Aldanmış Kevakib’in Arketipleri

Vügar Sultanzade

doi:10.32704/erdem.537427

Aldanmış Kevakib’in Arketipleri

Abstract

Modern hikâye türünün Türk-İslam ülkeleri edebiyatlarında ilk örneklerinden olan Aldanmış Kevakib (1857) eserinin yazarı Mirza Fethali Ahundzade, hikâyenin konusunu İskender Bey Münşi’nin Tarih-i Âlemârâ-yi Abbasi adlı eserinde bahsedilen bir olaydan aldığını yazar. Ancak tarihi bilgiler Münşi’nin bahsettiği hikâyedeki motifin orijinal olmadığını, Mezopotamya ve Hitit kaynaklarına dayandığını; dolayısıyla Aldanmış Kevakib’in çok daha eski arketiplere sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Bunlar, gök cisimlerinin belli biçimlerinin, özellikle ay ve güneş tutulmalarının, müneccimlerce felaket simgesi olarak görüldüğü ve hükümdar için tehlikeli sayıldığı dönemlerde ülkenin başına geçici olarak “şar pûhi” (hükümdar naibi, yedek hükümdar) şeklinde adlandırılan birisinin getirilerek feda edilmesi motifinin yansıtıldığı kaynaklardır. Ahundzade’nin söz konusu kaynaklardan doğal olarak haberi olmamıştır, çünkü onun döneminde bunlar henüz bilim dünyasınca bilinmiyordu. Aldanmış Kevakib üzerine çok sayıdaki çalışmada bu kaynaklara şimdiye kadar dikkat çekilmemiştir. Bu araştırmada tasvir ve kıyaslama yöntemleri kullanılarak,Ahundzade’nin ele aldığı konunun Eski Çağ’daki arketipleri hakkında bilgi verilmiş, onlarla Tarih-i Âlemârâ-yi Abbasi ve Aldanmış Kevakib arasındaki koşutluklar gösterilmiştir

Keywords

Azerbaycan edebiyatı,Mirza Fethali Ahundzade,Aldanmış Kevakib,İskender Bey Münşi,Tarih-i Âlemârâ-yi Abbasi,“şar pûhi”

References

Amanat, Abbas (2001). “The Nuqtawi Movement of Mahmud Pisikhani and his Persian Cycle of Mystical-Materialism”, Medieval Ismai’li History and Thought, Ed. Daftary Farhad, Cambridge: Cambridge University Press, s.281- 297.
Axundzade, Mirze Feteli (2005). Eserleri, Bakı: Şerq-Qerb.
Beek, M. A. (1966). “Der Ersatzkönig als Erzählungsmotiv in der altisraelitischen Literatur”, Supplements to Vetus Testamentum, Leiden: E. J. Brill, s.24-32.
Bottéro, Jean (1992). Mesopotamia: Writing, Reasoning and the Gods, Chicago: The University of Chicago Press.
Buttanrı, Müzeyyen (2006). Mirza Fethali Ahundzade’nin Tiyatro Eserleri ve ‘Aldanmış Kevakib’ İsimli Hikayesi (Metinler ve İnceleme), Eskişehir: Eser Ofset.
Efendiyev, H. (1954). Mirze Feteli Axundov’un Nesri, Bakı: Azerneşr.
Frankfort, Henri (1948). Kingship and the Gods: A Study of Ancient Near Eastern Religion as the Integration of Society & Nature, Chicago: The University of Chicago Press.
Grayson, Albert Kirk (1975). Assyrian and Babylonian Chronicles, N.Y.: J.J. Augustin.

