Osmanlı Devleti’nde Volkanik Olaylara Dair Bazı Değerlendirmeler

Öz

Bu çalışmada; Osmanlı Devleti’nde volkanik olaylara bakış tahlil edilmeye çalışılmıştır. Tarih boyunca doğanın insanoğluna bir üstünlüğü olarak da değerlendirilecek sayısız doğal afet gerçekleşmiştir. Deprem, sel, heyelan ya da meteorolojik olaylar ilk akla gelenlerdir. Volkanizma ise ilk akla gelenler kadar sık görülmemekle birlikte görüldüğü anda çevresini ve insanları ciddi manada sarsan bir etkiye sahiptir. Çalışmada öncelikle Osmanlı basın hayatında volkanizmaya ne denli yer verildiği, dergilerde yer alan makalelerde ne tür bilgilerin olduğu, bu makalelere basında yer verilmesinin nedenleri üzerine odaklanılmıştır. Basının bize verdiği bilgiler ışığında; sönmüş volkanlara dair Osmanlı insanının fikirleri saptanmaya çalışılmıştır. Dahası Osmanlı insanının volkanik olaylardan direkt ve dolaylı olarak ne ölçüde etkilendiği tespit edilme gayretinde olunmuştur. Akabinde yurtiçinde ve yurtdışında meydana gelen aktif volkanik hareketlilikler ele alınmıştır. Yurtiçinde gerçekleşmiş ya da gerçekleşmesi muhtemel volkanik hareketlilikler karşısında Osmanlı Devleti’nin nasıl pozisyon aldığı, olayları değerlendirme ve reaksiyon verme süreçlerine değinilmiştir. Ülke sınırları dışında meydana gelen volkanik afetlerin nasıl haber alındığı, devletin haberler sonrası tutumu, takındığı tavır, meseleyi ele alma biçimi, müdahale edip-etmediği, müdahale ediyorsa bunun muhtemel gerekçelerinin neler olduğu çalışmanın diğer bir odak noktasıdır. Bu minvalde, yurtdışında meydana gelen Etna, Vezüv, Güneydoğu Asya volkanik patlamalarından da bahsedilmiştir. Çalışmanın oluşturulma sürecinde ihtiyaç duyulan arşiv kaynakları Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi’nde kütüphane içi katalog tarama ve online katalog tarama yoluyla elde edilmiştir. Konuyla ilgili neşriyatın tespit edilmesinde İBB Atatürk Kitaplığı’ndan ve İSAM Makaleler Veri Tabanından istifade edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı Devleti
• II. Abdülhamid
• Doğal Afetler
• Volkanizma
• Osmanlı Basını

Some Interpretations about Volcanism in Ottoman Empire

Öz

This study aims to analyze the effects of volcanic activity, both within and beyond the borders of the Ottoman Empire, on the state itself. Throughout history, nature has often asserted its dominance over humanity through numerous natural disasters. Earthquakes, floods, landslides, and meteorological events are among the most commonly encountered. Although volcanic activity is less frequent compared to these disasters, its impact on the surrounding environment and human life can be severe when it does occur. In this study, volcanic events are examined under two main categories: domestic and foreign. The domestic examples include the Santorini eruptions of 1650 and 1669, as well as the minor volcanic activities observed in Priština in 1894 and Erzurum in 1908. The consequences of these events for the Ottoman state and its population are evaluated. Subsequently, the eruptions of Mount Etna and Mount Vesuvius, which occurred outside the Ottoman territories, are explored. The study examines how these events were perceived and responded to by the Ottoman government and press, shedding light on the state's official stance and media reactions. The archival sources needed for the preparation of the study were obtained through in-library catalog searches and online catalog searches at the Presidential Ottoman Archives. In identifying relevant publications on the topic, resources from the İBB Atatürk Library and the ISAM Articles Database were used.

Anahtar Kelimeler

• Ottoman State
• Abdulhamid II
• Natural Disasters
• Volcanism
• Ottoman Press

Kaynakça

1. Osmanlı Arşivi (BOA)
2. Sadaret Mektubî Kalemi Mühimme Evrakı [A.}MKT.MHM.]: 352/28
3. Sadaret Mektubî Kalemi Nezaret ve Devair Yazışmaları Evrakı [A.}MTK.NZD.]: 1580/48
4. Sadâret Eyâlât-ı Mümtâze Kalemi Belgeleri [A.}MTZ..(04)]: 140/51
5. Bâbıâli Evrak Odası Evrakı [BEO.]: 434/32511, 443/33220
6. Dâhiliye Nezareti Mektubî Kalemi [DH. MKT.]: 1260/50, 1946/84, 1952/82
7. Dâhiliye Nezâreti Mütenevvia Evrâkı, [DH. MTV.]: 16/13
8. Hariciye Nezareti Mektubî Kalemi Evrakı. [HR. MKT.]: 1295/30, 1338/36, 1714/29, 1898/56

9. Hariciye Nezareti Tercüme Odası Evrakı [HR. TO.]: 51/36, 308/29, 348/18
10. Maliye Nezareti Emlak-ı Emiriye Müdürlüğü [ML.EEM]: 550/71
11. Şûra-yı Devlet Evrakı [ŞD]: 2757/53
12. Yıldız Perakende Evrakı Posta ve Telgraf Nezareti Maruzatı [Y..PRK.PT]: 23/141
13. Yıldız Sadaret Hususi Evrakı [Y..A..HUS.]: 501/140, 502/92
14. Yıldız Perakende Evrakı Elçilik, Şehbenderlik ve Ataşemiliterlik [Y.PRK.EŞA]: 40/32
15. Yıldız Perakende Evrakı Name-i Hümayunlar [Y.PRK.NHM]: 9/90
16. Yıldız Perakende Saray Görevlileri Maruzatı [Y.PRK.SGE]: 5/33
17. Perakende Evrakı Tahrirat-ı Ecnebiye ve Mabeyn Mütercimliği [Y.PRK.TKM]: 35/4
18. Hariciye Nezareti Siyasi, [HR.SYS..]: 1710/9