Certain Procurement Criteria for Durum Wheat (Triticum durum Desf.) from the Southeastern Anatolia Region, as Set by the Turkish Grain Board (TMO)

Abstract

The first cultivation of durum wheat took place 10.000 years ago in the Fertile Crescent region, which includes Southeastern Anatolia, and spread worldwide from there. According to 2023 Turkish Statistic Institution (TÜİK) data, the total durum wheat cultivation area in the Southeastern Anatolian provinces (Adıyaman, Batman, Diyarbakır, Gaziantep, Kilis, Mardin, Siirt, Şanlıurfa, and Şırnak) was 407.249 hectares, with an approximate production of 1,8 million tons. In the same period, Turkish Grain Board (TMO) procured 466.604 tons of durum wheat from the region, as per Farmer Registry System (ÇKS) records. Samples properly collected from each province were analyzed for the following criteria, which are considered group-determining in the standards: moisture content (%), protein content (%), hectoliter weight (kg), vitreous kernel ratio (%), sunn pest damage ratio (%), sprouted grain ratio (%), and defective grains (including other cereal ratios and insect damage ratio). According to the examined procurement criteria, the regional averages for durum wheat were: Moisture content: 8,29%, Hectoliter weight: 81,39 kg, Protein content: 12,94%, Vitreous kernel ratio: 30,99%, Sunn pest damage ratio: 1,96%, Sprouted grain ratio: 0,05%, Other cereal ratio: 2,39%, Insect damage ratio: 0,19%. Based on TMO’s this data: All provinces fell into Group I for hectoliter weight, sprouted grain ratio, and insect damage ratio. Batman, Mardin, and Siirt qualified for Group I in protein content. Batman, Mardin, and Şanlıurfa met Group I standards for vitreous kernel ratio. Gaziantep and Şanlıurfa achieved Group I in sunn pest damage ratio. These results reveal the high-quality durum wheat production potential of the Southeastern Anatolia Region.

Keywords

• TMO
• Southeastern Anatolia Region
• Durum Wheat
• Certain Procurement Criteria
• Yield
• Quality

Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) Tarafından Alınan Güneydoğu Anadolu Bölgesi Makarnalık Buğdaylarına (Triticum durum Desf.) Ait Bazı Alım Kriterleri

Öz

Makarnalık buğdayların ilk yetiştiriciliği, günümüzden 10 bin yıl önce Güneydoğu Anadolu’yu da kapsayan Bereketli Hilal bölgesinde yapılmış ve buradan dünyaya yayılmıştır. 2023 yılı TÜİK verilerine göre Güneydoğu Anadolu Bölgesinde yer alan illerin (Adıyaman, Batman, Diyarbakır, Gaziantep, Kilis, Mardin, Siirt, Şanlıurfa ve Şırnak) toplam makarnalık buğday ekim alanı 407.249 hektar ve yaklaşık üretim miktarı da 1,8 milyon ton olmuştur. Aynı dönemde TMO tarafından ÇKS kayıtlarına göre bölgeden 466.604 ton makarnalık buğday alımı gerçekleştirilmiştir. Her ilden ayrı ayrı usulüne uygun olarak alınan numunelerde baremde grup belirleyici olarak dikkate alınan; nem oranı, protein oranı, hektolitre ağırlığı, dönmeli tane oranı, süne-kımıl tahribat oranı, çimlenmiş filizlenmiş tane oranı ve kusurlu taneler başlığı altında verilen diğer hububat tane oranı ve haşere tahribat oranı değerleri incelenmiştir. İncelenen alım kriterlerine göre; bölge makarnalık buğdaylarının ortalama nem oranı %8,29; hektolitre ağırlığı 81,39 kg; protein oranı %12,94; dönmeli tane oranı %30,99; süne-kımıl tahribat oranı %1,96; çimlenmiş filizlenmiş tane oranı %0,05; diğer hububat oranı %2,39 ve haşere tahribat oranı %0,19 olarak ortaya çıkmıştır. TMO’nun bu verilerine göre; hektolitre ağırlığı, çimlenmiş-filizlenmiş tane ve haşere tahribat oranı bakımından tüm iller I. grupta yer almıştır. Batman, Mardin ve Siirt illeri protein oranı bakımından; Batman, Mardin, Şanlıurfa illeri dönmeli tane oranı bakımından ve Gaziantep ve Şanlıurfa illeri de süne-kımıl tahribat oranı bakımından I. gruba girmiştir. Bu sonuçlar, Güneydoğu Anadolu Bölgesinin kaliteli makarnalık buğday üretim potansiyelini ortaya çıkarmıştır.

