COVID-19 Salgını ile Gereksinimlerin Yer Değiştirmesi Sonucu Sağlık Sektöründe Ortaya Çıkan Devlet Kapasitesinin Önemi

Öz

Ortaya çıktıkları her dönem için salgın hastalıklara çözüm üretmek, devletlerin politika belirleyici konumunda olan idarecilerinin ve hükümetlerin asli görevleri arasında olmuştur. Tarihin bazı dönemlerinde salgın hastalıklar bölgesel olmaktan çıkıp kıtasal veya küresel boyutta etki göstermiştir. Küresel büyüklükte yayılan salgın hastalıklardan sonuncusu Covid-19 olmuştur. Bu süre zarfında tüm dünyada olduğu gibi Türkiye içinde sokağa çıkma yasakları ve maske kullanım zorunluluğu gibi önlemler alınarak salgının yayılım hızı kırılmaya çalışılmıştır. Çalışmanın amacı, Türkiye'nin Covid-19 salgını döneminde azalan devlet gelirleri ile artan giderlerinin karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi yapılarak devletin sağlık sektöründe kapasite sorunlarının sonuçlarını belirlemeye çalışmaktır. Bu amaçla Türkiye'de faaliyet gösteren özel hastanelerin sayılarının yıllar içindeki artış ve azalışları ele alınarak, bu değişimin Covid-19 salgını döneminde devlette kapasite sorununa nasıl bir etkisi olduğu sorusuna cevap aranmıştır. Çalışmada, nitel ve nicel araştırmalarda yaygın olarak kullanılan doküman analizi tekniğinden yararlanılarak kullanılan veri setleri ile değerlendirmeler yapılmıştır. Bulgularda kullanılan veriler için özel ve kamu hastaneleri sayıları ile pandemi süresince vaka ve hastaneye yatış sayılarına Sağlık Bakanlığının verilerinden, aynı dönemde oluşan ekonomik verilere ise TÜİK raporlarından yararlanılarak elde edilmiş olup sağlık sektöründeki devlet kapasitesinin önemi analiz edilmiştir. Yapılan analizler sonunda Türkiye’de 21. yüzyılda özel sağlık kuruluşlarının sayısındaki hızlı artış, sağlık hizmetlerinin piyasa temelli bir yapıya doğru genişlemesine katkı sağlamıştır. Ancak pandemi sürecinin başlangıcında, özel sağlık kuruluşlarının sağlık harcamalarına kaynak aktarma hızının kamu sağlık kurumlarına kıyasla daha sınırlı kaldığı gözlemlenmiştir. Özel hastaneler, tedavi sürecinin uzaması ile artan giderlerinin devlet üzerinden ödenmesini talep etmiş olup bu durum devlet kapasitesinin daralmasına neden olmuştur. Salgın gibi olağanüstü durumların tekrar yaşanması durumunda sağlık sisteminin etkin işleyişinin devamlılığı için kamu sağlık altyapısı güçlendirilmesi, özel sağlık kuruluşlarıyla önceden belirlenmiş iş birliği mekanizmaları oluşturulması ve kamu-özel sağlık kuruluşlarının mali yük paylaşımı düzenlenmesi önem arz etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Covid-19
• Sağlık Sektörü
• Devlet Kapasitesi

The Importance of State Capacity in the Health Sector Resulting from the Displacement of Needs During the COVID-19 Pandemic

Abstract

Finding solutions to epidemics has always been one of the primary responsibilities of government officials and administrations in positions of policy-making authority. In certain periods of history, epidemics have transcended regional boundaries to have continental or global impact. The most recent pandemic disease to spread globally was Covid-19. During this period, measures such as curfews and mandatory mask use were implemented in Turkey, as in the rest of the world, in an effort to slow the spread of the pandemic. The aim of this study is to assess the comparative impact of declining state revenues and increasing expenditures during the Covid-19 pandemic in Türkiye, thereby seeking to determine the consequences of capacity issues in the state's healthcare sector. To this end, the study examines the increase and decrease in the number of private hospitals operating in Türkiye over the years and seeks to answer the question of how this change affected the state's capacity issues during the Covid-19 pandemic. The study utilises data sets and evaluations based on document analysis, a technique widely used in qualitative and quantitative research. The data used in the findings were obtained from the Ministry of Health's data on the number of private and public hospitals and the number of cases and hospital admissions during the pandemic, and from TÜİK reports on the economic data generated during the same period, and the importance of state capacity in the health sector was analysed. The analyses conducted reveal that the rapid increase in the number of private healthcare institutions in Türkiye during the 21st century has contributed to the expansion of healthcare services towards a market-based structure. However, at the onset of the pandemic, it was observed that the rate at which private healthcare institutions transferred resources to healthcare expenditures remained more limited compared to public healthcare institutions. Private hospitals demanded that the state cover their increased expenses resulting from prolonged treatment periods, which led to a reduction in state capacity. In order to ensure the continued effective functioning of the healthcare system in the event of a recurrence of extraordinary circumstances such as a pandemic, it is important to strengthen the public healthcare infrastructure, establish pre-determined cooperation mechanisms with private healthcare institutions, and regulate the financial burden sharing between public and private healthcare institutions.

