Research Article

Çok Kriterli Karar Yöntemleri Kullanılarak Covıd-19 Pandemisiyle Mücadelenin Değerlendirilmesi: N-11 Ülkeleri Örneği

Volume: 24 Number: 1 January 29, 2025
TR EN

Çok Kriterli Karar Yöntemleri Kullanılarak Covıd-19 Pandemisiyle Mücadelenin Değerlendirilmesi: N-11 Ülkeleri Örneği

Abstract

Yakın zamanda meydana gelen COVID-19 pandemisi insan nüfusu için küresel bir tehdit oluşturmuş, ülkelerin sağlık sistemleri ve ekonomileri üzerinde ciddi baskılar yaratmıştır. Bu süreçte ülkelerin politika yapıcıları, bu öngörülemez krizle başa çıkmak için mevcut tüm imkanlarını kullanmış, çeşitli önlemler almış ve mücadele stratejileri oluşturmuşlardır. Bu önlem ve stratejilerin bir kısmının benzer olmasına rağmen COVID-19 pandemisinin etkisi, özellikle vaka ve ölüm sayıları açısından ülkeler arasında önemli farklılık göstermiştir. Bu farklılığı analiz etmek için, ülkelerin COVID-19 pandemisi ile mücadelede ellerindeki imkanların gücünü, kısıtlamaları ve aldıkları önlemleri değerlendiren çalışmalara ihtiyaç doğmuştur. Bu çalışmada, Türkiye'nin de içinde bulunduğu N-11 ülkeleri kapsamında bir araştırma ele alınmış ve söz konusu 11 ülkenin COVID-19 ile mücadele sürecindeki performansları karşılaştırılmıştır. Performans analizi için Çok Kriterli Karar Verme yöntemleri kullanılmış ve sağlık ile ekonomik değerlendirme kriterleri temel alınmıştır. Kriterlere ağırlık atamak için ENTROPİ, performans sıralaması için TOPSIS, COPRAS ve VIKOR yöntemleri tercih edilmiştir. Bütünleşik bir sıralama elde etmek için ise Borda yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın sonuçlarına göre; COVID-19 ile mücadele performansında Güney Kore birinci sırada, Türkiye ikinci sırada ve Filipinler ise onbirinci sırada yer almıştır. Performans belirlemede en önemli kriterler ise Vaka/Ölüm, Milyon başına test ve Milyon başına ölüm kriterleri elde edilmiştir.

Keywords

References

  1. Alamoodi, A. H., Zaidan, B. B., Albahri, O. S., Garfan, S., Ahmaro, I. Y., Mohammed, R. T., & Malik, R. Q. (2023). A systematic review of MCDM approach applied to the medical case studies of COVID-19: trends, bibliographic analysis, challenges, motivations, recommendations, and future directions. Complex & Intelligent Systems, 9(4), 4705-4731.
  2. Amoozad, M. H., Arzaghi, S., Stauskis, G., & Zavadskas, E. K. (2018). A hybrid fuzzy BWM-COPRAS method for analyzing key factors of sustainable architecture. Sustainability, 10(5), 1626.
  3. Baysan, C. (2021). Sağlık sistemi bağlamında COVID-19 salgını: Güney Kore. Toplum ve Hekim Dergisi, 36(6), Kasım-Aralık.
  4. Breitenbach, M.C., Ngobeni, V., & Aye, G.C. (2021). Global Healthcare Resource Efficiency in the Management of COVID-19 Death and Infection Prevalence Rates. Frontiers in Public Health, 9, 638481. https://doi.org/10.3389/fpubh.2021.638481.
  5. Bretschger, L., Grieg, E., Welfens, P.J.J. & Xiong, T. (2020), “COVID-19 Infections and Fatalities Developments: Empirical Evidence for OECD Countries and Newly Industrialized Economies”, Int Econ Econ Policy, https://doi.org/10.1007/s10368-020-00487-x (Erişim Tarihi:15.08.2021)
  6. Daglar Macar, O., & Asal, U. Y. (2020). COVID-19 İLE ULUSLARARASI İLİŞKİLERİ YENİDEN DÜŞÜNMEK: TARİH, EKONOMİ VE SİYASET EKSENİNDE BİR DEĞERLENDİRME. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(37), 222-239.
  7. Duro, J. A., Perez-Laborda, A., Turrion-Prats, J., & Fernández-Fernández, M. (2021). COVID-19 and tourism vulnerability. Tourism Management Perspectives, 38, 100819.
  8. Ecer, F., & Pamucar, D. (2021). MARCOS technique under intuitionistic fuzzy environment for determining the COVID-19 pandemic performance of insurance companies in terms of healthcare services. Applied Soft Computing, Article 107199.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Operation

