Alternatif Değerlendirme Tekniklerinin Etkililiğinin Meta-Analizi
Öz
Problem Durumu: Öğretmenlerin, öğrencilerini ve kendi öğretim faaliyetlerini değerlendirmede öğretim programlarında tavsiye edilen ölçme değerlendirme tekniklerini kullanmaları önem taşımaktadır. Türkiye’de 2004 eğitim reformu ile yenilenmekte olan öğretim programları öğrencilerin, çok yönlü ve üst düzey düşünme becerilerini açığa çıkarıcı bir şekilde değerlendirilmesi gerektiğini öne sürmekte ve geleneksel değerlendirme yöntemleriyle birlikte alternatif ölçme ve değerlendirme tekniklerinin kullanılmasını önermektedir. Bu ölçme araçlarının etkililiği programa yabancı olan ve bu araçları kullanan öğretmenler tarafından şüphe ile karşılanmakta ve bu durumda araçların uygulanması da oldukça güçleşmektedir. Alternatif değerlendirme tekniklerinin etkililiği ile ilgili günümüze kadar pek çok araştırma yapıldığı ve hala yapılmakta olduğu görülmektedir. Fakat hem alternatif değerlendirme tekniklerinin etkililiğini geniş ölçekte ortaya koyan hem de hangi değerlendirme tekniğinin akademik başarı üzerinde daha etkili olduğunu gösteren bir çalışmaya alan yazında rastlanmamıştır. Bu çalışma, son on yılda ülkemizde yapılan program değişikliği sebebiyle popülerliği gittikçe artan alternatif değerlendirme ile ilgili alan yazını gözden geçirmek için planlanmıştır. Bireysel araştırmalardan elde edilen veriler ve bulguların meta-analiz yöntemiyle birleştirilmesi araştırmanın temelini oluşturmaktadır. Bu sayede alternatif yöntemlerle değerlendirilen akademik
Eda GOZUYESIL – Isil TANRISEVEN /
Eurasian Journal of Educational Research 70 (2017) 37-56
55
başarının etki büyüklüğüne ulaşılması ve hangi değerlendirme tekniğinin daha etkili olduğunu tartışmaya imkân sağlayabilecektir.
Araştırmanın Amacı: Bu araştırma, alternatif değerlendirme tekniklerinin öğrencilerin akademik başarılarına etkisini ve akademik başarının kullanılan alternatif değerlendirme tekniği türlerine, tekniğin uygulandığı ders türüne ve öğretim kademesine göre farklılaşıp farklılaşmadığını meta-analiz yöntemiyle araştırmayı hedeflemiştir.
Araştırmanın Yöntemi: Bu çalışmada alternatif değerlendirme tekniklerinin akademik başarı üzerindeki etkililiği üzerine yapılmış birincil çalışmaların etki büyüklüklerinin hesaplanması, birleştirilmesi ve yorumlanması amacıyla meta-analiz yöntemi kullanılmıştır. Bu anlamda öncelikle ilgili birincil çalışmalara ulaşmak için Türkiye’de alternatif değerlendirme tekniklerinin eğitim programlarına dâhil edildiği yıl olan 2004 yılı itibariyle yapılmış çalışmaların alan yazın taraması yapılmıştır. Bu taramada “alternatif değerlendirme”, “portfolyo”, “yapılandırılmış grid”, “tanılayıcı dallanmış ağaç”, “akran değerlendirme”, “öz değerlendirme” gibi anahtar sözcükler ile YÖK Ulusal Tez Merkezi, ERIC, PsycINFO, ASOS sosyal bilimler indeksi gibi veri tabanları ile üniversitelerin eğitim fakültesi dergileri taranmıştır. İlgili alan yazın çalışmasından sonra (1) alternatif değerlendirme tekniğinin öğrencilerin akademik başarısı üzerindeki etkisini inceleyen, (2) ön-test son-test deneysel ya da yarı deneysel en az iki bağımsız örneklem içeren, (3) etki büyüklüğü hesaplamaları için gereken istatistiksel veriler içeren, (4) alternatif değerlendirme tekniğini Türkiye’de uygulamış olan ve (5) 2004 – Ağustos 2014 yılları arasında yapılmış olan 26 çalışma analize dâhil edilmiştir. Bu çalışmalar araştırmacı tarafından geliştirilen ve % 98 oranında değerlendiriciler arası güvenirliğin tespit edildiği bir kodlama formuna işlenmiştir. . Bu çalışmada her çalışmanın etki büyüklüğü hesaplandıktan sonra etki büyüklüklerinin homojenliği testi için Cochran tarafından önerilen (k-1) serbestlik dereceli Ki-Kare heterojenlik testi (Q istatistiği) kullanılmıştır. Heterojenlik derecesinin belirlenmesi için ise I2 testi seçilmiştir. Meta-analizde sabit etkiler modeli uygulandığında elde edilen; grup içi, gruplar arası ve toplam heterojenlik değerlerinin kritik değerlerden yüksek olduğu ortaya çıkmıştır. Bu nedenle rastgele etkiler modeli kullanılarak etki büyüklükleri tekrar hesaplanmıştır. Heterojenliğin kaynağının tespiti için ise bazı kategorik değişkenler için moderatör analizi yapılmıştır. Yayın yanlılığın olup olmadığının test edilmesi için huni diyagramı oluşturulmuş ve Rosental’ın korumalı N testi ile sonuç desteklenmiştir.
