The Transformation of Istanbul’s Position in Turkey’s Internal Migration System: Net Migration Relations and Spatial Patterns (2010–2024)

Öz

This study examines the transformation of Istanbul’s position within Turkey’s internal migration system by focusing on its spatial and demographic dimensions since the 2010s. For decades, Istanbul functioned as the country’s dominant migration hub; however, since the mid-2010s—particularly after 2015—it has increasingly become a net out-migration metropolis. This shift signals significant changes in the spatial patterns of internal migration in Turkey. The main objective of this study is to analyze these changes by examining Istanbul’s migration relationships with other provinces through net migration figures and migration effectiveness ratios (MERs) in a comparative and spatial framework. The analysis is based on two periods, 2010–2014 and 2015–2024. Net migration volumes and migration effectiveness ratios between Istanbul and other provinces are compared across these periods to identify changes in migration direction, intensity, and spatial distribution. The results are supported by thematic maps and classification schemes that reveal not only quantitative shifts but also qualitative transformations in Istanbul’s migration role. In addition, age-specific migration patterns and migration reasons provided by TurkStat are incorporated as complementary contextual elements to support the interpretation of the findings, rather than as primary explanatory variables. The findings indicate that Istanbul’s long-standing role as an absolute and one-directional migration center has weakened. Instead, new attraction areas have emerged, particularly in the metropolitan hinterland, the Aegean and Mediterranean coastal regions, and selected inland provinces. Changes in migration effectiveness ratios demonstrate that Istanbul has lost relative strength in its migration relationships with many provinces, while internal migration has increasingly taken the form of short-distance, reciprocal, and selective movements. Age-based analyses further reveal a growing asymmetry: Istanbul continues to attract young individuals at early stages of education and career development, yet experiences population losses among middle-aged groups and households with children, pointing to more permanent and settlement-oriented out-migration. Overall, this study argues that the transformation of Istanbul’s migration role cannot be understood solely through net migration balances. Instead, it reflects a broader restructuring of internal migration patterns in Turkey, characterized by changing spatial configurations, migration directions, and population selectivity. The results suggest that traditional center–periphery frameworks are becoming insufficient for explaining contemporary internal migration dynamics, as Istanbul increasingly assumes a selective and transitional role within a multi-centered migration system.

Anahtar Kelimeler

• Istanbul
• internal migration
• migration effectiveness ratio
• spatial migration patterns
• net migration analysis

İstanbul’un Türkiye İç Göç Sistemindeki Konumunun Dönüşümü: Net Göç İlişkileri ve Mekânsal Örüntüler (2010–2024)

Öz

Bu çalışma, İstanbul’un Türkiye iç göç sistemindeki konumunun 2010’lu yıllardan itibaren geçirdiği dönüşümü mekânsal ve demografik boyutlarıyla incelemektedir. Uzun yıllar boyunca ülke içi göçlerin en güçlü çekim merkezi olan İstanbul’un, özellikle 2015 sonrasında net göç veren bir metropole dönüşmesi, Türkiye’de iç göçlerin mekânsal örüntüsünde önemli kırılmalara işaret etmektedir. Çalışmanın temel amacı, İstanbul’un diğer illerle olan iç göç ilişkilerinde meydana gelen bu değişimi, net göç miktarları ve göç etkinlik oranları (GER) üzerinden dönemsel ve mekânsal olarak analiz etmektir. Araştırmada 2010–2014 ve 2015–2024 olmak üzere iki dönem ele alınmış; İstanbul ile diğer iller arasındaki net göç miktarları, göç etkinlik oranları ve bu göstergelerdeki değişimler karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Analizler, haritalar ve sınıflamalar aracılığıyla desteklenmiş; İstanbul’un iç göç sistemindeki rolünün yalnızca nicel değil, aynı zamanda yön ve şiddet bakımından da değiştiği ortaya konulmuştur. Buna ek olarak, göçlerin yaş gruplarına göre dağılımı ile TÜİK tarafından sunulan göç nedenleri verileri, bulguların yorumlanmasına yardımcı olan tamamlayıcı bir bağlam olarak kullanılmıştır. Elde edilen bulgular, İstanbul’un mutlak ve tek yönlü bir çekim merkezi olma niteliğinin zayıfladığını; buna karşılık metropol çevresi, Ege ve Akdeniz kıyıları ile bazı iç bölgelerde yeni çekim alanlarının ortaya çıktığını göstermektedir. Göç etkinlik oranlarındaki değişimler, İstanbul’un birçok il karşısında görece güç kaybettiğini ve iç göç ilişkilerinin daha çok kısa mesafeli, karşılıklı ve seçici bir yapıya evrildiğini ortaya koymaktadır. Yaş gruplarına göre analizler, İstanbul’un genç nüfus için geçici bir çekim merkezi olmaya devam ettiğini; buna karşılık orta yaş grupları ve çocuklu haneler açısından kalıcı nüfus kayıpları yaşadığını göstermektedir. Sonuç olarak çalışma, İstanbul’un Türkiye iç göç sistemindeki dönüşümünü yalnızca net göç kaybı üzerinden değil, mekânsal örüntüler, göç yönleri ve göçün niteliği bağlamında ele almaktadır. Bulgular, Türkiye’de iç göçün geleneksel merkez–çevre ekseninde açıklanmasının giderek yetersiz kaldığını ve İstanbul’un çok merkezli bir iç göç sisteminde seçici ve geçişken bir role evrildiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• İstanbul
• iç göç
• göç etkinlik oranı
• mekânsal göç örüntüleri
• net göç analizi

