Year 2021, Volume , Issue 23, Pages 750 - 760 2021-04-30

Meriç Nehri Havzası’nda Sıcaklık ve Yağış Değerlerinin Dönemsel Trend Analizi

İlker EROĞLU [1]


Bu çalışmada Türkiye’nin en önemli sınır oluşturan ve sınır aşan akarsularından biri olan Meriç Nehri Havzası’nın yıllık ortalama sıcaklık ve yağış değerlerinin dönemlik trend analizinin yapılması amaçlanmıştır. Bulgaristan ve Türkiye sınırları içinde kalan 10 meteoroloji istasyonunun yaklaşık 50 yıllık verilerinin dönemsel (1965-1990, 1991-2015 ve 1965-2015) yıllık ortalama sıcaklık ve yağış verilerinin pozitif ya da negatif yönlü eğilimleri belirlenmiştir. Bu veriler ışığında küresel iklim değişikliğinin ve küresel ısınmanın havza alanının yıllık sıcaklık ve yağış ortalamalarına etkileri istatistiksel olarak ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışmada yöntem olarak parametrik olmayan testlerden Mann-Kendall Testi ve Sen’in Trend Eğim testi kullanılmıştır. Ortaya çıkan trend analizleri sonuçlarına göre yıllık ortalama sıcaklıklar 1965-1990 yılları arasını kapsayan dönemde sadece Lüleburgaz istasyonunda anlamlı negatif bir trend, 1991-2015 döneminde Lüleburgaz dışında istasyonların hepsinde anlamlı pozitif trend ve 1965-2015 döneminde Kazanlak, Sliven, Pazardzhik, Haskovo, Kırklareli, Edirne, Lüleburgaz, Çorlu, Tekirdağ ve İpsala’da anlamlı ve pozitif yönlü trend göstermektedir. Yıllık yağış ortalamalarında 1965-1990 döneminde Kazanlak, Sliven, Pazardzhik, Haskovo ve İpsala’da anlamlı negatif yönlü trend ve 1991-2015 döneminde genel eğilim artış yönünde olmakla birlikte Kırklareli istasyonunda anlamlı pozitif yönlü bir trend vardır. 1965-2015 döneminde havza alanındaki hiçbir istasyonda istatistiksel olarak anlamlı bir trend bulunmamaktadır. Meriç Nehri Havzası’nın yıllık ortalama sıcaklık ve yağış trendlerindeki değişmeler beraberinde su kıtlığı veya taşkın riskinin artması, kuraklık, toprak erozyonu, arazi degradasyonu, ekolojik dengede bozulmalar, tarımsal verimin düşmesi, büyükbaş ve küçükbaş hayvancılık faaliyetlerinin olumsuz etkilenmesi gibi pek çok sorunun ortaya çıkmasına neden olacaktır. Bundan dolayı havza alanı ile ilgili planlamalarda ve sorunların çözümünde ortalama sıcaklık ve yağış trendlerindeki değişiklikler göz önünde bulundurulmalıdır.
Meriç Nehri, Mann-Kendall, Trend analizi, Sıcaklık, Yağış, İklim değişikliği
  • Referans1 Ardel, A., Kurter, A. & Dönmez, Y. (1965). Klimatoloji Tatbikatı. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayın No:1123, Coğrafya Enstitüsü Yayın No: 40.
  • Referans2 Atalay, İ. (2013). Uygulamalı Klimatoloji (2. Baskı). İzmir: Meta Basım Matbaacılık Hizmetleri.
  • Referans3 Bayer Altın, T. & Barak B. (2012). Seyhan Havzası’nda 1970-2009 yılları arasında yağış ve sıcaklık değerlerindeki değişmeler ve eğilimler. Türk Coğrafya Dergisi, 58, 21-34.
  • Referans4 Büyükyıldız, M. & Berktay, A. (2004). Parametrik olmayan testler kullanılarak Sakarya havzası yağışlarının trend analizi. Selçuk Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi, 19(2), 23-38
  • Referans5 Coşkun, S. (2020a). Van Gölü kapalı Havzası’nda yağışların trend analizi. Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi, 8(2), 521–532.
  • Referans6 Coşkun, S. (2020b). Aras-Kura kapalı Havzası’nın ortalama sıcaklık, yağış ve akım verilerinin trend analizi (Türkiye). Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 30(2), 29-42.
  • Referans7 Coşkun, S. (2020c). Akarçay kapalı Havzası’nın ortalama sıcaklık ve yağış verilerinin eğilim analizi (Afyonkarahisar-Türkiye). Jass Studies-The Journal of Academic Social Science Studies, 81, 533-547. http://dx.doi.org/10.29228/JASSS.44156
  • Referans8 Çalışkan, O. (2016). Klimatolojik araştırmalar. Nurettin Özgen, Sabri Karadoğan (Ed). Fiziki coğrafyada araştırma yöntemleri ve teknikleri içinde (ss. 247-290). Ankara: PEGEM Akademi.
  • Referans9 Çeribaşı, G. & Doğan, E. (2015). Trend analizi yöntemi kullanılarak Batı ve Doğu Karadeniz ile Sakarya havzası akım miktarlarının değerlendirilmesi. SDU International Technologic Science, 7(2), 1-12.