Anahtar Kelimeler

• TMO
• Güneydoğu Anadolu Bölgesi
• Makarnalık Buğday
• Alım Kriteri
• Verim
• Kalite

References

1. Aalami, M., Leelavathi, K., and Rao, U.J.S.P., 2007. Spaghetti making potential of Indian durum wheat varieties in relation to their protein, yellow pigment and enzyme contents. Food Chemistry, 100, s. 1243- 1248.
2. Akçura, M., Kaya, Y. ve Taner, S., 2005. Genotype-environment interaction and phenotypic stability analysis for grain yield of durum wheat in the Central Anatolian region. Turkish Journal of Agriculture and Forestry, 29: s. 369-375.
3. Akman, Z., Yılmaz, F., Karadoğan, T. ve Çarkçı, K., 1999. Isparta ekolojik koşullarına uygun yüksek verimli buğday çeşit ve hatlarının belirlenmesi. Türkiye III. Tarla Bitkileri Kongresi, 15-18 Kasım 1999, Adana, Cilt: 1, Genel ve Tahıllar, 366-371.
4. Anonymous, 1998. Laboratuvar Analiz Kayıtları. Toprak Mahsulleri Ofisi Diyarbakır Bölge Müdürlüğü
5. Atlı A., 1985. İç Anadolu’da yetiştirilen bazı ekmeklik buğday çeşitlerinin kalite özellikleri üzerine çevre ve çeşidin etkileri. Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara
6. Atlı, A., Koçak, N. ve Aktan, M., 1993. Ülkemiz çevre koşullarının kaliteli makarnalık buğday yetiştirmeye uygunluk yönünden değerlendirilmesi. Hububat Sempozyumu, 8-11 Haziran 1993, s. 345-351. Konya.
7. Authority (HGCA). Agricultute and Horticulture Development Board. Warwickshire, UK.
8. Aydın, N., Tugay, E., Sakin, M.A., Gökmen, S., 1999. Tokat Kazova koşullarında makarnalık buğday çeşitlerinin verim ve kalite özelliklerinin belirlenmesi üzerine bir araştırma. Hububat Sempozyumu, 8- 11 Haziran 1999, s. 621-625. Konya.

