Research Article

Aristoteles’in Ahlak Anlayışında Pratik Aklın Rolü

Number: 17 October 31, 2023
EN TR

Aristoteles’in Ahlak Anlayışında Pratik Aklın Rolü

Öz

Aristoteles hem insanın nihai amacına gönderme yapan hem de içeriği beşerî gerçeklikle doldurulabilen bir iyi anlayışının değişken yapıdaki pratik hayatta bir işleve sahip olabileceğini düşünür. Metafiziksel bir iyi kavrayışının insanın ahlaki yaşantısına uygulanamayacağını düşünen Aristoteles’e göre insani bir etkinliğin ulaşmaya çalıştığı şey tam olarak insani düzlemdeki bir iyi olmalıdır. Bu iyiyi, eduaimonia olarak tanımlayan Aristoteles, bu amacı keşfeden ve bu kapsamda insanın hangi türden eylemlere yöneleceğine belirleyen yetinin akıl olduğunu ileri sürer. Buna göre erdemli bir yaşamı mümkün kılan aklın teorik ve pratik olmak üzere iki ayrı yönü bulunur. Genel olarak teorik akıl, şeyler arasındaki bağlantıları anlamayı amaçlarken pratik akıl, hedeflenen sonuçları güvence altına alacak yolları gösterir. İnsana ahlaki eylemlerinde yol gösteren ve pratik bilgelik (phronesis) sağlayan akıl, pratik akıldır. Dedüktif çıkarım yapma yeteneğine indirgenemeyen bir düşünce erdemi olan phronesis erdemi, ilkenin somut bir forma bürüneceği şekilde eyleme yeteneğidir. Bu çalışma, pratik aklın özel olarak da phronesis erdeminin ahlaki eylemin ortaya çıkışında nasıl bir akıl yürütme faaliyetinde bulunduğunu ve bu faaliyetin teorik akıl yürütmeden hangi yönlerden ayrıştığını değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda pratik aklın, tecrübe, orta olma ilkesi ve orthos logos (dosdoğru düşünme) ile akıl yürütme işlemini en iyi şekilde yapabileceği ve doğru sonuca ulaşabileceği üzerinde durulacaktır.

Anahtar Kelimeler

References

  1. Aristoteles (1995). Retorik (Çev.: Mehmet H. Doğan). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  2. Aristoteles (2003). Protreptikos Evren Üstüne (Çev.: Oğuz Özügül). İstanbul: Pencere Yayınları.
  3. Aristoteles (2012). Nikomakhos’a Etik (Çev.: Saffet Babür). Ankara: Bilgesu Yayıncılık.
  4. Aristoteles (2014). Nikomakhos'a Etik (Çev.: Furkan Aydemir). İstanbul: Say Yayınları.
  5. Aristotle (2004). Nicomachean Ethics (translated by Roger Crisp). Cambridge: Cambridge University Press.
  6. Bernstein, R. J. (2009). Objektivizmin ve Rölativizmin Ötesi: Bilim, Hermenoytik ve Praxis (Çev.: Feridun Yılmaz). İstanbul: Pradigma Yayınları.
  7. Çötok, T. (2011). Aristoteles Ahlakının Kurucu Erdemi Olarak Phronesis. Doktora Tezi, Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya.
  8. Gadamer, H. G. (2008). Hakikat ve Yöntem Cilt 1 (Çev.: Hüsamettin Arslan & İsmail Yavuzcan). İstanbul: Paradigma Yayınları.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Ethics

Journal Section

Research Article

Early Pub Date

October 30, 2023

Publication Date

October 31, 2023

Submission Date

June 9, 2023

Acceptance Date

October 24, 2023

Published in Issue

Year 2023 Number: 17

APA
Tüzen, M. A. (2023). Aristoteles’in Ahlak Anlayışında Pratik Aklın Rolü. Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17, 118-127. https://doi.org/10.29157/etusbed.1312414