Kaynakça

1. Akarca, A. T., & Tansel, A. (2017). Tourism-Driven Migration to Southwestern Turkey. Bogazici University, Department of Economics, 31(1), 23-42.
2. Altınok, D. (2021). Türkiye'de Tersine İç Göçler (Geriye Dönüşler). Ankara: Astana Yayınları.
3. Arıcı, F. (2021). Türkiye’de İller Arası Göçlerde İkincil Göç Çekim Merkezleri ve Etki Sahalarının Tespiti. Journal of Geography(42), 195-209.
4. Arlı, A. (2005). Cumhuriyet Döneminde Türkiye’de şehirleşme ve gecekondu araştırmaları. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 3(6), 283-352.
5. Badur, A. K. (2023). Cumhuriyet'in Yüz Yılı, Kentlerimizin Yüz Yılı. E. M. Arslan içinde, Cumhuriyet'in Yüz Yıllık Serüveninde Yerel Yönetimler ve Şehircilik: Kentsel Ağlar ve Topluluklar (s. 22-39). Marmara Belediyeler Birliği Kültür Yayınları.
6. Bakır, N. (2024). https://www.dunya.com/kose-yazisi/istanbuldan-kacis-hizlandi/741510. Mart 2025 tarihinde https://www.dunya.com/: https://www.dunya.com/kose-yazisi/istanbuldan-kacis-hizlandi/741510 adresinden alındı
7. Baş, S. M. (2019). Yeni Bir Göç Modeli Olarak Kentten Tersine Göç: İstanbul İncelemesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
8. Bodur, F. N. (2021). Türkiye İç Göçlerinde Yeni Dönem: Büyük Kentlerden Göç ya da Tersine Göç. Üsküdar Kültür, Sanat ve Medeniyet Dergisi, 115-119.

