Dijital Platformlar Karşısında Bireyin İfade Özgürlüğünün Anayasal Görünmezliği
Öz
Dijital platformların bireylerin ifade özgürlüğü üzerindeki fiilî etkileri ve bu etkilerin ulusal ve uluslararası hukukta neden anayasal düzeyde görünür kılınamadığı, bu makalenin inceleme konusunu oluşturmaktadır. Dijital kamusal alanın başlıca düzenleyicileri hâline gelen platformların içerik kaldırma ve hesap askıya alma uygulamaları, bireyin ifade özgürlüğünün kullanım koşullarını fiilen belirlemesine rağmen, çoğu hukuk düzeninde bu müdahaleler doğrudan bir anayasal denetim konusu hâline gelmemektedir. Dijital alanda ifade özgürlüğünün artık yalnızca birey ile devlet arasındaki ikili ilişki üzerinden kavranamayacağı; birey, devlet ve dijital platformlardan oluşan üç aktörlü bir yapı içinde işlediği ileri sürülmektedir. Bu bağlamda, klasik devlet-merkezli ifade özgürlüğü anlayışının, platformların kamusal söylem üzerindeki yapısal gücünü açıklamakta yetersiz kaldığı savunulmaktadır. Bu çerçevede normatif görünmezlik kavramı üzerinden bir analiz yapılmakta; ABD hukuku, Avrupa Birliği düzenlemeleri ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihadında hâkim olan dolaylı etki modeli incelenmektedir. Buna karşılık Alman Federal Anayasa Mahkemesi’nin içtihadı, dijital platformların kamusal tartışma üzerindeki yapısal etkilerini anayasal düzlemde tanıyan istisnai bir yaklaşım olarak ele alınmaktadır. Amaç, normatif bir çözüm önermekten ziyade, dijital alanda bireyin platformlar karşısındaki anayasal statüsüne ilişkin yapısal boşluğu görünür kılmaktır.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
Etik Beyan
Teşekkür
Kaynakça
- 1. Alexander, Robert. Theory of Fundamental Rights. Oxford: Oxford University Press, 2002.
- 2. Armijo, Enrique. “Reasonableness as Censorship: Section 230 Reform, Content Moderation, and the First Amendment.” Florida Law Review, 73/6 (2001): 1209-1245.
- 3. Balkin, Jack M. “Free Speech Is a Triangle.” Columbia Law Review 118 (2018): 2011–2055.
- 4. Balkin, Jack M. “Free Speech in the Algorithmic Society: Big Data, Private Governance, and New School Speech Regulation” UC Davis Law Review 51 (2018): 1149-1210.
- 5. Balkin, Jack M. The System of Freedom of Expression. New York: Random House, 1970.
- 6. Clapham, Andrew. Human Rights Obligations of Non-State Actors. Oxford: Oxford University Press, 2006.
- 7. Cohen, Julie E. “Law for the Platform Economy.” UC Davis Law Review 51 (2017): 133–204.
- 8. Eley, Geoff. “Nations, Publics, and Political Cultures: Placing Habermas in the Nineteenth Century.” içinde Habermas and the Public Sphere, edited by Craig Calhoun, 289–339. Cambridge, MA: MIT Press, 1992.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Anayasa Hukuku
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
27 Nisan 2026
Gönderilme Tarihi
31 Ocak 2026
Kabul Tarihi
6 Mart 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 21 Sayı: 1