ULUSAL KİMLİĞİN İNŞASINDA DİLİN ÖNEMİ VE İKİ DİLLİ BİR ÜLKE: KIRGIZİSTAN’DA DİL VE DİLE BAĞLI KİMLİK VE RADYO-TV YAYINCILIĞI SORUNLARI

Ulusların kimlik inşasında dil önemli bir faktördür. Bağımsızlığın almasının üzerinden yaklaşık 15 yıl geçmesine karşın Kırgızistan’ın trajik dil öyküsü ise halen sürüyor. Sovyetler Birliğinin yönetimi altına girmeden önce, bölgede etkin olan İslâm dininin etkisiyle Arapça alfabeyi kullanan Kırgızistan, daha sonraki yıllarda Sovyetler Birliğinin uyguladığı siyaset nedeniyle Kiril alfabesine geçmiş, bir başka deyişle ana dilleri olan Kırgızca’yı Kiril alfabesiyle kullanmaya başlamıştır, ancak yaşanan değişim ve sancılar, alfabenin değişmesiyle sınırlı kalmamış, Sovyetler Birliği, o dönemde, izlediği politikaya paralel olarak yönetimi altında bulunan tüm ülkelerde olduğu gibi Kırgızistan’da da, dil konusunda kendi kuralları çerçevesinde düzenlemeler ve uygulamalar yapmıştır. Bağımsızlığın kazanıldığı 1991 yılında, ülkenin ciddi bir ekonomik kriz yaşaması, alfabe ve dil sorununun ertelenmesine neden olmuştur. Aslında, ilki 1989 yılında çıkan, 1990’da Rusça’yla ilgili ek düzenlemelerin yapıldığı, ancak 2004 yılında yeniden revize edilen dil yasası nedeniyle ülkede gözler yeniden bu soruna çevrilmiştir.

Şu anda resmi ve devlet dili olmak üzere iki dile sahip olan Kırgızistan, aynı kaderi paylaştığı diğer yakın komşularının aksine ulusların kimliğinin oluşumunda ve devamında oldukça önemli bir yer tutan ana dil sorununu ne yazık ki hala tam anlamıyla çözememiştir. Çok temel ve radikal adımlar atılmadığı sürece de pek çözebilecek gibi görünmemektedir. Bu çalışmada önce Kırgızistan ile ilgili çok temel kısa bilgiler verilecek ve ardından ülkenin dil konusundaki tarihi özetlenerek anlatılacaktır. Kuramsal bölümde dilin ulusal kimliğin inşasındaki önemine dair bilgiler verilirken, kırsal ve kentsel yerleşimler bazında hangi dilin ağırlıklı olarak kullanıldığı tartışılacaktır. Bu yapılırken de, aynı zamanda, eğitimde dille ilgili yaşanan sıkıntılar ve açmazlara değinilecek ve ana dilin kullanılması ve yaygınlaşması konusunda çok önemli olan televizyon yayınlarındaki dil oranları verilecektir. Sonuç bölümünde ise genel bir değerlendirme yapılarak, sorunun

çözümüne dair öneriler sunulacaktır.