Türkiye’de 2013-2026 Yılları Arasında Müzik Alanında Yapılmış Olan Metafor Analizi Konulu Çalışmaların İncelenmesi

Abstract

Bu araştırma, Türkiye’de 2013–2026 yılları arasında müzik alanında yürütülen metafor analizi çalışmalarının çeşitli değişkenler doğrultusunda incelendiği bir içerik analizi çalışmasıdır. Araştırmanın temel amacı, metaforun müzik alanında bir araştırma aracı olarak nasıl kullanıldığını ortaya koymak ve bu kapsamda gerçekleştirilen çalışmaların genel eğilimlerini belirlemektir. Bu doğrultuda YÖK Ulusal Tez Merkezi ve Google Akademik veri tabanlarında yapılan sistematik taramalar sonucunda ulaşılan 42 makale, 11 yüksek lisans tezi ve 1 doktora tezi olmak üzere toplam 54 çalışma araştırma grubunu oluşturmuştur. Araştırma kapsamında incelenen çalışmalar; tür, yayın yılı, üniversite, yayımlandığı dergi ve ele alınan konu alanları bakımından kategorilere ayrılarak analiz edilmiştir. Ayrıca çalışmalar, yöntemsel yaklaşımları ve örneklem özellikleri açısından da bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, çalışmaların büyük ölçüde makale türünde yoğunlaştığını, lisansüstü tezlerin ise özellikle doktora düzeyinde oldukça sınırlı kaldığını göstermektedir. Bu durum, metafor analizinin görece kısa sürede tamamlanabilen ve sınırlı örneklem gruplarıyla yürütülebilen bir araştırma yaklaşımı olmasının yanı sıra, kapsamlı ve derinlikli çalışmaların sınırlı kalmasına da işaret etmektedir. Yıllara göre dağılım incelendiğinde, çalışmaların özellikle son yıllarda artış eğilimi gösterdiği ve 2019 yılının en fazla yayının gerçekleştirildiği yıl olarak öne çıktığı belirlenmiştir. Ayrıca belirli yıllarda gözlenen artışların, alana yönelik ilginin dönemsel olarak yeniden canlandığını gösterdiği söylenebilir. Lisansüstü tezlerin üniversitelere göre dağılımı incelendiğinde, çalışmaların en çok Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi ve İnönü Üniversitesi’nde yoğunlaştığı tespit edilmiştir. Konu alanı açısından yapılan değerlendirmede ise araştırmaların büyük ölçüde müzik, müzik dersi ve müzik öğretmeni gibi genel kavramlara odaklandığı; buna karşın müzik eğitiminin alt boyutlarına yönelik çalışmaların sınırlı düzeyde kaldığı belirlenmiştir. Bu bulgular, alanda daha kapsamlı, derinlikli ve çeşitlendirilmiş araştırmalara ihtiyaç duyulduğunu açıkça ortaya koymaktadır.

Keywords

• Müzik
• Metafor
• Metafor Analizi
• İçerik Analizi

Ethical Statement

Bu çalışma, araştırma ve yayın etiği ilkelerine uygun olarak hazırlanmıştır. Araştırma sürecinde veri üretimi, analizi ve raporlaması aşamalarında etik kurallara uyulmuş; yararlanılan tüm kaynaklara uygun şekilde atıf yapılmıştır.

A Review of Studies on Metaphor Analysis in the Field of Music in Turkey Between 2013 and 2026

Abstract

This study is a content analysis examining metaphor analysis studies conducted in the field of music in Turkey between 2013 and 2026, based on various variables. The primary objective of the study is to reveal how metaphor is used as a research tool in the field of music and to identify the general trends of the studies conducted within this scope. In this context, a total of 54 studies—comprising 42 articles, 11 master’s theses, and 1 doctoral dissertation—were identified through systematic searches of the YÖK National Thesis Center and Google Scholar databases, forming the research sample. The studies examined within the scope of this research were analyzed by categorizing them according to type, year of publication, university, journal of publication, and subject areas. In addition, the studies were evaluated from a holistic perspective in terms of their methodological approaches and sample characteristics. The findings indicate that the studies were largely concentrated in the form of journal articles, while graduate theses—particularly at the doctoral level—remained quite limited. This situation indicates that while metaphor analysis is a research approach that can be completed in a relatively short time and conducted with limited sample groups, it also limits the scope and depth of such studies. When examining the distribution by year, it was determined that the number of studies has shown an upward trend, particularly in recent years, with 2019 standing out as the year with the highest number of publications. Furthermore, the increases observed in certain years suggest that interest in the field has periodically been revitalized. An analysis of the distribution of graduate theses by university revealed that the majority of studies were concentrated at Niğde Ömer Halisdemir University and İnönü University. In terms of subject area, the evaluation revealed that research largely focused on general concepts such as music, music education, and music teachers; however, studies addressing the sub-dimensions of music education remained limited. These findings clearly indicate a need for more comprehensive, in-depth, and diversified research in the field.

Keywords

• Music
• Metaphor
• Metaphor Analysis
• Content Analysis

Ethical Statement

This study was prepared in accordance with the principles of research and publication ethics. Ethical guidelines were followed during the data collection, analysis, and reporting phases of the research process; all sources used have been properly cited.

