Research Article

Türkçe Sözlük’te Uzun Ünlü ve Düzeltme İşareti (Şapka) Kullanımı

Volume: 4 Number: 2 December 15, 2021
EN TR

Türkçe Sözlük’te Uzun Ünlü ve Düzeltme İşareti (Şapka) Kullanımı

Abstract

Uzun ünlü, Türkologlar tarafından sürekli araştırmalara konu olmaktadır. Bu konuda çeşitli araştırmalar mevcuttur. Türkiye Türkçesinde, Türkçe kökenli sözcüklerde uzun ünlü yoktur. Türk Dil Kurumu, 2011 yılında yayımladığı Türkçe Sözlük’te ve Yazım Kılavuzu’nda bunu açıkça belirtmiştir. Çalışma, iki kısımdan oluşmaktadır. Birinci kısımda Türkçe Sözlük’teki uzun ünlünün Türkçe Sözlük’te kullanımı ele alınırken ikinci kısımda düzeltme işaretinin Türkçe Sözlük’te kullanımı ele alınmıştır. Türkçe Sözlük’te, uzun ünlünün yazıda herhangi bir işaretle gösterilmediği açıklanmıştır. Madde başlarında özellikle Doğu dillerinden alınan sözcüklerin kökenlerinde uzun ünlü olduğunu belli etmek için sözcüklerin açıklamasında bu durum iki nokta (:) ile gösterilmiştir. Bu sözcüklerde uzun ünlü kullanımı hem Yazım Kılavuzu’nda hem de Türkçe Sözlük’te yoktur. Söylenişte uzun ünlü varlığını korumuştur. Türkçe Sözlük’te ince söylenmesi gereken ünlülerin üzerinde düzeltme işareti (^) kullanılmıştır. Yakın zamana kadar düzeltme işaretiyle eş anlamlı olarak şapka terimi tercih edilmiştir. Günümüzde nadir de olsa bu terim kullanılmaktadır. Düzeltme işaretinin kaldırıldığı hakkında asılsız haberler kamuoyunda olagelmiştir. Düzeltme işareti, Türk Dil Kurumu tarafından kaldıırlmamıştır. Düzeltme işareti, Türk Dil Kurumu tarafından belirli ölçütlerle tercih edilmiştir: Yazılışları bir, anlamları ve söylenişleri ayrı olan kelimeleri ayırt etmek için okunuşları uzun olan ünlülerin üzerine; Arapça ve Farsçadan dilimize giren birtakım kelimelerle özel adlarda bulunan ince g, k ünsüzlerinden sonra gelen a ve u ünlüleri üzerine; nispet ekinin, belirtme durumu ve iyelik ekiyle karışmasını önlemek için düzeltme işareti kullanılır. Çalışmamızda, yazıda gösterilmeyen uzun ünlüler Türkçe Sözlükte verildiği şekliyle ele alınmıştır. Düzeltme işareti ise Yazım Kılavuzu’nda belirlenen ölçütlere göre sınıflandırılmıştır.

Keywords

References

  1. Akalın, Ş. H. & Toparlı R. vd., (2011). Türkçe Sözlük. Ankara, Türk Dil Kurumu Yayınları.
  2. Akalın, Ş. H. & Toparlı R. vd., (2011). Yazım Kılavuzu. Ankara, Türk Dil Kurumu Yayınları.
  3. Banguoğlu, T. (2000). Türkçenin Grameri. Ankara, Türk Dil Kurumu Yayınları.
  4. Buran, A. (2008). Çağdaş Türk Yazı Dillerinde ve Türkiye Türkçesi Ağızlarında İkincil Uzun Ünlüler. II. Kayseri ve Yöresi Kültür, Sanat ve Edebiyat Bilgi Şöleni, Erciyes Üniversitesi, 10-12 Nisan 2006, Kayseri: Prof. Dr. Ahmet Buran Makaleler içinde (ss. 92-103). Ankara, Turkish Studies Yayınları.
  5. Ergin, M. (1998). Türk Dil Bilgisi. İstanbul, Bayrak Yayınları.
  6. Korkmaz, Z. (1953). Batı Anadolu Ağızlarında Aslî Vokal Uzunlukları Hakkında. Ankara, Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  7. Tekin, T. (1995). Türk Dillerinde Birincil Uzun Ünlüler. Türk Dilleri Araştırmalar Dizisi, 13, 7.
  8. Tuna, O. N. (1960). Köktürk Yazılı Belgelerinde ve Uygurcada Uzun Vokaller. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı - Belleten, 8, 274.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Creative Arts and Writing

Journal Section

Research Article

Publication Date

December 15, 2021

Submission Date

August 24, 2021

Acceptance Date

November 16, 2021

Published in Issue

Year 2021 Volume: 4 Number: 2

APA
Yeşilöz, T. (2021). Türkçe Sözlük’te Uzun Ünlü ve Düzeltme İşareti (Şapka) Kullanımı. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 4(2), 290-305. https://doi.org/10.47948/efad.986418
AMA
1.Yeşilöz T. Türkçe Sözlük’te Uzun Ünlü ve Düzeltme İşareti (Şapka) Kullanımı. KMU EFAD. 2021;4(2):290-305. doi:10.47948/efad.986418
Chicago
Yeşilöz, Turgut. 2021. “Türkçe Sözlük’te Uzun Ünlü Ve Düzeltme İşareti (Şapka) Kullanımı”. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 4 (2): 290-305. https://doi.org/10.47948/efad.986418.
EndNote
Yeşilöz T (December 1, 2021) Türkçe Sözlük’te Uzun Ünlü ve Düzeltme İşareti (Şapka) Kullanımı. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 4 2 290–305.
IEEE
[1]T. Yeşilöz, “Türkçe Sözlük’te Uzun Ünlü ve Düzeltme İşareti (Şapka) Kullanımı”, KMU EFAD, vol. 4, no. 2, pp. 290–305, Dec. 2021, doi: 10.47948/efad.986418.
ISNAD
Yeşilöz, Turgut. “Türkçe Sözlük’te Uzun Ünlü Ve Düzeltme İşareti (Şapka) Kullanımı”. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 4/2 (December 1, 2021): 290-305. https://doi.org/10.47948/efad.986418.
JAMA
1.Yeşilöz T. Türkçe Sözlük’te Uzun Ünlü ve Düzeltme İşareti (Şapka) Kullanımı. KMU EFAD. 2021;4:290–305.
MLA
Yeşilöz, Turgut. “Türkçe Sözlük’te Uzun Ünlü Ve Düzeltme İşareti (Şapka) Kullanımı”. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, vol. 4, no. 2, Dec. 2021, pp. 290-05, doi:10.47948/efad.986418.
Vancouver
1.Turgut Yeşilöz. Türkçe Sözlük’te Uzun Ünlü ve Düzeltme İşareti (Şapka) Kullanımı. KMU EFAD. 2021 Dec. 1;4(2):290-305. doi:10.47948/efad.986418

20525     20522   20540   Creative Commons License

Journal of Karamanoğlu Mehmetbey University Faculty of Letters is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.