Keywords

• Covid-19
• Health Sector
• State Capacity

References

1. Abbas, H. S. M., Xu, X., Sun, C., & Abbas, S. (2023). Impact of Administrative State Capacity Determinants on Sustainable Healthcare. Heliyon, 9(7).
2. Acar, E., Gökkaya, D., & Şenol, O. (2023). Efficiency Analysis of Middle-income Countries in Terms of Health Indicators for the Covid Process. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(Özel Sayı), 300-317.
3. Alkan, H. (2020). The Future of States in the Context of Administrative Capacity: Democracy After Covid-19 Pandemic. Reflections on the Pandemic in the Future of the World, 241-265.
4. Aras, İ. A. (2023). Gelir Gruplarına Göre Covıd-19 Pandemisinde Sağlık Sistem Performansı Etkinliğinin Ölçülmesi. Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(26), 731-746.
5. Aşkın, R., Bozkurt, Y. & Zeybek, Z. (2020). Covid-19 Pandemisi: Psikolojik Etkileri ve Terapötik Müdahaleler. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(37), 304-318.
6. Aydan, S. (2020). Türkiye Sağlık Sisteminin Tarihsel Geçmişi. Türkiye Sağlık Sisteminin Genel Görünümü, Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık (1. Basım), 19-41.
7. Baskıcı, Ç. & Şahin, B. (2023). Hastanelerde Covid-19 Pandemisi ve Kriz Yönetimi. Fenerbahçe University Journal of Health Sciences, 3(1), 22-35.
8. Beştemir, A. & Aydın, H. (2022). Yıllık 300 Milyon Hasta Muayenesi; Türkiye’de 2. ve 3. Basamak Kamu Sağlık Tesisleri Acil Servis ve Poliklinik Hizmetlerinin Değerlendirilmesi. Sakarya Tıp Dergisi, 12(3), 496-502.

