ÖMER SEYFETTİN’İN “YALNIZ EFE” ADLI ÖYKÜSÜNÜNDEKİ ARKETİP(SEL İMGE)LER

Nusret Yılmaz

doi:10.31465/eeder.621295

ÖMER SEYFETTİN’İN “YALNIZ EFE” ADLI ÖYKÜSÜNÜNDEKİ ARKETİP(SEL İMGE)LER

Abstract

Toplumları oluşturan bireyler sadece kişisel bilinçdışını taşımaz diyen Carl G. Jung, bunun yanına kolektif bilinçdışını da ekler. Ruhbilim dünyasını derinden etkileyen bu görüş, sonradan edebiyata da yansımıştır. Büyük oranda antropolojinin ve psikanalizin etkisinde kalan arketipçi edebiyat eleştirisi, eser merkezli bir okumadır. Arketipler vesilesiyle mitlerin, masalların ve diğer halk edebiyatı ürünlerinin çözümlemesi yapılabildiği gibi yazarı belli eserlerin de çözümlemesi yapılabilir. Böylelikle yazarın ruh dünyasının yanında yazarın mensubu olduğu toplumun da ortak bilinçdışı görülmüş olur. Bir anlamda edebî eserin antropolojisi yapılarak onda mevcut olan derin kültürel ögelerin su yüzüne çıkması sağlanır. Başka bir deyişle eserde konuşan yazar değil, tarihin derinliklerinden süzülüp gelen bütün bir toplumdur. Mensup olduğu milletin önemli bir tarihsel evresinde yaşamış Ömer Seyfettin’in Yalnız Efe adlı uzun öyküsü/romanı, hem yaşanan yılların hem de kökü derinlerde bulunan bir varlık mücadelesinin kanıtı niteliğindedir. Öykünün yazıldığı dönemin karamsar havasını yansıtan bu öykü, aynı zamanda ortak bilinçdışında mevcut özgürlük ve bağımsızlık iradesinin de beyannamesidir. Sosyopsikolojik bir derinliği olan bu öykünün kahraman, kötü adam, anne, animus gibi arketipler açısından incelenmesi esnasında, toplumsal bilinçdışı açısından bol malzeme barındırdığı tespit edilmiştir. Bu bağlamda edebî eserin tek bir yazarı yoktur, ismi geçen yazar ancak bir derleyicidir; zira öykünün yazarı bağrında yaşadığı toplumun kendisidir. Bu çalışmayla ortak bilinçdışının bir yansıması olan edebî yapıt üzerinden Türk insanının zihin haritası ve toplumsal belleği görülmeye gayret edilmiştir.

Keywords

Arketip,Jung,Yalnız Efe

References

KAYNAKÇA Alangu, Tahir (2010). Ömer Seyfettin - Ülkücü Bir Yazarın Romanı, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları Bottéro, Jean (2013). Gılgamış Destanı, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları Campbell, Joseph (2010). Kahramanın Sonsuz Yolculuğu, İstanbul: Kabalcı Yayınları Campbell, J. - Moyers, B. (2007). Mitolojinin Gücü, İstanbul: MediaCat Yayınları Camus, Albert (2012). Başkaldıran İnsan, İstanbul: Can Yayınları Çoruhlu, Yaşar (2011). Türk Mitolojisinin Ana Hatları, İstanbul: Kabalcı Yayınları Eliade, Mircea (2009). Dinler Tarihine Giriş, İstanbul: Kabalcı Yayınları Fordham, Frieda (2011). Jung Psikolojisinin Ana Hatları, İstanbul: Say Yayınları Frye, Northrop (2006). Büyük Şifre, İstanbul: İz Yayınları Frye, Northrop (2008). Kudretli Kelimeler, İstanbul: İz yayınları Jung, Carl G. (2006). Analitik Psikoloji, İstanbul: Payel Yayınları Jung, Carl G. (2012a). Anılar, Düşler, Düşünceler, İstanbul: Can Yayınları Jung, Carl G. (2012b). Dört Arketip, İstanbul: Metis Yayınları Kantarcıoğlu, Sevim (2009). Edebiyat Akımları, İstanbul: Paradigma Yayınları Kerényi, Carl (2012). Prometheus- İnsan Varoluşunun Arketip İmgesi, İstanbul: Pinhan Yayınları Köroğlu, Erol, (2010). Türk Edebiyatı ve Birinci Dünya Savaşı 1914-1918, İstanbul: İletişim Yayınları Kudret, Cevdet (2004). Türk edebiyatında Hikâye ve Roman II, İstanbul: Dünya Yayınları Moran, Berna (2012). Edebiyat Kuramları ve Eleştiri, İstanbul: İletişim Yayınları Ömer Seyfettin (2011). Bütün Hikâyeleri, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları Roux, Jean- Paul (2005). Orta Asya’da Kutsal Bitkiler ve Hayvanlar, İstanbul: Kabalcı Yayınları Saydam, M. Bilgin (2011). Deli Dumrul’un Bilinci, İstanbul: Metis Yayınları Schimmel, Annemarie (2011). Sayıların Gizemi, İstanbul: Kabalcı Yayınları Stevens, Antony (1999). Jung, İstanbul: Kaknüs Yayınları