  • Referans10 Demir, İ., Kılıç, G., Coşkun, M. & Sümer, U. M. (2008). Türkiye’de maksimum, minimum ve ortalama hava sıcaklıkları ile yağış dizilerinde gözlenen değişiklikler ve eğilimler. TMMOB İklim Değişimi Sempozyumu (13-14 Mart 2008) Bildiriler Kitabı içinde (ss. 69-84). Ankara: TMMOB adına TMMOB Meteoroloji Mühendisleri Odası,
  • Referans11 Erkal, T. & Topgül, İ. (2015). Meriç Nehri’nin son 15 yıllık taşkınları ve korunma projeleri. TÜCAUM VIII. Coğrafya Sempozyumu (23-24 Ekim 2014) Bildiriler Kitabı içinde (ss.165-174). Ankara: Ankara Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi.
  • Referans12 Erkal, T. & Topgül, İ. (2020). Aşağı Meriç Nehri akımlarının mevsimsel ve yıllık değişiminin taşkınlar üzerine etkisi. Türk Coğrafya Dergisi, 74, 33-38. DOI: 10.17211/tcd.645865.
  • Referans13 Gocic, M. & Slavisa, T. (2013). Analysis of changes in meteorological variables using Mann-Kendall and Sen's slope estimator statistical tests in Serbia. Global and Planetary Change, 100, 172–182. http://dx.doi.org/10.1016/j.gloplacha.2012.10.014.
  • Referans14 Gönençgil, B. (2012). Climate characteristics of Thrace and observed temperature - precipitation trends. The Balkans at a Crossroads: Evaluating Past, Reading Present, Imagining Future (11-14 October 2012), Tirana. Bekir Çınar (Ed). Conference Proceeding Book. Vol.2 içinde (ss. 80-95). 24.01.2021 tarihinde http://cdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=ibac-2012-albania-volume-ii-1.pdf adresinden erişildi.
  • Referans15 Hanedar, A., Çağlar, F., Görgün, E., Konukçu, F., Altürk, B. & Albut, S. (2019). TR21 Bölgesi iklim değerlendirmesi: Mevcut durum ve projeksiyonlar. Konukçu F., Albut S., Altürk B. (Ed). TR 21 Trakya bölgesinde iklim değişikliğinin etkileri ve uyum stratejileri içinde (s.1-22), Tekirdağ: Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi Toprak Ofset.
  • Referans16 Kadıoğlu, M. (1997). Trends in surface air temperature data over Turkey. International Journal Of Climatology,17, 511–520.
  • Referans17 Kadıoğlu, M. (2019). Bildiğiniz havaların sonu küresel iklim değişimi ve Türkiye. (Gözden geçirilmiş ve güncellenmiş basım). İstanbul: Sia Kitap.
  • Referans18 Karabulut, M. & Cosun, F. (2009). Kahramanmaraş ilinde yağışların trend analizi. Coğrafi Bilimler Dergisi, 7 (1), 65-83.
  • Referans19 Kızılelma, Y., Çelik, M. A. & Karabulut, M. (2015). İç Anadolu Bölgesinde sıcaklık ve yağışların trend analizi. Türk Coğrafya Dergisi, 64, 1‐10. https://doi.org/10.17211/tcd.90494.
  • Referans20 Knight, C. G. & Staneva, M. (1996). The water resources of Bulgaria: an overview. GeoJournal, 40(4), 347-362. doi:10.1007/bf00183411
  • Referans21 Nojarov, P. (2017). Genetic climatic regionalization of the Balkan peninsula using cluster analysis. Journal of Geographical Sciences, 27(1), 43-61. DOI: 10.1007/s11442-017-1363-y.
  • Referans22 Ölgen, M. K. (2010). Türkiye’de yıllık ve mevsimsel yağış değişkenliğinin alansal dağılımı. Ege Coğrafya Dergisi, 19(1), 85-95.
  • Referans23 Özşahin, E. & Eroğlu, İ. (2019). Frog hunting in Edirne province (Thrace, Turkey). Recep Efe, Irina Koleva, Münir Öztürk, Ramiz Arabacı (Ed.), Recent Advances in Social Sciences içinde (ss. 575-584). Cambridge Scholars Publishing.
  • Referans24 Özşahin E., Duru Ü. & Eroğlu İ. (2018). Land use and land cover changes (LULCC), a key to understand soil erosion intensities in the Maritsa Basin. Water,10, 1-15.
  • Referans25 Özşahin, E., Eroğlu, İ. & Ocak, A. (2019). Soil erosion in Bulgaria. Dimitar Kirilov Dımıtrov, Dimitar Nıkoloskı Rasim Yılmaz (Ed.) XI. IBANESS Congress Series-Tekirdağ / TURKEY. (09-10 Mart 2019) Proceedings Book içinde (ss. 1234-1237).
  • Referans26 Özşahin, E., Eroğlu, İ. & Özdeş, M. (2020). Yerşekilleri ve AKAÖ (arazi kullanımı/arazi örtüsü) arasındaki ilişkinin incelenmesi: Hisarlıdağ ve yakın çevresi örneği (Enez/Edirne). Salih Birinci, Çağlar Kıvanç Kaymaz, Yusuf Kızılkan (Ed). Coğrafi perspektifle dağ ve dağlık alanlar (sürdürülebilirlik-yönetim-örnek alan incelemeleri içinde (ss. 73-100). İstanbul: Kriter Yayınevi.