9. Boyacı, İ. (2020). Türkiye Sağlık Sisteminin Dönüşümü (2003-13): Covid-19 Pandemisi ile Mücadele Sürecinde Sağlık Reformlarına Yeniden Bakış. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(37), 59-80.
10. Bulan, S. & Özsarı, S. (2023). Covıd-19’un Türkiye Sağlık Sigorta Sektörüne Etkisi. Journal of Aksaray University Faculty of Economics & Administrative Sciences/Aksaray Üniversitesi İktisadi ve Idari Bilimler Fakültesi Dergisi, 15(1), 57-65.
11. Buzkıran, M. K., Arıcı, A., Hasanoğlu, R., Gümüş, B. & Şahin, E. (2024). Covid-19 Pandemisi Döneminde Esnek Çalışma Modeliyle Çalışan Bireylerin Aile İçi Rol ve Sorumluluklarında Meydana Gelen Değişimler. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(3), 1580-1602.
12. Cansever, İ. H. (2018). Devlet Anlayışları Ekseninde Sağlık Politikalarının Değişimi ve Analizi: Türkiye incelemesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (31), 105-120.
13. Cansever, İ. H. (2021). Covid-19 Sürecinde Türkiye'de Sağlık Politikaları. Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 6(Covıd-19 Özel Sayısı), 86-104.
14. Capano, G., Howlett, M., Jarvis, D. S., Ramesh, M., & Goyal, N. (2020). Mobilizing Policy (in) Capacity to Fight Covid-19: Understanding Variations in State Responses. Policy and Society, 39(3), 285-308.
15. Çelik, Ş. & Çak, E. (2021). Covid-19 Pandemi Sürecinin Aile Üzerine Etkisi/The Effect Of The Covid-19 Pandemia Process On The Family. Gevher Nesibe Journal of Medical & Health Sciences, 6(11), 43-49.
16. Elçi, İ. H. (2020). Salgın Hastalıkların Kısa Tarihi. AREL USAM Stratejik Bakış, 1-10.
17. Eroğlu, H. (1985). Atatürk ve Devletçilik. Belleten, 49(194), 357-372.
18. Greer, S. L., King, E. J., da Fonseca, E. M., & Peralta-Santos, A. (2020). The Comparative Politics of Covid-19: The Need to Understand Government Responses. Global Public Health, 15(9), 1413-1416.
19. İnce, F. & Evcil, F. Y. (2020). Covid-19’un Türkiye’deki İlk Üç Haftası. Süleyman Demirel Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 11(2), 236-241.
20. İşsever, H., İşsever, T., & Öztan, G. (2020). Covid-19 Epidemiyolojisi. Sağlık Bilimlerinde İleri Araştırmalar Dergisi, 3(1), 1-13.
21. Kaya, Z. (2024). Covid-19 Döneminde Sosyal Devlet Harcamaları: Millî Bir Model Önerisi. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 23(1), 221-240.
22. Kökcü, A. T. (2014). Türkiye'de Cumhuriyet Dönemi Sağlık Politikaları. Türkiye Klinikleri Journal of Medical Ethics-Law and History, 22(3), 98-105.
23. Kumar, A., Singh, R., Kaur, J., Pandey, S., Sharma, V., Thakur, L., ... & Kumar, N. (2021). Wuhan to World: the Covid-19 Pandemic. Frontiers in Cellular and Infection Microbiology, 11, 596201.
24. Manavgat, G., Daştan, İ. & Abbasi, A. (2021). Covid-19 Pandemisinin Türkiye’de Hane Halkı Yoksulluğu, Sağlık Harcamaları ve Sağlıkta Finansal Koruma Üzerindeki Olası Etkileri. Eurasian Journal of Health Technology Assessment, 5(1), 27-44.
25. Martínez-Córdoba, P. J., Benito, B., & García-Sánchez, I. M. (2021). Efficiency in the Governance of the Covid-19 Pandemic: Political and Territorial Factors. Globalization and Health, 17(1), 113.
26. Parıldar, H. (2020). Tarihte Bulaşıcı Hastalık Salgınları. Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi Dergisi, 30, 19-26.
27. Polat, G. & Çoban, A. İ. (2015). 21. Yy.’da Sağlıkta Eşitsizlikler ve Eşitsizliğin Aşılmasında Sosyal Hizmetin Rolü. Hacettepe University Journal of Economics and Administrative Sciences/Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 26(1), 177-189.
28. T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı. (2017). Aralık 2017 bütçe gerçekleşmeleri raporu. 30 Ekim 2024 tarihinde https://ms.hmb.gov.tr/uploads/2019/04/110212017-aralik-butce-gerceklesmeleri-raporupdf.pdf adresinden erişildi.
29. T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı. (2018). Aralık 2018 aylık bütçe gerçekleşmeleri raporu. 30 Ekim 2024 tarihinde https://ms.hmb.gov.tr/uploads/2019/04/12349aralik-2018-aylik-butce-gerceklesmeleri-raporupdf.pdf adresinden erişildi.
30. T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı. (2019). Aylık bütçe gerçekleşmeleri raporu 2019 Aralık. 30 Ekim 2024 tarihinde https://ms.hmb.gov.tr/uploads/2020/01/Aylık-Bütçe-Gerçekleşmeleri-Raporu-2019Aralık_V3-2.pdf adresinden erişildi.
31. T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı. (2020). Bütçe gerçekleşme raporu Aralık 2020. 30 Ekim 2024 tarihinde https://ms.hmb.gov.tr/uploads/2021/01/Butce-Gerceklesme-Raporu-Aralik-1.pdf adresinden erişildi.
