Review

EPİDEMİYOLOJİDE NEDEN, NEDENSELLİK VE AÇIKLAYICI MODELLER

Volume: 7 Number: 1 January 31, 2022
TR EN

EPİDEMİYOLOJİDE NEDEN, NEDENSELLİK VE AÇIKLAYICI MODELLER

Abstract

Neden ve neden-sonuç ilişkilerini anlamaya yarayan nedensellik kavramı tıbbın ve epidemiyolojinin olduğu kadar başta felsefe olmak üzere pek çok bilimin ilgi alanında olan canlı bir tartışma konusudur. İnsan sağlığına ve hastalıkların oluşumuna ilişkin nedensellik açıklamalarında biyolojik mekanizmalarının yetersiz kaldığı, bireyden bireye farklılıkların görülebilmesi nedeniyle konuyu bireysel düzeyde ele almanın yeterli olmadığı, etkilerin oluşmasında zaman faktörünün önemli bir bileşen olduğu, hatta pek çok değişkenin birbirileri ile olan ilişki ve etkileşimlerinin rol oynadığı bilinmektedir. Neden-sonuç ilişkisi konusundaki bilimsel paradigmalar özellikle sanayi devriminden sonra hızlı bir evrim geçirmiştir. Tıbbın gelişmesine önemli katkıda bulunmuş olan Henle-Koch postülatları, Hill kriterleri, epidemiyolojik üçgen, nedensellik ağı, pasta modeli gibi deterministik olan ve olmayan, olasılıklı nedensellik açıklamaları belirli dönemlerde önemli başarıların kazanılmasını sağlamış olsalar da bugün için yeni bir paradigmaya ihtiyaç olduğu anlaşılmaktadır. Günümüzün önemli halk sağlığı sorunlarının başında yer alan kronik hastalıkları açıklamada yetersiz kalan mevcut nedensellik yaklaşımlarının yerini döngüsel nedensellik, sistemler epidemiyolojisi ve karmaşıklık biliminin nedensellik yaklaşımlarının alacağı anlaşılmaktadır. Bu nedenle epidemiyoloji ile ilgilenen her profesyonelin yeni paradigma arayışlarda yerini bir an önce alması önemlidir.

Keywords

References

  1. 1- Susser M. What is a cause and how do we know one? Am J Epidemiol. 1991;133(7):635-48.
  2. 2- Porta M (ed.). A dictionary of epidemiology. Sixth edition, Oxford University Press, 2014:39-40.
  3. 3- Rothman KJ, Greenland S. Basic Concepts. In: Ahrens W., Pigeot I. (eds) Handbook of Epidemiology. Springer, Berlin, Heidelberg 2014:77. Available from:https://doi.org/10.1007/978-3-540-26577-1_2
  4. 4- Richardson GP. Feedback thought in social science and systems theory. Philadelphia, PA: University of Pennsylvania Press, 1991.
  5. 5- Rothman KJ (ed.). Causal inference. Chestnut Hill, MA:Epidemiology Resources, 1988.
  6. 6- MacMahon B, Pugh TF. Epidemiology principles and methods. Boston:Little, Brown and Company, 1970.
  7. 7- Evans AS. Causation and disease: The Henle-Koch postulates revisited. Yale J Biol Med. 1976;49:175-95.
  8. 8- Hill AB. The environment and disease: Association or causation. Proc R Soc Med. 1965;58:295-300.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Public Health, Environmental Health

Journal Section

Review

Publication Date

January 31, 2022

Submission Date

October 11, 2021

Acceptance Date

January 4, 2022

Published in Issue

Year 2022 Volume: 7 Number: 1

APA
Hayran, O. (2022). EPİDEMİYOLOJİDE NEDEN, NEDENSELLİK VE AÇIKLAYICI MODELLER. Eskişehir Türk Dünyası Uygulama Ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi, 7(1), 192-208. https://doi.org/10.35232/estudamhsd.1008380
AMA
1.Hayran O. EPİDEMİYOLOJİDE NEDEN, NEDENSELLİK VE AÇIKLAYICI MODELLER. ESTUDAM Public Health Journal. 2022;7(1):192-208. doi:10.35232/estudamhsd.1008380
Chicago
Hayran, Osman. 2022. “EPİDEMİYOLOJİDE NEDEN, NEDENSELLİK VE AÇIKLAYICI MODELLER”. Eskişehir Türk Dünyası Uygulama Ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi 7 (1): 192-208. https://doi.org/10.35232/estudamhsd.1008380.
EndNote
Hayran O (January 1, 2022) EPİDEMİYOLOJİDE NEDEN, NEDENSELLİK VE AÇIKLAYICI MODELLER. Eskişehir Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi 7 1 192–208.
IEEE
[1]O. Hayran, “EPİDEMİYOLOJİDE NEDEN, NEDENSELLİK VE AÇIKLAYICI MODELLER”, ESTUDAM Public Health Journal, vol. 7, no. 1, pp. 192–208, Jan. 2022, doi: 10.35232/estudamhsd.1008380.
ISNAD
Hayran, Osman. “EPİDEMİYOLOJİDE NEDEN, NEDENSELLİK VE AÇIKLAYICI MODELLER”. Eskişehir Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi 7/1 (January 1, 2022): 192-208. https://doi.org/10.35232/estudamhsd.1008380.
JAMA
1.Hayran O. EPİDEMİYOLOJİDE NEDEN, NEDENSELLİK VE AÇIKLAYICI MODELLER. ESTUDAM Public Health Journal. 2022;7:192–208.
MLA
Hayran, Osman. “EPİDEMİYOLOJİDE NEDEN, NEDENSELLİK VE AÇIKLAYICI MODELLER”. Eskişehir Türk Dünyası Uygulama Ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi, vol. 7, no. 1, Jan. 2022, pp. 192-08, doi:10.35232/estudamhsd.1008380.
Vancouver
1.Osman Hayran. EPİDEMİYOLOJİDE NEDEN, NEDENSELLİK VE AÇIKLAYICI MODELLER. ESTUDAM Public Health Journal. 2022 Jan. 1;7(1):192-208. doi:10.35232/estudamhsd.1008380

International Peer Reviewed Journal

Crossref Content Registration logo


The journal adopts Open Access Policy and does not request article proccessing charge (APC), article publishing charge or any other charges.

by-nc.eu.png
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License