Research Article

Mekânsal Bulanık Karar Destek Sisteminin Geliştirilmesi

April 1, 2020
EN TR

Mekânsal Bulanık Karar Destek Sisteminin Geliştirilmesi

Öz

Bu araştırmanın temel amacı, CBS (Coğrafi Bilgi Sistemleri) tabanlı ÇKKV (Çok Kriterli Karar Verme) yöntemleriyle bir Mekansal Karar Destek Sistemi (MKDS) geliştirmektir. MKDS, mekansal problemlerin çözümünde karar vermeye yardımcı olmak için tasarlanmış bilgisayar tabanlı bir sistemdir. Bu sistemler, karar vericilere mekânsal ve öznitelik bilgilerinin birleştirildiği çözüm uzayında çoklu mekânsal kriterleri kullanarak en uygun seçeneğin belirlenmesini sağlamaktadır. Ayrıca, raster ve konuma dayalı farklı alanlardaki bilimsel araştırmalarda sıkça tercih edilmektedir. CBS ile analizler yapılırken değerlendirme kriterlerinin birden fazla olması, süreci kompleks hale getirmektedir. Günümüzde, CBS bazlı çalışmalar kapsamında en uygun yerin belirlenmesi için, çok kriterli karar verme modelleri ile mekansal analizleri entegre ederek harita çözümünü destekleyebilecek mimariler yaygın değildir. Bu sebeple, CBS teknolojilerinin karar verme süreçlerinde mekansal karar vermeye yönelik çözümler sunabilme kapasitesi yetersizdir. Bu kapsamda NetCAD firması ile yer seçimi ve değerlendirme amaçlı tematik haritaların yapılmasına yönelik bir model geliştirilmiş ve NetCAD Mimari Analiz modülü altında yapıyı entegre eden bir program oluşturulmuştur. Yer seçim ve değerlendirme problemlerine göre belirlenen kriterlerlerin ağırlıkları Bulanık ÇKKV metotlarından Fuzzy AHP, Fuzzy DEMATEL ve evrimsel algoritma modellerinden Fuzzy CMA-ES ile hesaplanmıştır. Problemlerde yer alan alternatiflerin seçim ve sıralama aşaması Fuzzy TOPSIS metodu ile çözümlenmiştir. Belirtilen süreçlerin tamamında CBS temelli yazılım ürünü olan NetCAD mimarda C sharp programlama dili ile kullanılarak arayüzler oluşturulmuş ve analiz modülüne entegre edilmiştir. Sonrasında, bağımsız bir değişkenin farklı ağırlık değerlerinin sonucu nasıl etkilediği duyarlık analizleri ile belirlenmiştir. Sonuç olarak, nokta, alan ve piksel bazlı tematik haritalar üretilmiştir. Raster harita şeklinde oluşturulan katmanları birleştiren ve sıralandıran TOPSIS, Bulanık TOPSIS, Weigted Overlay, WLC gibi yöntemler kullanılarak karşılaştırmalı uygunluk haritası üretilmiş ve bu haritalar üzerinde en uygun yer seçimini esas alan bir model geliştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Supporting Institution

TÜBİTAK

Project Number

3170954

Thanks

Bu çalışma TUBİTAK TEYDEB 1501 Proje No:3170954 ile desteklenmektedir.

References

  1. Antunes, P., Karadzic, V., Santos, R., Beça, P. & Osann, A., (2011). Participatory multicriteria analysis of irrigation management alternatives: the case of the Caia irrigation district, Portugal. Int. J. Agric. Sustain. 9 (2), 334–349.
  2. Arentze T.A., Borgers A.W.J. & Timmerman H.J.P, (1996). Integrating GIS into planning process. In: Fisher M, Scholten HJ, and Unwin D (eds), Spatial Analytical Perspectives on GIS, pp 187–98. Taylor & Francis, London, UK.
  3. Aydin, N. Y., Kentel, E., & Duzgun, H. S. (2013). GIS-based site selection methodology for hybrid renewable energy systems: A case study from western Turkey. Energy conversion and management, 70, 90-106.
  4. Bakhtiarifar, M., Mesgari, M. S., Karimi, M. & Chehreghani, A. (2011). Land use change modeling using multi-criteria decision analysis and GIS. Journal of Envıronmental Studıes, 37(58); 43- 52.
  5. Bali, A., Monavari, S.M., Riazi, B., Khorasani, N. & Kheirkhah Zarkesh, M., (2015). A spatial decision support system for ecotourism development in Caspian hyrcanian mixed forests ecoregion. Bol. Ciênc. Geod. 21 (2), 340–353.
  6. Barredo JI. (1996). Sistemas de Informaci´on Geogr´afica y Evaluaci´on Multicriterio en la ordenaci´on del territorio. Ra-Ma, Madrid, Spain.
  7. Boroushaki, S., & Malczewski, J. (2008). Implementing an extension of the analytical hierarchy process using ordered weighted averaging operators with fuzzy quantifiers in ArcGIS. Computers & Geosciences, 34(4), 399-410.
  8. Bosque-Sendra J & Garc´ıa RC. 2000. El uso de los sistemas de informaci´on geogr´afica en la planificaci´on territorial. Anales de Geograf´ıa de la Universidad Complutense 20:49– 67.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Engineering

Journal Section

Research Article

Publication Date

April 1, 2020

Submission Date

March 15, 2020

Acceptance Date

March 28, 2020

Published in Issue

Year 2020

APA
Zeydan, M., Bostancı, B., Oralhan, B., Eroğlu, D., & Aydıner, U. (2020). Mekânsal Bulanık Karar Destek Sisteminin Geliştirilmesi. Avrupa Bilim Ve Teknoloji Dergisi, 418-429. https://doi.org/10.31590/ejosat.araconf55

Cited By