Derleme

EPİDEMİYOLOJİDE NEDEN, NEDENSELLİK VE AÇIKLAYICI MODELLER

Cilt: 7 Sayı: 1 31 Ocak 2022
PDF İndir
TR EN

EPİDEMİYOLOJİDE NEDEN, NEDENSELLİK VE AÇIKLAYICI MODELLER

Öz

Neden ve neden-sonuç ilişkilerini anlamaya yarayan nedensellik kavramı tıbbın ve epidemiyolojinin olduğu kadar başta felsefe olmak üzere pek çok bilimin ilgi alanında olan canlı bir tartışma konusudur. İnsan sağlığına ve hastalıkların oluşumuna ilişkin nedensellik açıklamalarında biyolojik mekanizmalarının yetersiz kaldığı, bireyden bireye farklılıkların görülebilmesi nedeniyle konuyu bireysel düzeyde ele almanın yeterli olmadığı, etkilerin oluşmasında zaman faktörünün önemli bir bileşen olduğu, hatta pek çok değişkenin birbirileri ile olan ilişki ve etkileşimlerinin rol oynadığı bilinmektedir. Neden-sonuç ilişkisi konusundaki bilimsel paradigmalar özellikle sanayi devriminden sonra hızlı bir evrim geçirmiştir. Tıbbın gelişmesine önemli katkıda bulunmuş olan Henle-Koch postülatları, Hill kriterleri, epidemiyolojik üçgen, nedensellik ağı, pasta modeli gibi deterministik olan ve olmayan, olasılıklı nedensellik açıklamaları belirli dönemlerde önemli başarıların kazanılmasını sağlamış olsalar da bugün için yeni bir paradigmaya ihtiyaç olduğu anlaşılmaktadır. Günümüzün önemli halk sağlığı sorunlarının başında yer alan kronik hastalıkları açıklamada yetersiz kalan mevcut nedensellik yaklaşımlarının yerini döngüsel nedensellik, sistemler epidemiyolojisi ve karmaşıklık biliminin nedensellik yaklaşımlarının alacağı anlaşılmaktadır. Bu nedenle epidemiyoloji ile ilgilenen her profesyonelin yeni paradigma arayışlarda yerini bir an önce alması önemlidir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. 1- Susser M. What is a cause and how do we know one? Am J Epidemiol. 1991;133(7):635-48.
  2. 2- Porta M (ed.). A dictionary of epidemiology. Sixth edition, Oxford University Press, 2014:39-40.
  3. 3- Rothman KJ, Greenland S. Basic Concepts. In: Ahrens W., Pigeot I. (eds) Handbook of Epidemiology. Springer, Berlin, Heidelberg 2014:77. Available from:https://doi.org/10.1007/978-3-540-26577-1_2
  4. 4- Richardson GP. Feedback thought in social science and systems theory. Philadelphia, PA: University of Pennsylvania Press, 1991.
  5. 5- Rothman KJ (ed.). Causal inference. Chestnut Hill, MA:Epidemiology Resources, 1988.
  6. 6- MacMahon B, Pugh TF. Epidemiology principles and methods. Boston:Little, Brown and Company, 1970.
  7. 7- Evans AS. Causation and disease: The Henle-Koch postulates revisited. Yale J Biol Med. 1976;49:175-95.
  8. 8- Hill AB. The environment and disease: Association or causation. Proc R Soc Med. 1965;58:295-300.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Halk Sağlığı, Çevre Sağlığı

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

31 Ocak 2022

Gönderilme Tarihi

11 Ekim 2021

Kabul Tarihi

4 Ocak 2022

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2022 Cilt: 7 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Hayran, O. (2022). EPİDEMİYOLOJİDE NEDEN, NEDENSELLİK VE AÇIKLAYICI MODELLER. Eskişehir Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi, 7(1), 192-208. https://doi.org/10.35232/estudamhsd.1008380
AMA
1.Hayran O. EPİDEMİYOLOJİDE NEDEN, NEDENSELLİK VE AÇIKLAYICI MODELLER. ESTÜDAM Halk Sağlığı Dergisi. 2022;7(1):192-208. doi:10.35232/estudamhsd.1008380
Chicago
Hayran, Osman. 2022. “EPİDEMİYOLOJİDE NEDEN, NEDENSELLİK VE AÇIKLAYICI MODELLER”. Eskişehir Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi 7 (1): 192-208. https://doi.org/10.35232/estudamhsd.1008380.
EndNote
Hayran O (01 Ocak 2022) EPİDEMİYOLOJİDE NEDEN, NEDENSELLİK VE AÇIKLAYICI MODELLER. Eskişehir Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi 7 1 192–208.
IEEE
[1]O. Hayran, “EPİDEMİYOLOJİDE NEDEN, NEDENSELLİK VE AÇIKLAYICI MODELLER”, ESTÜDAM Halk Sağlığı Dergisi, c. 7, sy 1, ss. 192–208, Oca. 2022, doi: 10.35232/estudamhsd.1008380.
ISNAD
Hayran, Osman. “EPİDEMİYOLOJİDE NEDEN, NEDENSELLİK VE AÇIKLAYICI MODELLER”. Eskişehir Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi 7/1 (01 Ocak 2022): 192-208. https://doi.org/10.35232/estudamhsd.1008380.
JAMA
1.Hayran O. EPİDEMİYOLOJİDE NEDEN, NEDENSELLİK VE AÇIKLAYICI MODELLER. ESTÜDAM Halk Sağlığı Dergisi. 2022;7:192–208.
MLA
Hayran, Osman. “EPİDEMİYOLOJİDE NEDEN, NEDENSELLİK VE AÇIKLAYICI MODELLER”. Eskişehir Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi, c. 7, sy 1, Ocak 2022, ss. 192-08, doi:10.35232/estudamhsd.1008380.
Vancouver
1.Osman Hayran. EPİDEMİYOLOJİDE NEDEN, NEDENSELLİK VE AÇIKLAYICI MODELLER. ESTÜDAM Halk Sağlığı Dergisi. 01 Ocak 2022;7(1):192-208. doi:10.35232/estudamhsd.1008380

Uluslararası Hakemli Dergi

Crossref Content Registration logo

Dergimiz Açık Erişim Politikasını benimsemiş olup dergimize gönderilen yayınlar için gerek değerlendirme gerekse yayınlama dahil yazarlardan hiçbir ücret talep edilmemektedir. 

by-nc.eu.png

Bu eser Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.