Bilim Tarihinin Kuramsal Temelli ve Bilim Eğitimi Entegrasyonuna İlişkin Literatürünün Eleştirel İncelenmesi
Abstract
Araştırmada, bilim tarihini kuramsal olarak sunan ve bilim tarihinin öğretime entegrasyonunu
araştıran çalışmaların içerik analizi yapılarak, literatürde bilim tarihinin hangi konu alanları, hangi
tarihi dönemler ve ne tür dokümanlar bazında kendine yer bulduğu, nasıl ele alındığı, bilim tarihi
öğretiminin farklı değişkenler, kullanılan yöntem ve teknikler bazında eğilimleri ve bu süreçlerin
öğretim ortamına etkileri belirlenmeye çalışılmıştır. Araştırma verilerini “bilim tarihi” alan yazınına ilişkin, 1991–2020 yılları arasındaki 30 yıllık bir sürece ait Türkçe yayınlar oluşturmaktadır.
Belirlenen sınırlılıklar dâhilinde 172 makale, 42 yüksek lisans tezi, 7 doktora tezi ve 13 bildiri olmak
üzere toplam 234 bilim tarihi araştırması incelenmiştir. Araştırmacıların en fazla “tarihi ve belgesel
tarama araştırmaları” yapmayı tercih ettiği bu anlamda araştırma türüne bağlı olarak örneklem
seçiminde en fazla “dokümanların”; en az “öğretmenlerin” yer aldığı tespit edilmiştir. Teorik temelli
bilim tarihi çalışmalarında dönemsel bazda daha çok “modern çağlarda bilim” dönemine yoğunlaşıldığı, genel olarak çalışmalarda en fazla “bilimin doğası görüşler anketine” ve “bilim tarihine ilişkin
yazılı kaynaklara” başvurulduğu belirlenmiştir. Bunun yanı sıra, bilim tarihinin öğretimine ilişkin
uygulama ve öğretici bazlı eksiklikler ve yetersizlikler olduğu, yine öğretime entegrasyonuna ilişkin
çalışmaların daha çok “fen bilimleri eğitimi” alanında ve “bilim tarihi temelli kısa hikâyeler” yoluyla
gerçekleştirilmeye çalışıldığı gibi sonuçlara ulaşılmıştır. Bu anlamda çalışma sonuçlarının ve tartışma kısmının “bilim tarihi” kavramına ve öğretimine ilişkin anlaşılırlığı ve farkındalığı arttırarak
okuyuculara, araştırmacılara ve eğitimcilere geniş bir perspektif kazandıracağı düşünülmektedir.
Keywords
Bilim Tarihi, Bilimin Doğası, Bilim (Fen) Eğitimi, İçerik Analizi, Öğretim programları
References
- Akdemir, M. (2016). İslam dünyasında bilimin doğuşu. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 29(2), 375–382.
- Akgün, Z., & Özenoğlu, H. (2018). Sınıf öğretmenlerinin bilimin doğasına yönelik görüşleri. Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 9(2), 165–190.
- American Association for the Advancement of Science (1990). Science for all Americans. Benchmarks for scientific literacy. Oxford University Press.
- Anlı, Ö. F. (2013). Bilim sosyolojisi ve aydın sayılı’da bilim tarihinin sosyolojik boyutu. Dört Öge Dergisi, 3, 41–61.
- Anlı, Ö. F. (2014). Bilim tarihi disiplininin ‘bilim savaşları’ndaki olası iki konumu üzerine: George Sarton, thomas kuhn. Bilim ve Ütopya Dergisi, 240, 40–51.
- Arslan, İ. (2004). Cumhuriyet dönemi bilim tarihi yazcılığının ilk örneği: Abdülhak adnan Adıvar ve “Osmanlı türklerinde ilim”. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 2(4), 687–700.
- Aslan, O. (2009). Fen Ve teknoloji öğretmenlerinin bilimin doğası hakkındaki görüşleri ve bu Görüşlerin sınıf Uygulamalarına Yansımaları (Tez No. 228409) [Doktora Tezi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi, Gazi Üniversitesi.
- Aydın, C. (2004). Türk bilim tarih yazımı’nda ‘zihniyet’, ‘din’ ve ‘bilim’ ilişkisi: Osmanlı örneği. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 2(4), 29–44.
- Ayık, Z. (2017). Bilim Tarihi Ve Felsefesi Bakış Açısına Dayalı Bilimin İlerleyici Doğasını Anlamak: Thomson, Rutherford, ve Bohr Atom Modelleri (Tez No. 488146) [Yüksek Lisans Tezi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi, Yıldız Teknik Üniversitesi.
- Baga, M. S., & Yılmaz, S. (2019). Fuat sezgin’in tarih yazıcılığında rasathaneler: Örneği rasathaneler: Meraga rasathanesi. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9, 121–136. [CrossRef]