Journal Section

Research Article

Publication Date

January 29, 2025

Submission Date

July 11, 2024

Acceptance Date

November 10, 2024

Published in Issue

Year 2025 Volume: 24 Number: 1

APA
Gökdemir, T., & Emel, G. (2025). Çok Kriterli Karar Yöntemleri Kullanılarak Covıd-19 Pandemisiyle Mücadelenin Değerlendirilmesi: N-11 Ülkeleri Örneği. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 24(1), 169-189. https://doi.org/10.17755/esosder.1514293
AMA
1.Gökdemir T, Emel G. Çok Kriterli Karar Yöntemleri Kullanılarak Covıd-19 Pandemisiyle Mücadelenin Değerlendirilmesi: N-11 Ülkeleri Örneği. esosder. 2025;24(1):169-189. doi:10.17755/esosder.1514293
Chicago
Gökdemir, Tuğba, and Gül Emel. 2025. “Çok Kriterli Karar Yöntemleri Kullanılarak Covıd-19 Pandemisiyle Mücadelenin Değerlendirilmesi: N-11 Ülkeleri Örneği”. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi 24 (1): 169-89. https://doi.org/10.17755/esosder.1514293.
EndNote
Gökdemir T, Emel G (January 1, 2025) Çok Kriterli Karar Yöntemleri Kullanılarak Covıd-19 Pandemisiyle Mücadelenin Değerlendirilmesi: N-11 Ülkeleri Örneği. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi 24 1 169–189.
IEEE
[1]T. Gökdemir and G. Emel, “Çok Kriterli Karar Yöntemleri Kullanılarak Covıd-19 Pandemisiyle Mücadelenin Değerlendirilmesi: N-11 Ülkeleri Örneği”, esosder, vol. 24, no. 1, pp. 169–189, Jan. 2025, doi: 10.17755/esosder.1514293.
ISNAD
Gökdemir, Tuğba - Emel, Gül. “Çok Kriterli Karar Yöntemleri Kullanılarak Covıd-19 Pandemisiyle Mücadelenin Değerlendirilmesi: N-11 Ülkeleri Örneği”. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi 24/1 (January 1, 2025): 169-189. https://doi.org/10.17755/esosder.1514293.
JAMA
1.Gökdemir T, Emel G. Çok Kriterli Karar Yöntemleri Kullanılarak Covıd-19 Pandemisiyle Mücadelenin Değerlendirilmesi: N-11 Ülkeleri Örneği. esosder. 2025;24:169–189.
MLA
Gökdemir, Tuğba, and Gül Emel. “Çok Kriterli Karar Yöntemleri Kullanılarak Covıd-19 Pandemisiyle Mücadelenin Değerlendirilmesi: N-11 Ülkeleri Örneği”. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, vol. 24, no. 1, Jan. 2025, pp. 169-8, doi:10.17755/esosder.1514293.
Vancouver
1.Tuğba Gökdemir, Gül Emel. Çok Kriterli Karar Yöntemleri Kullanılarak Covıd-19 Pandemisiyle Mücadelenin Değerlendirilmesi: N-11 Ülkeleri Örneği. esosder. 2025 Jan. 1;24(1):169-8. doi:10.17755/esosder.1514293

Cited By