GAYE NEDEN VE KELAM İLMİNDE GELİŞİM SEYRİ

Abstract

-

Keywords

• -

GAYE NEDEN VE KELAM İLMİNDE GELİŞİM SEYRİ

Abstract

Neden bir şeyi ortaya çıkaran sebep anlamına gelmektedir. Filozoflara göre Allah alemin ilk nedenidir (illet-i ula). Ancak kelamcılar illet yerine fail veya Halik kavramlarını tercih ederler. Aristo ile başlayan süreçte dört neden kabul edilmiştir. Gaye neden bunlardan birisidir. Ta’lili kabul etmeyen kelamcılar ilk dönemlerde gaye nedeni de kabul etmemişlerdir. Ancak zamanla gaye ve nizam delili kelamda kullanılmıştır. Kelamcılara göre eşyaya yönelik olarak Allah’ın gayesi vardır. Filozoflar ise bunu kabul etmezler.

Keywords

• Gaye, neden, varlık, hikmet, illet

References

1. Abdulkerim Şehristani, Nihayetü’l-İkdam fi İlmi’l-Kelam, Tahkik: Ferid Al-i İmran/191
2. Amidî, el-İhkam fi Usuli’l-Ahkam, Beyrut, c.3
3. Amidî, Gayetü’l-Meram an İlmi’l-Kelam, Kahire, 1971
4. Bakara/60
5. Bakıllani, Temhid, Kahire, 1947
6. Bağdadi, Abdulkahir, Usulu’d-Din, İstanbul, 1928
7. Beyadı, İşaratu’l-Meram min İbarati’l-İmam, İstanbul
8. Buti, Sait Ramazan, Kubra’l-Yakiniyyati’l-Kevniyye, Beyrut, 1998

9. Devvani, Celaleddin, İsbatı Vacib Risalesi Duhan/38-39
10. Eş’ari, Makalat, I-II, Beyrut, 1990
11. Fahreddin Râzî, Nihayetü’l-Ukul, Raşid Efendi, No:504, vr. 240b Fowler, Human Anatomy, Bölüm 1, 1984
12. Gazali, Miyaru’l-İlm, Beyrut, 1990
13. Haluk Nurbaki, Kur’an-ı Kerimden Ayetler ve ilmi Gerçekler, Ankara, 1986 Hamdullah Suphi, İslam-Türk Ansiklopedisi Mecmuası, c.II, N:80, Eylül, 1947
14. Haşr/59
15. Hayyat, İntisar
16. Hilmi Ziya Ülken, Genel Felsefe Dersleri, İstanbul, 2000
17. Hud/107; Enbiya/23
18. Hüseyin Atay, Farabi ve İbn Sina’ya Göre Yaratma, Ankara, 1974
19. Hüseyin Aydın, Yaratılış ve Gayelilik, Ankara, 1999
20. İbn Hazm, Fisal, Beyrut, 1996, c.II
21. İbn Rüşd, Faslu’l-Mekal (Çeviren: A. Nevzat Ayesbeyoğlu) Ankara, 1955
22. İbn Sina, en-Necat, Tahkik: Abdurrahman Umeyra, Beyrut, 1992, s.62-63
23. İbn Sina, Şifa İlahiyat II
24. Fahreddin Olguner, Üç Türk-İslam Mütefekkiri İbn Sina, Fahreddin Razi, Nasuriddin Tusi Düşüncesinde Varoluş, Ankara, 1985
25. İbrahim Coşkun, Modernçağ Ateizmi ve İslam, Konya, 2007
26. İbrahim Coşkun, İnkar Problemi, Konya, 2006
27. İcî, Adudiddin, Mevakıf
28. İhvan-ı Safa, Resail, Beyrut, c.3
29. İlhan Kutluer, Gaiyet mad. TDVİA, c.13
30. İlhan Kutluer, İbn Sina Ontolojisinde Zorunlu Varlık, İstanbul, 2000
31. İzmirli, Yeni İlmi Kelam, İstanbul, 1339-1341, c.1
32. Kadı Abdulcebbar, Mugni, XI,
33. Kehf/89 , Kıyame/36
34. Kindi, Felsefi Risaleler, Çeviren: Mahmut Kaya, İstanbul, 1994
35. Maturîdî, Kitabu’t-Tevhid, Tahkik: Bekir Topaloğlu, Ankara, 2003
36. Mehmet Aydın, Din Felsefesi, İzmir, 1987
37. Mehmet Sait Özervarlı, Hikmet md, TDVİA, c.17
38. Muhittin Bahçeci, Allah’ı Bilmek ve Nesefi’ye Göre İman, Kayseri
39. Mustafa Sabri, Mevkıfu’l Akl ve’l-İlmi ve’l-Alem, I-IV, Beyrut Mülk/2-23-30
40. Nader, le Systeme Phılosophıque des Mutezile, 1956, Beyrut Nebe’/6-12-16
41. Nesefî (v. 1142), Ebu’l-Muin, Tabsıratu’l-Edille, I-II, Neşr:Hüseyin Atay, Ankara, 1993
42. Rahman/5-10
43. Râzî, Fahreddin, Mebahısü’l-Meşrıkıyye, Çeviren: İbrahim Coşkun, Dicle Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, c.VI, sayı:2, s.76-79
44. Rıza Tevfik Bölükbaşı, Kamusu Felsefe, İllet (cause), İstanbul, 1337-1338 S. H. Bolay, Türkiye’de Ruhçu ve Maddeci Görüşün Mücadelesi, Ankara, 1995
45. Sa’d/27
46. Seyyid Şerif Cürcani, Şerhu’l-Mevakıf, Mısır, 1907, c,4
47. Süleyman Hayri Bolay, Aristo Metafiziği ile Gazali Metafiziğinin Karşılaştırılması, İstanbul, 1993
48. Taftazani, Saduddin, Şerhu’l-Makasıd, Beyrut, 1998, c.1 Taha/17-70-77 Tekasür/8
49. Teoman Duralı, Biyoloji Felsefesi, Ankara, 1992 Wolfson, Kelam Felsefeleri, Çeviren: Kasım Turan, İstanbul, 2001
50. Yener Öztürk, Kur’an Perspektifinde Kozalite Problemi, Ankara, 2004 Zariyat/56
51. Ahmet Akgüç, İsmail Gelenbevi’de Varlık Düşüncesi, Basılmamış Doktora Tezi, Ankara, 2006
52. Elmalılı Hamdi Yazır, Hak Dini Kur’an Dili, 1979
53. Ahmet Erkol, İbn Rüşd’ün Kelam Eleştirisi, Ankara, 2007