References

1. Acay Sözbir, S. ve Çamlıbel Çakmak, Ö. (2016). Okul öncesi öğretmen adaylarının “Müzik” kavramına ilişkin metaforik algıları. International Journal of Sociaol Science, 42, 269-282. http://dx.doi.org/10.9761/JASSS3248
2. Akdeniz, A., ve Çarıkçı, E. (2017). Konservatuvar öğrencilerinin “Sanat Eğitimi” kavramına ilişkin metaforik algıları. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(40), 59-85. https://izlik.org/JA98AW66SF
3. Akın, B. (2018). Kültürel bellek ve müzik. Eurasian Journal of Music and Dance, 13, 101-117. https://doi.org/10.31722/konservatuvardergisi.496835
4. Aksoy, Y. (2023). Müzik öğretmeni adaylarının “Eğitim Müziği Besteleme” kavramına ilişkin metaforları. İdil Sanat Dergisi, 105, 605-618. doi: 10.7816/idil-12-105-05
5. Aydın, İ. H. (2004). Bir felsefi metafor “Yolda Olmak”. Din Bilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 6(4), 10-11. Bahadır, B. H. (2020). Rebab çalgısının, Mevlana’nın eserleri bağlamında bir metafor unsuru olarak incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Süleyman Demirel Üniversitesi.
6. Coşkuner, S. (2020). Müzik öğretmenlerinin Soundpainting algısı: bir metafor analizi. Sanat Eğitimi Dergisi, 8(2), 75-82. doi: 10.7816/sed-08-02-01
7. Çaycı, Ş. Ö. (2022). Türkçede müzik üstdilinin biçimlenmesinde kavramsal metafor ve imge şemalarının rolü [Yüksek lisans tezi]. Ankara Müzik ve Güzel Sanatlar Üniversitesi.
8. Gerekten, S. E., ve Ahmethan, N. B. (2018). Güzel Sanatlar Lisesi müzik bölümü öğrencilerinin “Türk Halk Müziği” kavramına ilişkin algıları. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(2), 387-406. doi: 10.17556/erziefd.334139

9. Gezer, M. (2020). Sosyal Bilgiler eğitimi alanında metafor kullanılan araştırmaların tematik içerik analizi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24(3), 1513-1528. https://izlik.org/JA58EZ62CK
10. Lakoff, G. ve Johnson, M. (2010). Metaforlar hayat, anlam ve dil. (Çev. Demir, G. Y.) Paradigma Yayıncılık.
11. Lehimler, E., Yakışan, S., ve Zengin, S. (2025). Lise öğrencilerinin arabesk müziğe yönelik metaforik algılarının incelenmesi. Online Journal of Music Sciences, 10(3), 462-477. https://doi.org/10.31811/ojomus.1657798
12. Okan, H., ve Mohan Kömürcü, H. (2020). Konservatuvar öğrencilerinin eşlik dersine ilişkin metaforik yaklaşımlarının farklı değişkenler açısından incelenmesi. YYÜ Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(1), 1415-1443. doi:10.33711/yyuefd.838445
13. Otacıoğlu, S., ve Üçer, Ö. (2024). Müzik öğretmeni adaylarının şarkı söylemeye ilişkin algıları: metafor analizi. Ekev Akademi Dergisi, 100, Ekev Akademi Dergisi, 100, Ekev Akademi Dergisi, 100, 73-86. https://doi.org/10.17753/sosekev.1495377
14. Özaltunoğlu, Ö. (2023). Müzik alanındaki akademisyenlerin bakışıyla: bir metafor olarak dikte. Rumelide Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 37, 677-705. DOI: 10.29000/rumelide.1405784
15. Pektaş, S., Göktaş, G., ve İlhan, S. Y. (2023). Okul öncesi öğrencilerinin müzik kavramına yönelik metaforik algıları. Journal of Human Sciences, 20(4), 519-529.
16. Saraçoğlu, H., ve Demirbatır, R. E. (2024). 11-15 yaş grubu öğrencilerin beden perküsyonuna ilişkin metaforik algılarının incelenmesi. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 37(2), 394-423. DOI: https://doi.org/10.19171/uefad.1326636
17. Sönmez, I., ve Özer Aytekin, K. (2020). Eğitim alanındaki metafor araştırmalarında eğilimler: bir içerik analizi çalışması. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(36), 1-38. https://doi.org/10.14520/adyusbd.734592
18. Şahin, E. (2019). Konservatuvarların tiyatro bölümünde uygulanan şan dersine ilişkin kinestetik metafor kullanımının öğrencilerin şarkı söyleme becerilerine etkisi [Doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.
19. Turhan, O. (2015). Müziği öğrenme ve öğretme süreçlerinde metafor kullanımı [Yüksek lisans tezi]. Yaşar Üniversitesi.
20. Umuzdaş, S., ve Umuzdaş M. S. (2013). Sınıf öğretmenliği öğrencilerinin müzik dersine ilişkin algılarının metaforlar yoluyla belirlenmesi. International Journal of Human Sciences, 10(1), 719-729. doi:10.14687/jhs.v20i4.6413
21. Üstün, A., ve Umuzdaş, S. (2023). Metafor yöntemiyle çalışılmış müzik makalelerindeki genel eğilim. Online Journal of Music Sciences, 8 (1), 103-115. https://doi.org/10.31811/ojomus.1248819
22. Yazıcı, T. (2019). Güzel Sanatlar Lisesi Müzik bölümü öğrencilerinin piyano dersine ilişkin tutumlarının metaforik analizi. Turkish Studies, 14(3), 1917-1926. DOI: 10.29228/TurkishStudies.22087
23. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (Genişletilmiş 12. Baskı). Seçkin Yayıncılık.