Dijital Platformlar Karşısında Bireyin İfade Özgürlüğünün Anayasal Görünmezliği
Abstract
Dijital platformların bireylerin ifade özgürlüğü üzerindeki fiilî etkileri ve bu etkilerin ulusal ve uluslararası hukukta neden anayasal düzeyde görünür kılınamadığı, bu makalenin inceleme konusunu oluşturmaktadır. Dijital kamusal alanın başlıca düzenleyicileri hâline gelen platformların içerik kaldırma ve hesap askıya alma uygulamaları, bireyin ifade özgürlüğünün kullanım koşullarını fiilen belirlemesine rağmen, çoğu hukuk düzeninde bu müdahaleler doğrudan bir anayasal denetim konusu hâline gelmemektedir. Dijital alanda ifade özgürlüğünün artık yalnızca birey ile devlet arasındaki ikili ilişki üzerinden kavranamayacağı; birey, devlet ve dijital platformlardan oluşan üç aktörlü bir yapı içinde işlediği ileri sürülmektedir. Bu bağlamda, klasik devlet-merkezli ifade özgürlüğü anlayışının, platformların kamusal söylem üzerindeki yapısal gücünü açıklamakta yetersiz kaldığı savunulmaktadır. Bu çerçevede normatif görünmezlik kavramı üzerinden bir analiz yapılmakta; ABD hukuku, Avrupa Birliği düzenlemeleri ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihadında hâkim olan dolaylı etki modeli incelenmektedir. Buna karşılık Alman Federal Anayasa Mahkemesi’nin içtihadı, dijital platformların kamusal tartışma üzerindeki yapısal etkilerini anayasal düzlemde tanıyan istisnai bir yaklaşım olarak ele alınmaktadır. Amaç, normatif bir çözüm önermekten ziyade, dijital alanda bireyin platformlar karşısındaki anayasal statüsüne ilişkin yapısal boşluğu görünür kılmaktır.
Keywords
- İfade Özgürlüğü; Dijital Platformlar
- Dijital Kamusal Alan
- Normatif Görünmezlik
- Anayasa Hukuku
- Dolaylı Etki (Drittwirkung)
Supporting Institution
Ethical Statement
Thanks
References
- 1. Alexander, Robert. Theory of Fundamental Rights. Oxford: Oxford University Press, 2002.
- 2. Armijo, Enrique. “Reasonableness as Censorship: Section 230 Reform, Content Moderation, and the First Amendment.” Florida Law Review, 73/6 (2001): 1209-1245.
- 3. Balkin, Jack M. “Free Speech Is a Triangle.” Columbia Law Review 118 (2018): 2011–2055.
- 4. Balkin, Jack M. “Free Speech in the Algorithmic Society: Big Data, Private Governance, and New School Speech Regulation” UC Davis Law Review 51 (2018): 1149-1210.
- 5. Balkin, Jack M. The System of Freedom of Expression. New York: Random House, 1970.
- 6. Clapham, Andrew. Human Rights Obligations of Non-State Actors. Oxford: Oxford University Press, 2006.
- 7. Cohen, Julie E. “Law for the Platform Economy.” UC Davis Law Review 51 (2017): 133–204.
- 8. Eley, Geoff. “Nations, Publics, and Political Cultures: Placing Habermas in the Nineteenth Century.” içinde Habermas and the Public Sphere, edited by Craig Calhoun, 289–339. Cambridge, MA: MIT Press, 1992.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Constitutional Law
Journal Section
Research Article
Authors
Publication Date
April 27, 2026
Submission Date
January 31, 2026
Acceptance Date
March 6, 2026
Published in Issue
Year 2026 Volume: 21 Number: 1