Students Attending French Catholic Mission Schools in Turkey During The Armistice Period (1919-1922)

Yıl 2025, Cilt: 40 Sayı: 2, 1025 - 1072, 30.12.2025

Engin Deniz Tanır

https://doi.org/10.18513/egetid.1794123

Öz

Before 1914, French Catholic mission schools in the Ottoman Empire were largely attended by local Christian students. This was statistically demonstrated by French journalist and writer Maurice Pernot’s 1912 report and historian Jacques Thobie’s studies. According to some witnesses of the period and modern historians, the increase in the presence of Muslims in these institutions began with the Constitutional Era. This study draws on statistical data compiled from French archival documents to examine the religious/denominational distribution of students attending French Catholic mission schools in Turkey during the Armistice period. The data derived from archival documents were presented in tables and compared with Pernot’s 1912 statistics. Accordingly this study aimed to understand whether the circumstances of the Armistice period led to a change in the composition of the student body at these institutions. The data, which allow for more accurate interpretations of İstanbul, İzmir and Thrace, but are insufficient for Anatolia, show that there was no significant transformation in the student body of these institutions during the two periods compared, with Muslims continuing to occupy only one out of every ten seats.

Anahtar Kelimeler

Turkey , French Catholic Mission Schools , Armistice Period , Religious/Denominational Composition of Students , Muslim Students

Etik Beyan

As this study is based on document review and does not involve any human participants, it does not require ethics committee approval.

MÜTAREKE DÖNEMİNDE (1919-1922) TÜRKİYE’DEKİ FRANSIZ KATOLİK MİSYON OKULLARINDAKİ ÖĞRENCİLER

Öz

1914 öncesinde Osmanlı İmparatorluğu'ndaki Fransız Katolik misyon okullarının sıralarını büyük ölçüde yerli Hıristiyan öğrenciler dolduruyordu. Fransız gazeteci-yazar Maurice Pernot'nun 1912 yılına ait raporu ve tarihçi Jacques Thobie'nin çalışmaları bunu istatistiksel olarak ortaya koymuştur. Dönemin kimi tanıklarına ve günümüz tarihçilerine göre Müslümanların bu kurumlardaki varlığının artması ise Meşrutiyet dönemiyle başlamıştır. Bu çalışmada, Fransız arşiv belgelerinden derlenen istatistiksel verilerden yararlanılarak Mütareke döneminde Türkiye'deki Fransız Katolik misyon okullarında öğrenim gören öğrencilerin dinsel/mezhepsel dağılımları ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Arşiv belgelerinden elde edilen veriler tablolar haline getirilmiş ve Pernot'nun 1912 yılı istatistikleriyle karşılaştırılmıştır. Böylelikle, Mütareke dönemi koşullarının bu kurumların öğrenci kitlesinin bileşiminde bir değişime yol açıp açmadığı anlaşılmaya çalışılmıştır. Anadolu için yetersiz, İstanbul, İzmir ve Trakya için daha sağlıklı yorum yapmaya olanak sunan veriler, karşılaştırılan iki dönem itibariyle bu kurumlarda öğrenim gören öğrenci kitlesinde keskin bir dönüşüm yaşanmadığını, Müslümanların her 10 sandalyeden sadece 1’ini doldurmaya devam ettiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Türkiye , Fransız Katolik Misyon Okulları , Mütareke Dönemi , Öğrencilerin Dinsel/Mezhepsel Bileşimi , Müslüman Öğrenciler

Etik Beyan

Bu çalışma, belge incelemeye dayandığı için ve herhangi bir insan katılımcı olmadığı için etik kurul onayı gerektirmemektedir.