32. T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı. (2021). Bütçe gerçekleşme raporu 2021 Aralık. 30 Ekim 2024 tarihinde https://ms.hmb.gov.tr/uploads/2022/01/Butce-Gerceklesme-Raporu-2021Aralik_-1.pdf adresinden erişildi.
33. T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı. (2022). Bütçe gerçekleşme raporu 2022 Aralık. 30 Ekim 2024 tarihinde https://ms.hmb.gov.tr/uploads/2023/01/Butce-Gerceklesme-Raporu-2022Aralik_-1.pdf adresinden erişildi.
34. T.C. Sağlık Bakanlığı. (2002). Sağlık istatistikleri yıllığı 2002. 30 Ekim 2024 tarihinde https://dosyasb.saglik.gov.tr/Eklenti/23523/0/2002-yili9pdf.pdf adresinden erişildi.
35. T.C. Sağlık Bakanlığı. (2010). Sağlık istatistikleri yıllığı 2010. 30 Ekim 2024 tarihinde https://dosyasb.saglik.gov.tr/Eklenti/5102/0/saglikistatistikleriyilligi2010pdf.pdf adresinden erişildi.
36. T.C. Sağlık Bakanlığı. (2015). Sağlık istatistikleri yıllığı 2015. 30 Ekim 2024 tarihinde https://dosyasb.saglik.gov.tr/Eklenti/23530/0/2015-yili29pdf.pdf adresinden erişildi.
37. T.C. Sağlık Bakanlığı. (2019). Sağlık istatistikleri yıllığı 2019. 30 Ekim 2024 tarihinde https://dosyasb.saglik.gov.tr/Eklenti/40564/0/saglik-istatistikleri-yilligi-2019pdf.pdf adresinden erişildi.
38. T.C. Sağlık Bakanlığı. (2020). Sağlık istatistikleri yıllığı 2020. 30 Ekim 2024 tarihinde https://dosyasb.saglik.gov.tr/Eklenti/43399/0/siy2020-tur-26052022pdf.pdf adresinden erişildi.
39. T.C. Sağlık Bakanlığı. (2021). Sağlık istatistikleri yıllığı 2021. 30 Ekim 2024 tarihinde https://dosyasb.saglik.gov.tr/Eklenti/45316/0/siy2021-turkcepdf.pdf adresinden erişildi.
40. T.C. Sağlık Bakanlığı. (2022). Sağlık istatistikleri yıllığı 2022. 30 Ekim 2024 tarihinde https://dosyasb.saglik.gov.tr/Eklenti/48054/0/siy202205042024pdf.pdf adresinden erişildi.
41. Tan, C. S., Lokman, S., Rao, Y., Kok, S. H., & Ming, L. C. (2021). Public and Private Sectors Collective Response to Combat COVID-19 in Malaysia. Journal of Pharmaceutical Policy and Practice, 14(1), 40.
42. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı Web Sitesi. (2020). https://www.iletisim.gov.tr/turkce/haberler/detay/cumhurbaskani-erdogan-turkiye-bugun-ulastigi-ozguvenle-bolgesinde-ve-dunyada-soz-sahibi-bir-ulke-konumuna-gelmistir (30.10.2024)
43. Türkiye İstatistik Kurumu. (2012). Sağlık harcamaları istatistikleri, 2009-2012 [Haber Bülteni]. 30 Ekim 2024 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Saglik-Harcamalari-Istatistikleri-2009-2012-15871 adresinden erişildi.
44. Türkiye İstatistik Kurumu. (2016). Sağlık harcamaları istatistikleri, 2016 [Haber Bülteni]. 30 Ekim 2024 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Saglik-Harcamalari-Istatistikleri-2016-24574 adresinden erişildi.
45. Türkiye İstatistik Kurumu. (2019). Sağlık harcamaları istatistikleri, 2019 [Haber Bülteni]. 30 Ekim 2024 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Health-Expenditure-Statistics-2019-33659 adresinden erişildi.
46. Türkiye İstatistik Kurumu. (2020). Sağlık harcamaları istatistikleri, 2020 [Haber Bülteni]. 30 Ekim 2024 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/bulten/index?p=saglik-harcamalari-istatistikleri-2020-37192 adresinden erişildi.
47. Türkiye İstatistik Kurumu. (2021). Sağlık harcamaları istatistikleri, 2021 [Haber Bülteni]. 30 Ekim 2024 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Saglik-Harcamalari-Istatistikleri-2021-45728 adresinden erişildi.
48. Türkiye İstatistik Kurumu. (2022). Sağlık harcamaları istatistikleri, 2022 [Haber Bülteni]. 30 Ekim 2024 tarihinde https://data.tuik.
49. Serikbayeva, B., Abdulla, K., & Oskenbayev, Y. (2021). State Capacity in Responding to Covid-19. International Journal of Public Administration, 44(11-12), 920-930.
50. Uzun, A. (2021). Covid-19 İle Mücadelede Kolaylaştırıcı Bir Faktör Olarak Yönetsel Kapasite: Ülke Deneyimlerinden Yansımalar. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, (30), 1-18.
51. Weiss, L., & Thurbon, E. (2022). Explaining Divergent National Responses to Covid-19: An Enhanced State Capacity Framework. New Political Economy, 27(4), 697-712.
52. Yen, W. T., Liu, L. Y., Won, E., & Testriono. (2022). The Imperative of State Capacity in Public Health Crisis: Asia's Early Covid‐19 Policy Responses. Governance, 35(3), 777-798.
53. Yıldız, A. & Bulut, S. (2021). Covid-19 Pandemi Döneminde Sağlık Hizmetleri Kullanımının Değerlendirilmesi. Türkiye Klinikleri Journal of Health Sciences/Türkiye Klinikleri Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(4), 928-938.
54. Yıldız, E. (2022). Salgını Hatırlamak: Veba Üzerine Tarihsel ve Sosyolojik Bir Analiz. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (48), 264-277.