Araştırmanın Bulguları: Çalışmaların etki büyüklüklerinin heterojen yapıda (Q>𝑥2, p< 0.05) ve çalışmalar arasındaki heterojenlik miktarının (I2=91) yüksek çıkması sonucunda yapılan moderatör analizi heterojenlik kaynağının birincil çalışmaların yapıldığı öğrenim kademeleriyle ilişkili olduğu görülmüştür. Diğer bir deyişle etki büyüklükleri çalışmaların yapıldığı ders türlerine göre ve çalışmalarda kullanılan alternatif değerlendirme teknikleri türlerine göre farklılaşmazken öğrencilerin öğrenim kademelerine göre etki büyüklükleri arasında anlamlı bir farklılık olduğu ortaya çıkmıştır. Bulgular alternatif değerlendirme tekniklerinin öğrencilerin akademik başarısı üzerinde pozitif ve yüksek düzeyde bir etkiye (d=0.84) sahip
56 Eda GOZUYESIL – Isil TANRISEVEN /
Eurasian Journal of Educational Research 70 (2017) 37-56
olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca, bu tekniklerin kullanılması öğrencilerin matematik dersindeki akademik başarıları üzerinde geniş bir etkiye sahip olduğu (.90) ve portfolyo kullanımının da (d=1.01) etkisinin kayda değer olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Yapılan yayın yanlılığı analizi sonucunda, bu meta-analiz bulgularını çarpıtacak bir yanlılığın olmadığı elde edilen değerlerin yüksek güvenirlikte olduğu belirlenmiştir.
Araştırmanın Sonuçları ve Önerileri: Mevcut araştırmanın sonuçları, alternatif değerlendirme tekniklerinin öğrencilerin akademik başarısı açısından geleneksel değerlendirme tekniklerine oranla daha başarılı olduğunu göstermiştir. Buna ek olarak, alternatif değerlendirmenin etkililiği kullanılan değerlendirme tekniklerine ve ders türlerine göre anlamlı farklılık göstermediğinden farklı otantik değerlendirme tekniklerinin derslerde kullanılması öğrenci başarısını artırdığı söylenebilir. Ancak, bu tekniklerin etkililiği kullanıldığı öğrenim kademelerine göre anlamlı fark gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır. Alternatif değerlendirmeler daha üst düşünme becerileri gerektirdiği için alt kademlerde kullanımında daha az etkili olduğu sonucuna varılmıştır. Bu tekniklerin özellikle ortaöğretim ya da yükseköğretimde kullanılmasının daha etkili olacağı söylenebilir. Bu meta-analiz çalışmada alternatif değerlendirme tekniklerinin etkililik düzeyi sadece akademik başarı açısından incelenmiştir. Yapılacak diğer meta-analiz çalışmalarında alternatif değerlendirme tekniklerinin tutum, kaygı ve motivasyon düzeyi açısından etkililiği araştırılabilir. Çalışmada meta-analiz için yapılan alan taramasında bazı derslere yönelik yeterli çalışmaya ulaşılamamıştır. Dolayısıyla ders türlerine göre karşılaştırmalarda bazı boyutlar eksik kalmıştır. Buna göre diğer dersler için yeni araştırmalar yapılması alan yazına katkı sağlayabilir.
Anahtar Kelimeler
References
- Anahtarci, S. (2009). Yapilandirmaci yaklasima dayali matematik programinda portfolyonun basariya ve matematige karsi tutuma etkisi. [The influence of the portfolio on success and mathematics in a constructivist approach-based mathematics program] Yayimlanmamis yuksek lisans tezi. Trakya Universitesi Sosyal Bilimler Enstitusu, Edirne. Retrieved from https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi.
- *Bagci, I. (2009). Ilkogretim sosyal bilgiler dersinde Turk tarihinde yolculuk unitesinin alternatif degerlendirme (portfolyo) ile islenmesinin ogrenci basarisi ve tutumuna etkisi.[ The effects of student achievement and attitude of the unit 'voyage in the history of Turkish' with the evaluation of alternative processing (portfolio) in the lesson of social studies courses] Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Gazi Universitesi Egitim Bilimleri Enstitusu, Ankara. Retrieved from https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
- *Balaban, M. (2010). Ilkogretimde fen ve teknoloji dersinde ogretmen, ogrenci, veli isbirligi ile portfolyo uygulamasi. [Teachers, students, parents cooperation in ensuring portfolio assessment in elementary school for science and technology lesson]. Yayimlanmamis yuksek lisans tezi. Ondokuz Mayıs Universitesi Fen Bilimleri Enstitusu, Samsun. Retrieved from https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
- *Baris, M. F. (2011). Bir sosyal ag sitesine e-portfolyonun (elektronik gelisim dosyasi) entegre edilerek uygulanmasi ve sonuclarinin incelenmesi. [Integration of the e-portfolio into a social network and analysis of results]. Yayimlanmamis doktora tezi. Trakya Universitesi Fen Bilimleri Enstitusu, Edirne. Retrieved from https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
- Barootchi, N., & Keshavarz, M. H. (2002). Assessment of achievement through portfolios and teacher-made tests. Educational Research, 44 (39), 279–288.
- Buyuktokatli, N., & Bayraktar, S. (2014). Fen egitiminde alternatif olcme degerlendirme uygulamalarıi. [Alternative assessment applications in science education] Pegem Egitim ve Ogretim Dergisi, 4(1), 103-126.
- Cohen, J. (1992). Statistical power analysis. Current Directions in Psychological Science, 1(3), 98-101.
- Cooper, H. (2010). Research synthesis and meta-analysis (A Step by Step Approach) 4th edition. Thousand Oaks: SAGE Publication
Details
Primary Language
English
Subjects
-
Journal Section
Research Article
Publication Date
July 31, 2017
Submission Date
July 31, 2017
Acceptance Date
-
Published in Issue
Year 1970 Volume: 17 Number: 70