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Literary Studies

Journal Section

Research Article

Authors

Nusret Yılmaz ^*
0000-0003-0350-651X
Türkiye

Publication Date

December 31, 2019

Submission Date

September 17, 2019

Acceptance Date

November 1, 2019

Published in Issue

Year 2019 Volume: 3 Number: 3

DOI

https://doi.org/10.31465/eeder.621295

IZ

https://izlik.org/JA69KU85LP

Cite

RIS / Bibtex

APA

Yılmaz, N. (2019). ÖMER SEYFETTİN’İN “YALNIZ EFE” ADLI ÖYKÜSÜNÜNDEKİ ARKETİP(SEL İMGE)LER. Edebi Eleştiri Dergisi, 3(3), 234-244. https://doi.org/10.31465/eeder.621295

AMA

1.Yılmaz N. ÖMER SEYFETTİN’İN “YALNIZ EFE” ADLI ÖYKÜSÜNÜNDEKİ ARKETİP(SEL İMGE)LER. EEDER. 2019;3(3):234-244. doi:10.31465/eeder.621295

Chicago

Yılmaz, Nusret. 2019. “ÖMER SEYFETTİN’İN ‘YALNIZ EFE’ ADLI ÖYKÜSÜNÜNDEKİ ARKETİP(SEL İMGE)LER”. Edebi Eleştiri Dergisi 3 (3): 234-44. https://doi.org/10.31465/eeder.621295.

EndNote

Yılmaz N (December 1, 2019) ÖMER SEYFETTİN’İN “YALNIZ EFE” ADLI ÖYKÜSÜNÜNDEKİ ARKETİP(SEL İMGE)LER. Edebi Eleştiri Dergisi 3 3 234–244.

IEEE

[1]N. Yılmaz, “ÖMER SEYFETTİN’İN ‘YALNIZ EFE’ ADLI ÖYKÜSÜNÜNDEKİ ARKETİP(SEL İMGE)LER”, EEDER, vol. 3, no. 3, pp. 234–244, Dec. 2019, doi: 10.31465/eeder.621295.

ISNAD

Yılmaz, Nusret. “ÖMER SEYFETTİN’İN ‘YALNIZ EFE’ ADLI ÖYKÜSÜNÜNDEKİ ARKETİP(SEL İMGE)LER”. Edebi Eleştiri Dergisi 3/3 (December 1, 2019): 234-244. https://doi.org/10.31465/eeder.621295.

JAMA

1.Yılmaz N. ÖMER SEYFETTİN’İN “YALNIZ EFE” ADLI ÖYKÜSÜNÜNDEKİ ARKETİP(SEL İMGE)LER. EEDER. 2019;3:234–244.

MLA

Yılmaz, Nusret. “ÖMER SEYFETTİN’İN ‘YALNIZ EFE’ ADLI ÖYKÜSÜNÜNDEKİ ARKETİP(SEL İMGE)LER”. Edebi Eleştiri Dergisi, vol. 3, no. 3, Dec. 2019, pp. 234-4, doi:10.31465/eeder.621295.

Vancouver

1.Nusret Yılmaz. ÖMER SEYFETTİN’İN “YALNIZ EFE” ADLI ÖYKÜSÜNÜNDEKİ ARKETİP(SEL İMGE)LER. EEDER. 2019 Dec. 1;3(3):234-4. doi:10.31465/eeder.621295

Cited By

KAHRAMAN KADIN ARKETİPİ OLARAK ZEYNA KARAKTERİ VE YALNIZ EFE

Türkoloji Dergisi

https://doi.org/10.53372/turkoloji.1585458