9. Budan, P. (2015). The impasse of urban to rural migration: Re-Enchantment and Disiiusionment in Şirince. Yüksek Lisans Tezi, Sabancı Üniversitesi.
10. Çaklı, O. (2024, Temmuz). Mart 2025 tarihinde https://www.gazeteduvar.com.tr/: https://www.gazeteduvar.com.tr/istanbuldan-goc-plani-deprem-ve-ekonomi-en-buyuk-sorun-haber-1708714 adresinden alındı
11. Demirtaş-Milz, N., Memişoğlu-Gökpınar, D., Aktaş, D., & Ebe-Güzgü, P. (2024). Movement to coastal towns in Turkey: Urban Rescaling, Local Deregulation and New Prospects for the Predatory Construction Sector. International Journal of Urban and Regional Research, 48(2), 323-340.
12. Diniz, S. Ö., & Arslan, Ç. (2022). Ters Göç, Refah ve Mekân İlişkisi İ. İnsan Hareketliliği Uluslararası Dergisi, 2(2), 200-241. Erbaş, H., & Soydemir, P. (2011). Sermaye Hareketleri ve Küresel Kent Olma Yolunda İstanbul-lar. E. S.-N. Ertuğrul içinde, Bilsay Kuruç’a Armağan (s. 635-676). Ankara.
13. Ergöçmen, B. A., Keskin, F., & Savcı, B. Ş. (2023). Türkiye'nin göç deneyimine ve iç göç hareketliliğine bir bakış. Cumhurit'in 100 Yıllık Serüveninde Yerel Yönetimler ve Şehircilik (s. 92-121). içinde Marmara Belediyeler Birliği .
14. Erman, T. (2013). Küresel ve Yerel Dinamikler Altında ‘Anadolu Kaplanı’ Kentleri. İDEALKENT, 4(8), 50-73.
15. Ertek, B. (2015). İstanbul’dan Geriye Göç. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı.
16. Evren, G. O. (2016). Gelişmekte olan ülkelerde yaratıcı sınıfın göç eğilimlerine etki eden dinamikler: İstanbul örneği. Journal of Life Economics(Özel Sayı), 89-102.
17. Genç, F., Keyder, Ç., Keyman, E., & Köse Badur, A. (2021). İzmir: Bir kent bölgenin yeniden doğuşu. Kentlerin Türkiyesi: İmkanlar, Sınırlar ve Çatışmalar (s. 107-136). içinde İstanbul.
18. Giritlioğlu, P. P. (2024). İstilacı Kentleşme ve Çevresel Etkileri: İstanbul örneği. Mimar.ist(2024 (1)), 36-45.
19. Gökburun, İ. (2017). 1950-2015 yılları arasında İstanbul'da nüfus hareketleri . İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayımlanmamış Doktora tezi).
20. Gümüş, N., İlhan, A., & Gülersoy, A. E. (2013). Bir tersine göç örneği: Köprücük köyü (Varto-Muş). Turkish Studies, 8(6), 233-261.
21. Güvenç, M. (2009). 1990 Sonrası İstanbul'a göç İstanbul'dan göç. Eski İstanbullular, Yeni istanbullular (s. 130-140). içinde Osmanlı Bankası Arşiv ve Araştırma Merkezi.
22. İçduygu, A., & Sirkeci, İ. (1999). Cumhuriyet Dönemi Türkiye'sinde göç hareketleri. 75. Yılda Köylerden Şehirlere (s. 249-259). içinde İstanbul: Tarih Vakfı Yayınları.
23. İçduygu, A., & Ünalan, T. (1998). Türkiye'de iç göç: Sorunsal alanlar ve araştırma yöntemleri. Türkiye'de İç Göç. Konferans. Bolu-Gerede, 6-8 Haziran 1997 (s. 38-55). içinde Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı.
24. İslamoğlu, E., Yıldırımalp, S., & Benli, A. (2014). Türkiye'de tersine göç ve tersine göçü teşvik eden uygulamalar: İstanbul İli örneği. Sakarya Üniversitesi İktisat Dergisi, 3(1), 68-93.
25. Işık, Ş. (2009). Türkiye’de Eğitim Amaçlı Göçler. Coğrafi Bilimler Dergisi, 7(1), 27-37.
26. Işık, Ş. (2023). İzmir'e göçün 100 yıllık analizi: Değişen nedir? E. Ş. Işık içinde, Göçler, Karşılaştırmalar ve Değişim (s. 39-106). İzmir Büyükşehir Belediyesi .
27. Kaba, B. (2022). Turkish Rural Lifestyle Migrants to Muğla: A Qualitative Analysis of Video Narratives. Ege Coğrafya Dergisi, 31(2), 305-319.
28. Kaba, B. (2023). İstanbul'dan İzmir'e Yaşam Göçü. Doktora Tezi. Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
29. Kepenek, E. B., & Uğuzman, T. (2018). Haydi köyümüze geri dönelim! Tersine göçün sosyo-ekonomik etkileri: Yeniyol köyü örneği. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi(18), 11-36.
30. Keyman, E., & Koyuncu-Lorasdağı, B. (2020). Sekiz kentin hikayesi: Türkiye'de yeni yerellik ve yeni orta sınıflar. İstanbul: Metis yayınları.