Kaynakça

• Alan 2015 Gülbadi Alan, Osmanlı İmparatorluğu’nda Amerikan Protestan Okulları, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.
• Michel 2004 Frère Ange Michel, Les Frères des Ecoles Chrétiennes en Turquie (1841-2003), Les Editions ISIS, İstanbul.
• Babot 1996 Christiane Babot, La Mission des Augustins de l’Assomption à Eski-Chéhir 1891-1924, Les Editions Isis, İstanbul-Strasbourg.
• Burrows 1986 Matthew Burrows, “‘Mission Civilisatrice’: French Cultural Policy in the Middle East, 1860-1914”, The Historical Journal, 29/1, s.109-135.
• Çalışkan 2021 Tuğba Çalışkan, “Zonguldak Saint Geneviève Kız ve Saint Barbe Erkek Fransız Okulları”, Selçuk Türkiyat, 52, s.365-388.
• Davison 1961 Roderic H. Davison, “Westernized Education in Ottoman Turkey”, Middle East Journal, 15/3, s.289-301.
• Deringil 2002 Selim Deringil, İktidarın Sembolleri ve İdeoloji: II. Abdülhamid Dönemi (1876-1909), 2.Bs., çev. Gül Çağalı Güven, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul.
• Fortna 2005 Benjamin J. Fortna, Mekteb-i Hümâyun: Osmanlı İmparatorluğu’nun Son Döneminde İslâm, Devlet ve Eğitim, çev. Pelin Siral, İletişim Yay., İstanbul.
• Green 1916 Joseph K. Green, Leavening the Levant, The Pilgrim Press, Boston-New York-Chicago.
• Güven 2006 Hanife Güven, “L’enseignement du français à İzmir après 1839”, Documents pour l’histoire du français langue étrangère ou seconde [Çevrimiçi], 37, Yüklenme tarihi: 1 Temmuz 2009, Erişim tarihi: 27 Mayıs 2021, s.76-92.
• Jenkins 1925 Hester D. Jenkins, An Educational Ambassador to the Near East, Fleming H. Revell Company, New York-Chicago-London-Edinburgh.
• Kieser 2005 Hans-Lukas Kieser, Iskalanmış Barış: Doğu Vilayetleri’nde Misyonerlik, Etnik Kimlik ve Devlet 1839-1938, çev. Atilla Dirim, İletişim Yay., İstanbul.
• Kocabaşoğlu 2000 Uygur Kocabaşoğlu, Anadolu’daki Amerika Kendi Belgeleriyle 19. Yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’ndaki Amerikan Misyoner Okulları, 3.Bs., İmge Kitabevi, Ankara.
• Mutlu 2005 Şamil Mutlu, Osmanlı Devleti’nde Misyoner Okulları, 2.Bs., Gökkubbe Yay., İstanbul.
• Perez 1992 Claude Perez, “Eléments pour une histoire des écoles francophones en Turquie”, Documents pour l’histoire du français langue étrangère ou seconde, No. 10, 1992. Aspects de l’histoire des politiques linguistiques 1880-1914. Actes du Colloque de Genève, 26-28 Septembre 1991, s.43-49.
• Pernot [t.y.] Maurice Pernot, Rapport sur un voyage d’étude à Consantinople, en Egypte et en Turquie d’Asie (Janvier-Août 1912), Paris.
• Polvan 1952 Nurettin Polvan, Türkiye’de Yabancı Öğretim, C.1, Milli Eğitim Basımevi, İstanbul.
• Roche 1989 Max Roche, Education, Assistance et Culture Françaises dans l’Empire Ottoman 1784-1868, Les Editions Isis, İstanbul.
• Rogan 1999 Eugene L. Rogan, Frontiers of the State in the Late Ottoman Empire: Transjordan, 1850-1921, Cambridge University Press, Cambridge.
• Sabev 2025 Orlin Sabev, “From Empire To Republic: Robert College and Its Turkish Students in a Time of Transition”, Etudes Balkaniques, LXI/2, s.323-351.
• Sezer 1999 Ayten Sezer, Atatürk Döneminde Yabancı Okullar (1923-1938), Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.
• Somel 2010 Selçuk Akşin Somel, Osmanlı’da Eğitimin Modernleşmesi (1839-1908), 2.Bs., çev. Osman Yener, İletişim, İstanbul.
• Sylvère 1925 Paul Sylvère, “Les écoles françaises en Turquie”, Le Correspondant, 97ème anée, No.1517, 10 Décembre, s.642-655.
• Şencan 2025 Evrim Şencan, “Gelenekten Geleceğe: Saint Michel Fransız Lisesi”, Tarih İncelemeleri Dergisi, XL-1, s.353-396.
• Şişman 2006 Adnan Şişman, XX. Yüzyıl Başlarında Osmanlı Devletinde Yabancı Devletlerin Kültürel ve Sosyal Müesseseleri, Ankara, Atatürk Araştırma Merkezi.
• Tanır 2018 Engin Deniz Tanır, “Milli Mücadele’den Lozan’a Ankara Hükümeti ve Fransız Okulları (1919-1922), Tarih Okulu Dergisi, Yıl 11, S. XXXVII, s.257-290.
• Thobie 1981 Jacques Thobie, “La France a-t-elle une politique culturelle dans l’Empire ottoman à la veille de la première guerre mondiale?”, Relations internationales, No. 25, s.21-40.
• Thobie 2008 Jacques Thobie, Les intérêts culturels français dans l’Empire ottoman finissant: L’enseignement laïc et en partenariat, Peeters, Paris-Louvain-Dudley.
• Thobie 2022 Jacques Thobie, Les intérêts culturels français dans l’Empire ottoman finissant. L’enseignement congréganiste, 2 cilt, Les Editions Isis, İstanbul.
• Yorulmaz 2000 Şerife Yorulmaz, “Osmanlı-Fransız İlişkileri Çerçevesinde Osmanlı Topraklarında Açılan Fransız Kültür Kurumları ve Bunların Meşruiyet Kazanması (19. yüzyıl – 20. yüzyıl başları)”, Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, Sayı 11, s.697-768.
• Yücel 2012 İdris Yücel, “A Missionary Society at the Crossroads: American Missionaries on the eve of the Turkish Republic”, Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi, Yıl 8, Sayı 15, s.51-68.