9. Aydoğan, S., 2021. İleri kışlık yemlik arpa hatlarının seleksiyonunda farklı seleksiyon indeksi ve stabilite yöntemlerinin kullanılması. Doktora Tezi, Akdeniz Üniversitesi, Antalya, s. 261.
10. Aykanat, S., Barut, H., 2018. Buğday Tarımında Farklı Ekim Yöntemleri ve Sulamanın Teknik Yönden Karşılaştırılması. Araştırma Makalesi, Uluslararası Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Dergisi, 1(1): s. 131-142.
11. Bayhan, M., 2022. GGE Biplot Analiz Yöntemi ile Makarnalık Buğday (Triticum durum Desf.) Genotiplerinde Kalite Özelliklerinin Değerlendirilmesi. ISPEC journal of agricultural sciences, 6(3), 573-582. https://doi.org/10.5281/zenodo.7032647
12. Baloch, F.S., Alsaleh, A., Shahid, M.Q., Çiftçi, V., DeMiera, L.E.S., Aasim, M., Nadeem, M.A., Aktaş, H., Özkan, H., Hatipoğlu, R., 2017. A whole genome DArTseq and SNP analysis for genetic diversity assessment in durum wheat from central fertile crescent. Journal Plos, 12(1): s. 1-10.
13. Boys, E., 2011. Grain storage guide for cereals and oilseeds. 3rd Edition. Home Grown Cereals
14. Bushuk, W., 1998. Wheat breeding for end-product use. Euphytica, 100, s. 137-145.
15. Çetinkaya, H., Kendal, E., Sayar, M. S., 2012. Ekolojik Tarım Açısından Güneydoğu Anadolu Bölgesi. Türk Bilimsel Derlemeler Dergisi. s. 1.
16. D’Ovidio, R., and Macsi, S., 2004. The low-molecularweight glutenin subunits of wheat gluten. Journal of Cereal Science, 39, s. 321-339.
17. Duru, S., Gül, A. ve Hayran, S., 2019. Türkiye’de buğday ve buğday mamulleri dış ticaret yapısı. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4(2): s. 552-564.
18. Dziki, D., and Laskowski, J., 2005. Wheat kernel physical properties and milling process. Acta Agrophysica, 6, s. 59-71.
19. Erciyes Üniversitesi, 2023. https://gida.erciyes.edu.tr/EditorUpload/Files/5a3bcb5d-c64e-4861-b55b-6ffbbbeb4a7f.pdf (Erişim tarihi:10.04.2025)
20. Genç, İ., Yağbasanlar, T., Özkan, H., Kılınç, M., 1993b. Seçilmiş Bazı Makarnalık Buğday Hatlarının Güneydoğu Anadolu Bölgesi Sulu Koşullarında Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar. Makarnalık Buğday ve Mamulleri Sempozyumu, 30 Kasım-3 Aralık 1993, Ankara, s. 261-274.
21. Geçit, H. H., 2016. Serin İklim Tahılları, Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları:1640, Ders Kitabı: 591, Ankara
22. Heun, M., Schafer-Pregl, R., Klawan, D., Castagna, R., Accerbi, M., Borghi, B., Salamini, F., 1997. Site of einkorn wheat domestication dentified by DNA finger printing. Science, 278(5341): s. 1312-1314.
23. Kalelioğlu, E., 1986. Güneydoğu Anadolu Bölgesinin Tarımsal Yapısı. http://tucaum.ankara.edu.tr/wp-content/uploads/sites/280/2015/08/cadata1_15.pdf (Erişim tarihi:15.08.2024)
24. Kan, M., Küçükçongar, M., Keser, M., Morgounov, A., Muminjanov, H., Özdemir, F., Qualset, C., 2015. Wheat landraces in farmers’ fields in Turkey. National Survey, Collection and Conservation, 2009-2014, pp. 178.
25. Köksel, H., Sivri, D., Özboy, Ö., Başman, A., Karacan, H. D., 2000. Tahıl Laboratuvarı El Kitabı, Hacettepe Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Yayınları, Yayın No: 47, s. 106.
26. Kün, E., 1988. Serin İklim Tahılları. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları: 1032, Ankara, Ders Kitabı: s. 299
27. MGM, 2023. Zirai Meteoroloji Bülteni. https://www.mgm.gov.tr/FTPDATA/zirai/urunler/aylikbulten.pdf. (Erişim tarihi:15.05.2023)
28. Morris, S. R., 2004. Grain: Quality attributes. Encyclopedia of Grain Science, Eds: Wrigley, C. et al., Elsevier Ltd., Amsterdam, s. 238-254.
29. Özkan, M. ve Babaroğlu, N. E., 2015. Süne Kitabı. Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara, s. 155
30. OMÜ, 2024. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Akademik Veri Yönetim Sistemi. https://avys.omu.edu.tr/storage/app/public/hasan.akay/110081/Tah%C4%B1llar%C4%B1n%20Depolanmas%C4%B1.doc (Erişim tarihi:08.08.2024)
31. Sawant, A. A., Patil, S. C., Kalse, S. B. and Thakor, N. J., 2012. Effect of temperature, relative humidity and moisture content on germination percentage of wheat stored in different storage structures. Agricultural Engineering International : The CIGR e-journal 14(2): s. 110-118.
32. Sumıahadı, A., Mülayim, M., & Acar, R., 2020. Tahılların Depolanmasında Genel Prensipler ve Çeltiğin Depolanması. Bahri Dağdaş Bitkisel Araştırma Dergisi, 9(1), s. 102-112.
33. TMO, 2023. 2023 Yılı Hububat Sektör Raporu. s. 15.
34. TMO, 2023. 2023 Yılı Hububat Alım Şartları, Baremleri ve Depolama İşleri Genel Yazı.
35. TMO, 2023. Toprak Mahsulleri Ofisi / 2023 Dönemi Makarnalık Buğday Alım Baremi
36. TMO, 2024. Türkiye, Buğday ve Buğday Mamulleri İhracatında Dünyada Marka Haline Geldi. https://www.tmo.gov.tr/kurum-haber/864/turkiye-bugday-ve-bugday-mamulleri-ihracatinda-dunyada-marka-haline-geldi. (Erişim tarihi:05.08.2024)
37. Triboi, E., Matre, P. and Triboi-Blondel, A. M., 2003. Environmentally-induced changes in protein composition in developing grains of wheat are related to changes in total protein content. J. Experi. Botany. 54:388, s. 1731-1742.
38. Troccoli, A., Borreli, G. M., De Vita, P., Fares, C. and Di Fonzo, N., 2000. Durum wheat quality: A multidisciplinary concept. Journal of Cereal Science, 32, s. 99-113.
39. TOB, 2024. Zirai Mücadele Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü. Buğdayda Embriyo Kararması. https://arastirma.tarimorman.gov.tr/zmmae/Belgeler/Kutu%20Men%C3%BC/%C3%A7ift%C3%A7i%20b%C3%BClteni/Embriyo%20kararmas%C4%B1.pdf (Erişim tarihi: 05.04.2025)
40. TSE, 2018. Türk Standardı. TS.2974 Buğday Standardı, https://intweb.tse.org.tr/Standard/Standard/Standard.aspx?081118051115108051104119110104055047105102120088111043113104073081050077109043111106050055080084 (Erişim tarihi: 06.12.2024)
41. Tunca, Z. Ş., Topal, A., Karaduman, Y., Türkölmez, S., 2016. Bahri Dağdaş Bitkisel Araştırma Dergisi. 5 (1):14-21, 2016. Serin İklim Tahıllarında Embriyo Kararması ve Önemi. s. 19.
42. TÜİK, 2023. Bitkisel Üretim İstatistikleri. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Bitkisel-Uretim-Istatistikleri-2023-49535 (Erişim tarihi:08.08.2024)
43. TÜİK, 2023. Merkezi Dağıtım Sistemi. https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?locale=tr (Erişim tarihi:12.08.2024)
44. Yüksel, F., Koyuncu, M., Sayaslan, A., 2011. Makarnalık Buğday (Triticum durum) Kalitesi. Türk Bilimsel Derlemeler Dergisi 4 (2):25-31, 2011. s. 27.