Review

EPİDEMİYOLOJİDE MATEMATİK MODEL KULLANIMI: GELECEK TAHMİNİ

Volume: 9 Number: 2 June 5, 2024
EN TR

EPİDEMİYOLOJİDE MATEMATİK MODEL KULLANIMI: GELECEK TAHMİNİ

Abstract

İnsan bedenine ilişkin “normal” işlevleri tanımlama ihtiyacının ortaya çıktığı günden beri sayıları kullanarak değerlendirme yapmak alışkanlık ve gereklilik haline gelmiştir ki sayı matematiğin dilidir. Yirminci yüzyılda bilgisayarların kullanılmaya başlanması ile yeni bir aşamaya geçilmiş ve hastalıkların tanısı, tedavisi, izlenmesi ve ileriye yönelik beklentilerin belirlenmesi konusunda önemli adımlar atılmıştır. Günümüzde veri madenciliği, yapay zeka, makine öğrenmesi, nöral ağ uygulamaları tıbbın her alanına girmiş ve geliştirilen algoritmalarla, modellemelerle matematik kullanımı tıbbın ve sağlık hizmetlerinin vazgeçilmez bir parçası haline gelmiştir. Özellikle son yaşanılan COVID-19 pandemisi döneminde matematik modellemelere olan ihtiyacın önemi daha da belirginleşmiştir.Sağlıkla ilgili her türlü durum ve olayın sıklığını ve dağılımını inceleyerek uygun kontrol yöntemleri geliştirmeyi amaç edinmiş epidemiyoloji bilimi için önemli bir alan olan matematik modellemeler başlangıçta sihirli bir formül gibi görünse de pek çok açmaz ile karşı karşıya olunduğu görülmektedir. Bu çalışmada tıpta matematik modellemelerin kullanılma amaçları ve türleri konusunda özet bilgi verildikten sonra epidemiyolojik amaçla geliştirilmiş olan çeşitli modellemeler üzerinde durulmuştur.

Keywords

References

  1. Gravemeijer K. Preamble: From models to modeling. In: K. Gravemeijer, R. Lehrer, B. Oers, L. Verschaffel (Eds). Symbolizing, modeling and tool use in mathematics education. Dordrecht, The Netherlands: Kluwer Academic Publishers, 2002. pp. 7-22.
  2. Altun M. Bir Yeterlik Alanı Olarak Matematiksel Modellemenin Yeniden Gözden Geçirilmesi. 2nd International Conference on Science, Mathematics, Entrepreneurship and Technology Education, 2020.
  3. Kermack WO, McKendrick AG. A contribution to the mathematical theory of epidemics. Proceedings of the royal society of london. Series A, Containing papers of a mathematical and physical character, 1927;115(772):700-21.
  4. Goldman L, Caldera DL, Nussbaum SR, et al. Multifactorial index of cardiac risk in noncardiac surgicalprocedures. N Engl J Med. 1977;297(16):845-50. doi:10.1056/NEJM197710202971601.
  5. Fihn SD, Berlin JA, Haneuse SJPA, Rivara FP. Prediction Models and Clinical Outcomes—A Call for Papers. JAMA Netw Open. 2024;7(4):e249640. doi:10.1001/jamanetworkopen.2024.9640.
  6. Collins GS, Reitsma JB, Altman DG, Moons KG. Transparent Reporting of a multivariable prediction model for Individual Prognosis or Diagnosis (TRIPOD): the TRIPOD statement. Ann Intern Med. 2015;162(1):55-63. doi:10.7326/M14-0697.
  7. Dautel KA, Agyingi E, Pathmanathan P. Validation framework for epidemiological models with application to COVID-19 models. PLoS Comput Biol 2023;19(3):e1010968. doi:10.1371/journal.pcbi.1010968.
  8. Lu JH, Callahan A, Patel BS, Morse KH. Assessment of Adherence to Reporting Guidelines by Commonly Used Clinical Prediction Models From a Single Vendor: A Systematic Review. JAMA Netw Open. 2022;5(8):e2227779. doi:10.1001/jamanetworkopen.2022.27779.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Public Health (Other)

Journal Section

Review

Publication Date

June 5, 2024

Submission Date

April 25, 2024

Acceptance Date

May 19, 2024

Published in Issue

Year 2024 Volume: 9 Number: 2

APA
Hayran, O., & Balcı Yapalak, A. N. (2024). EPİDEMİYOLOJİDE MATEMATİK MODEL KULLANIMI: GELECEK TAHMİNİ. Eskişehir Türk Dünyası Uygulama Ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi, 9(2), 201-212. https://doi.org/10.35232/estudamhsd.1473645
AMA
1.Hayran O, Balcı Yapalak AN. EPİDEMİYOLOJİDE MATEMATİK MODEL KULLANIMI: GELECEK TAHMİNİ. ESTUDAM Public Health Journal. 2024;9(2):201-212. doi:10.35232/estudamhsd.1473645
Chicago
Hayran, Osman, and Ayşe Nur Balcı Yapalak. 2024. “EPİDEMİYOLOJİDE MATEMATİK MODEL KULLANIMI: GELECEK TAHMİNİ”. Eskişehir Türk Dünyası Uygulama Ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi 9 (2): 201-12. https://doi.org/10.35232/estudamhsd.1473645.
EndNote
Hayran O, Balcı Yapalak AN (June 1, 2024) EPİDEMİYOLOJİDE MATEMATİK MODEL KULLANIMI: GELECEK TAHMİNİ. Eskişehir Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi 9 2 201–212.
IEEE
[1]O. Hayran and A. N. Balcı Yapalak, “EPİDEMİYOLOJİDE MATEMATİK MODEL KULLANIMI: GELECEK TAHMİNİ”, ESTUDAM Public Health Journal, vol. 9, no. 2, pp. 201–212, June 2024, doi: 10.35232/estudamhsd.1473645.
ISNAD
Hayran, Osman - Balcı Yapalak, Ayşe Nur. “EPİDEMİYOLOJİDE MATEMATİK MODEL KULLANIMI: GELECEK TAHMİNİ”. Eskişehir Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi 9/2 (June 1, 2024): 201-212. https://doi.org/10.35232/estudamhsd.1473645.
JAMA
1.Hayran O, Balcı Yapalak AN. EPİDEMİYOLOJİDE MATEMATİK MODEL KULLANIMI: GELECEK TAHMİNİ. ESTUDAM Public Health Journal. 2024;9:201–212.
MLA
Hayran, Osman, and Ayşe Nur Balcı Yapalak. “EPİDEMİYOLOJİDE MATEMATİK MODEL KULLANIMI: GELECEK TAHMİNİ”. Eskişehir Türk Dünyası Uygulama Ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi, vol. 9, no. 2, June 2024, pp. 201-12, doi:10.35232/estudamhsd.1473645.
Vancouver
1.Osman Hayran, Ayşe Nur Balcı Yapalak. EPİDEMİYOLOJİDE MATEMATİK MODEL KULLANIMI: GELECEK TAHMİNİ. ESTUDAM Public Health Journal. 2024 Jun. 1;9(2):201-12. doi:10.35232/estudamhsd.1473645

International Peer Reviewed Journal

Crossref Content Registration logo


The journal adopts Open Access Policy and does not request article proccessing charge (APC), article publishing charge or any other charges.

by-nc.eu.png
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License