31. Kızıltepe, B. (2020). New Trends in Urban Life of Turkey in the Context of Lifestyle Migration. Open Journal for Sociological Studies, 4(2), 55-66.
32. Kocatepe, M. (2024). Yeni Bir Göç Türü Olarak Seçim Göçü ve Türk Siyasi Hayatına Etkileri. Cihannüma Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, 2(2), 64-95.
33. Kurmuş, F. (2018). Büyük kentlerden sahil kasabalarına yaşam tarzı göçü: Bodrum örneği üzerine niteliksel bir çalışma. Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi. İstanbul T.C. Maltepe Üniversitesi.
34. Murat, S. (2011). Doğum yerlerine göre İstanbul nüfusu ve iç göçler. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi(53), 83-140.
35. Öktem, B. (2011). İstanbul'da neoliberal kentleşme modelinin sosyo mekansal izdüşümleri. İ.Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi(44), 23-40.
36. Özbay, F. (1999). İstanbul'da göç ve il içi nüfus hareketleri (1985-1990). 75 Yılda Köylerden Şehirlere (s. 277-294). içinde Tarih Vakfı Yayınları.
37. Özbay, F. (2009). İstanbul'da 1950 sonrası nüfus dinamikleri. Eski istanbullular, Yeni İstanbullular (s. 54-76). içinde Osmanlı Bankası Arşiv ve Araştırma Merkezi.
38. Özdemir, F., & Sertkaya Doğan, Ö. (2022). Türkiye’de Bölgelerarası İç Göçlerin Kentleşmeye Etkileri: İstanbul Örneği. Sosyal, Beşeri Ve İdari Bilimler Dergisi, 5(4). doi:10.26677/TR1010.2022.970
39. Özgören, A. A., & Türkyılmaz, A. S. (2023). Cumhuriyet'in Yüzüncü Yılında Türkiye Nüfusu, Dönüşümü ve Dinamikleri. Cumhuriyet'in 100 Yıllık Serüveninde Yerel Yönetimler ve Şehircilik: Kentleşme ve Toplumsal Değişim (s. 62-91). içinde Marmara Belediyeler Birliği Kültür Yayınları.
40. Peker, M. (1999). Türkiye’de İçgöçün Değişen Yapısı. 75. Yılda köylerden şehirlere (s. 295-304). içinde İstanbul: Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı.
41. Sağlam, S. (2006). Türkiye'de iç göç olgusu ve kentleşme. Türkiyat Araştırmaları(5), 33-44. Sevgi, C. (1988). Kentleşme sürecinde İzmir ve gecekondular. İzmir: İzmir Konak Belediyesi.
42. Stillwell, J., Bell, M., Blake, M., Williams, O. D., & Ress, P. (2000). Net migration and migration effectiveness: A comparison between Australia and the United Kingdom 1976-1996. Journal of Population Research, 17(1), 17-38.
43. Şimşek, R. (2017). Türkiye’de iç göçlerin dönemsel tasnifi üzerine bir değerlendirme. F. Nas içinde, Yüzyılın Sorunları ve Sosyoloji II (s. 131-147). Gece Kitaplığı.
44. Tandoğan, A. (1989). Türkiye Nüfus Hareketlerinde İstanbul’un Yeri. Coğrafya Araştırmaları Dergisi, 1(1), 135-141.
45. Tekeli, İ. ( 2022). Modernleşme sürecinde İstanbul nüfus dinamikleri nasıl değerlendirilmeli? Tarih Çevresi, 21-43.
46. Tekeli, İ. (2005). Türkiye’de nüfusun mekânsal dağılımında yaşanan gelişmeler (1935-2000). ODTÜ Mimarlık Fakültesi Dergisi, 22(1), 85-102.
47. Tekeli, İ. (2008). Göç ve Ötesi. Tarih Vakfı Yurt Yayınları .
48. Tekeli, İ. (2023). Cumhuriyet'in 100 yıllık tarihinde göç olgusunun niteliği nasıl değişti? E. G. Kaya içinde, Cumhuriyetin Göçlerle dolu 100 Yılı (s. 13-25).
49. Tümertekin, E. (1968). Türkiye’de iç göçler. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları.
50. Yakar, M. (2012). Türkiye’de iç göçlerin ilçelere göre mekânsal analizi: 1995-2000 dönemi. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 9(1), 741-768.
51. Yakar, M. (2013). 21. Yüzyılın başında Türkiye’de iller arası göçlerin mekansal ve istatistiksel analizi. Journal of World of Turks, 5(3), 239-263.
52. Yılmaz, H. (2021). Türkiye'de klasik ve tersine göçlerin dönemsel olarak karşılaştırılması. Journal of History School, Year 14(LI), 1423-1444.
53. Zekiroğlu, C. (2020). Lifestyle migrants in Datça. Master’s thesis, Institute of Social Sciences, Sabancı University.