Huber, Irene (2004). “Ersatzkönige in griechischem Gewand: Die Umformung der šar pūhi- Rituale bei Herodot, Berossos, Agathias und den Alexander-Historikern”, Von Sumer bis Homer: Festschrift für Manfred Schretter zum 60. Geburtstag, Ed. R. Rollinger, Münster: Ugarit, s.339-397.
King, L. W. (1907). Chronicles Concerning Early Babylonian Kings, Including Records of the Early History of the Kassites and the Country of the Sea, London: Luzac and Co.
Kümmel, Hans Martin (1967). Ersatzrituale für den hethitischen König, Wiesbaden: Otto Harrassowitz.
—— (1968). “Ersatzkönig und Sündenbock”, Zeitschrift für die Alttestamentliche Wissenschaft 80, s.289-318.
Labat, René. (1945). “Le Sort des Substituts Royaux en Assyrie au Temps Sargonides”, Revue d’Assyriologie 40, s.123-142.
Lambert, Wilfred G. (1957-58). “A Part of the Ritual for the Substitute King”, Archiv für Orientforschung 18, s.109-112.
Lawson, Jack Newton (1994). The Concept of Fate in Ancient Mesopotamia of the First Millenium: Toward an Understanding of Šimtu, Wiesbaden: Harrassowitz.
Memmedzade, H. (1971). Mirze Feteli Axundov ve Şerq, Bakı: Azerneşr.
Oppenheim, A. Leo (1977). Ancient Mesopotamia. Portrait of a Dead Civilization, Chicago: The University of Chicago Press.
Parpola, Simo (1970). Letters from Assyrian Scholars to the Kings Esarhaddon and Ashurbanipal, Part I, Kevelaer - Neukirchen Vluyn: Verlag Butzon&Bercker.
—— (1983). Letters from Assyrian Scholars to the Kings Esarhaddon and Ashurbanipal, Part II, Kevelaer - Neukirchen Vluyn: Verlag Butzon&Bercker.
Qasımzade, Feyzulla (1963). M. F. Axundov’un Heyat ve Yaradıcılığı, Bakı: Azerneşr.
Schott, Albert ve Joh. Schaumberger (1941). “Vier Briefe Mar-Ištars an Asarhaddon über Himmelserscheinungen der Jahre -670/668”, Zeitschrift für Assyriologie und Vorderasiatische Archäologie 1-2, s.89-130.
Soden, Wolfram von (1956). “Beiträge zum Verständnis der assyrischen Briefe über die Ersatzkönigriten”, Festschrift für Prof. Dr. Viktor Christian, Ed. K. Schubert, J. Botterweck, J. Knobloch, Wien: Norting der Wissenschaftlichen Verbände Österreichs, s.100-107.
Tadmor, Hayim (1986). “Monarchy and the Elite in Assyria and Babylonia: The Question of Royal Accountability”, The Origins and Diversity of Axial Age Civilizations, Ed. S. N. Eisenstadt, New York: State University of New York Press, s.203-224.
Türkman, İsgender Bey Münşi (2010). Dünyanı Bezeyen Abbasın Tarixi (Tarixe-Alemaraye-Abbasi). Çev. Şahin Fazil, Bakı: Şerq-Qerb.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

-

Journal Section

Research Article

Authors

Vügar Sultanzade ^* This is me

Publication Date

June 1, 2015

Submission Date

March 1, 2015

Acceptance Date

-

Published in Issue

Year 2015 Number: 68

DOI

https://doi.org/10.32704/erdem.537427

IZ

https://izlik.org/JA48JW48CF

Cite

RIS / Bibtex

APA

Sultanzade, V. (2015). Aldanmış Kevakib’in Arketipleri. Erdem, 68, 99-107. https://doi.org/10.32704/erdem.537427

AMA

1.Sultanzade V. Aldanmış Kevakib’in Arketipleri. Erdem. 2015;(68):99-107. doi:10.32704/erdem.537427

Chicago

Sultanzade, Vügar. 2015. “Aldanmış Kevakib’in Arketipleri”. Erdem, nos. 68: 99-107. https://doi.org/10.32704/erdem.537427.

EndNote

Sultanzade V (June 1, 2015) Aldanmış Kevakib’in Arketipleri. Erdem 68 99–107.

IEEE

[1]V. Sultanzade, “Aldanmış Kevakib’in Arketipleri”, Erdem, no. 68, pp. 99–107, June 2015, doi: 10.32704/erdem.537427.

ISNAD

Sultanzade, Vügar. “Aldanmış Kevakib’in Arketipleri”. Erdem. 68 (June 1, 2015): 99-107. https://doi.org/10.32704/erdem.537427.

JAMA

1.Sultanzade V. Aldanmış Kevakib’in Arketipleri. Erdem. 2015;:99–107.

MLA

Sultanzade, Vügar. “Aldanmış Kevakib’in Arketipleri”. Erdem, no. 68, June 2015, pp. 99-107, doi:10.32704/erdem.537427.

Vancouver

1.Vügar Sultanzade. Aldanmış Kevakib’in Arketipleri. Erdem. 2015 Jun. 1;(68):99-107. doi:10.32704/erdem.537427