslararası uzay hukuku, özellikle 1967 tarihli Dış Uzay Antlaşması ve 1979 tarihli Ay Antlaşması, kaynak yönetimine ilişkin bağlayıcı ve kurumsallaşmış bir uluslararası mekanizma öngörmemekte, bu nedenle Ay kaynaklarının yönetiminde hukuki belirsizlikler ve eşitsiz erişim riskleri ortaya çıkmaktadır. Oysa benzer “ortak miras” alanları olan uluslararası deniz yatağı (BMDHS) ve Antarktika (Antarktika Antlaşma Sistemi) için ayrıntılı yönetişim yapıları kurulmuş, kaynakların adil paylaşımı, çevresel koruma ve bilimsel iş birliği bağlayıcı hükümlerle güvence altına alınmıştır. Literatürde bu iki modelin Ay bağlamında derinlemesine karşılaştırıldığı çalışmalar sınırlı olup, bu durum önemli bir araştırma boşluğu yaratmaktadır. Bu çalışma, BMDHS kapsamındaki Uluslararası Deniz Yatağı Otoritesi ve Antarktika Antlaşma Sistemi’nin kurumsal ve hukuki özelliklerini inceleyerek, Ay Antlaşması’nda öngörülmeyen yönetim mekanizmasının nasıl tasarlanabileceğine ilişkin karşılaştırmalı bir analiz sunmakta ve gelecekteki olası düzenlemeler için normatif öneriler geliştirmektedir. Araştırmada karşılaştırmalı hukuk yöntemi kullanılarak, üç rejim arasındaki benzerlikler, farklılıklar ve uygulanabilir yönetim modelleri tespit edilmiş; bulgular, Ay madenciliğinin barışçıl, adil ve sürdürülebilir şekilde yürütülmesi için uluslararası bağlayıcı bir otoritenin gerekliliğini ortaya koymuştur. Elde edilen sonuçlar, mevcut uzay hukuku rejiminin güçlendirilmesi, uluslararası iş birliğinin kurumsallaştırılması ve çevresel koruma önlemlerinin bağlayıcı hale getirilmesi yönünde somut politika ve hukuk önerileri sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- “Agreement Governing the Activities of States on the Moon and Other Celestial Bodies”, 1979, https://www.unoosa.org/pdf/gares/ARES_3 4_68E.pdf, E.T. 10.06.2025.
- “Agreement Governing the Activities of States on the Moon and Other Celestial Bodies”, 1979, https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=IND& mtdsg_no= XXIV-2&chapter=24&clang=_en, E.T. 25.06.2025.
- “Agreement Relating to the Implementation of Part XI of the United Nations Convention on the Law of the Sea”, 1994, https://www.un.org/ depts/los/convention_agreements/texts/agreement_part_xi/agreement_part_xi.htm, E.T. 25.06.2025.
- Akıl, Abdülkadir, “Uluslararası Hukuk Çerçevesinde İnsanlığın Ortak Mirası Olarak Antarktika”, Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 16, S. 2, 2021, s. 339-363.
- Akkutay, Ali İbrahim, “Uluslararası Hukuk Bakımından Derin Deniz Yatağında Yer Alan Kaynakların Araştırılması, Keşfi ve İşletilmesi”, Ankara Barosu Dergisi, C. 2, 2016, s. 157-193.
- Anlar Güneş, Şule, “Maden Kaynaklarının Yönetimi Bağlamında Uluslararası Deniz Yatağı Otoritesinin Rolü”, Uluslararası İlişkiler, C. 17, S.65, 2020, s. 101-124.
- “Artemis Accords”, 2020, https://www.nasa.gov/artemis-accords/, E.T. 20.06.2025.
- Bartóki-Gönczy, Balázs/Nagy, Boldizsár, “The Artemis Accords”, International Legal Materials, C. 62, S. 5, 2023, s. 888-898.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Hukuk (Diğer)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
22 Aralık 2025
Gönderilme Tarihi
20 Ağustos 2025
Kabul Tarihi
12 Kasım 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Cilt: 29 Sayı: 2
APA
Cecanpınar, H. (2025). Ay Kaynaklarının Yönetimi İçin Uluslararası Yönetim Modeli: BMDHS ve Antarktika Antlaşma Sistemi Perspektifinden Bir Öneri. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 29(2), 917-953. https://doi.org/10.60002/ebyuhfd.1769049
AMA
1.Cecanpınar H. Ay Kaynaklarının Yönetimi İçin Uluslararası Yönetim Modeli: BMDHS ve Antarktika Antlaşma Sistemi Perspektifinden Bir Öneri. Erzincan-HFD. 2025;29(2):917-953. doi:10.60002/ebyuhfd.1769049
Chicago
Cecanpınar, Hilal. 2025. “Ay Kaynaklarının Yönetimi İçin Uluslararası Yönetim Modeli: BMDHS ve Antarktika Antlaşma Sistemi Perspektifinden Bir Öneri”. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 29 (2): 917-53. https://doi.org/10.60002/ebyuhfd.1769049.
EndNote
Cecanpınar H (01 Aralık 2025) Ay Kaynaklarının Yönetimi İçin Uluslararası Yönetim Modeli: BMDHS ve Antarktika Antlaşma Sistemi Perspektifinden Bir Öneri. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 29 2 917–953.
IEEE
[1]H. Cecanpınar, “Ay Kaynaklarının Yönetimi İçin Uluslararası Yönetim Modeli: BMDHS ve Antarktika Antlaşma Sistemi Perspektifinden Bir Öneri”, Erzincan-HFD, c. 29, sy 2, ss. 917–953, Ara. 2025, doi: 10.60002/ebyuhfd.1769049.
ISNAD
Cecanpınar, Hilal. “Ay Kaynaklarının Yönetimi İçin Uluslararası Yönetim Modeli: BMDHS ve Antarktika Antlaşma Sistemi Perspektifinden Bir Öneri”. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 29/2 (01 Aralık 2025): 917-953. https://doi.org/10.60002/ebyuhfd.1769049.
JAMA
1.Cecanpınar H. Ay Kaynaklarının Yönetimi İçin Uluslararası Yönetim Modeli: BMDHS ve Antarktika Antlaşma Sistemi Perspektifinden Bir Öneri. Erzincan-HFD. 2025;29:917–953.
MLA
Cecanpınar, Hilal. “Ay Kaynaklarının Yönetimi İçin Uluslararası Yönetim Modeli: BMDHS ve Antarktika Antlaşma Sistemi Perspektifinden Bir Öneri”. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, c. 29, sy 2, Aralık 2025, ss. 917-53, doi:10.60002/ebyuhfd.1769049.
Vancouver
1.Hilal Cecanpınar. Ay Kaynaklarının Yönetimi İçin Uluslararası Yönetim Modeli: BMDHS ve Antarktika Antlaşma Sistemi Perspektifinden Bir Öneri. Erzincan-HFD. 01 Aralık 2025;29(2):917-53. doi:10.60002/ebyuhfd.1769049