  • Referans27 Partal, T. (2002). Türkiye yağış verilerinin trend analizi. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İnşaat Mühendisliği Anabilim Dalı Hidrolik ve Su Kaynakları Mühendisliği Programı, İstanbul.
  • Referans28 Partal, T. & Kahya, E. (2006). Trend analysis in Turkish precipitation data. Hydrological Processes. 20, 2011–2026. Doı: 10.1002/Hyp.5993.
  • Referans29 Polat, P.& Sunkar, M. (2017). Rize’nin iklim özellikleri ve Rize çevresinde uzun dönem sıcaklık ve yağış verilerinin trend analizleri. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 27(1), 1-23.
  • Referans30 Roboaa, E. M. & Al-Barazanji, Z. (2015). Mann–Kendall trend analysis of surface air temperatures and rainfall in Iraq. Quarterly Journal of the Hungarian Meteorological Service, 119(4), 493–514.
  • Referans31 Saplıoğlu, K. & Çoban, E. (2013). Karadeniz Bölgesi yağış serilerinin trend analizi. VII. Ulusal Hidroloji Kongresi (26 - 27 Eylül 2013), (ss. 500-512). Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi.
  • Referans32 Sütgibi, S. (2015). Büyük Menderes Havzası’nın sıcaklık, yağış ve akım değerlerindeki değişimler ve eğilimler. Marmara Coğrafya Dergisi, 31, 398-414. DOI: 10.14781/mcd.36029.
  • Referans33 Şenocak, S. & Emek, M. F. (2019).Trend analizi yöntemleri kullanılarak Doğu Anadolu Bölgesi aylık yağış miktarlarının değerlendirilmesi, Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, 17, 807-822.
  • Referans34 T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı Meteoroloji Genel Müdürlüğü (2014). İklim projeksiyonlarına göre akarsu havzalarında sıcaklık ve yağış değerlendirmesi. Ankara: Araştırma Dairesi Başkanlığı Klimatoloji Şube Müdürlüğü. 09.02.2021 tarihinde https://www.mgm.gov.tr/FILES/iklim/yayinlar/2014/iklim-Projeksiyonlari-ve-Havzalar-2014.pdf adresinden erişildi.
  • Referans35 T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı Meteoroloji Genel Müdürlüğü (2017). Çorlu, Edirne, İpsala, Kırklareli, Lüleburgaz ve Tekirdağ meteoroloji istasyonlarının sıcaklık ve yağış verileri.
  • Referans36 Turoğlu, H. & Uludağ, M. (2013). Possible hydrographic effects of climate change on lower part of transboundary Meriç rıver basın (Turkey). Trakya University Journal of Natural Sciences, 14(2), 77-85.
  • Referans37 Türkeş, M. (1996). Spatial and temporal analysis of annual rainfall variations in Turkey. International Journal of Climatology, 16, 1057-1076.
  • Referans38 Türkeş, M. (2012). Türkiye’de gözlenen ve öngörülen iklim değişikliği, kuraklık ve çölleşme. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi, 4(2), 1-32.
  • Referans39 Türkeş, M., Koç, T. & Sarış, F. (2007). Türkiye’nin yağış toplamı ve yoğunluğu dizilerindeki değişikliklerin ve eğilimlerin zamansal ve alansal çözümlemesi. Coğrafi Bilimler Dergisi, 5(1), 57-73.
  • Referans40 Yıldız, D. (2011). Meriç Nehri havzası su yönetiminde uluslararası işbirliği zorunluluğu. Ankara: ORSAM Rapor No: 44. ORSAM Su Araştırmaları Programı Rapor No: 4. 24 Ocak 2021 tarihinde https://www.orsam.org.tr/tr/meric-Nehri-havzasi-su-yonetimi-nde-uluslararasi-isbirligi-zorunlulugu/ adresinden erişildi.
  • Referans41 Yu, Y. S., Zou, S. & Whittemore, D. (1993) Non-parametric trend analysis of water quality data of rivers in Kansas, Journal of Hydrology, 150, 61-80. https://www.xlstat.com/en/download/xlstat (Erişim tarihi:10.10.2020).
Primary Language tr
Subjects Engineering
Journal Section Articles
Authors

Orcid: 0000-0003-4601-024X
Author: İlker EROĞLU (Primary Author)
Institution: TEKİRDAĞ NAMIK KEMAL ÜNİVERSİTESİ
Country: Turkey


Dates

Publication Date : April 30, 2021

APA Eroğlu, İ . (2021). Meriç Nehri Havzası’nda Sıcaklık ve Yağış Değerlerinin Dönemsel Trend Analizi . Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi , (23) , 750-760 . DOI: 10.31590/ejosat.882937