Endokrin Bozucu Kimyasallar ve Tekstil Alanında Kullanımları
Abstract
Son yıllarda endokrin bozucu kimyasallar (EBK) olarak adlandırılan ve insan yapımı olan bileşikler bilim dünyasında dikkatleri üzerine çekmektedir. Bu kimyasallar endokrin sistemin gelişimini ve fonk-siyonunu değiştirebilmekte, hormonların bağlanma, taşınma, üre-tim ve vücuttan uzaklaştırılmaları üzerine etki etmektedir. Şu ana kadar yapılan bilimsel çalışmaların çoğu EBK’ların kanserojen etki-lerine, balıkların ve memelilerin üreme sistemlerine olan etkilerine odaklanmıştır. Amerika Birleşik Devletleri Çevre Koruma Ajansı'na (EPA) göre hormon taklit edebilme özelliği olan EBK'lar, homeos-tazın devamından ve gelişim ile ilgili süreçlerin regülasyonundan sorumlu olan hormonların üretimine, salgılanmasına, taşınmasına, bağlanmasına, metabolizmasına ya da eliminasyonuna müdaha-le edebilen dışsal ajanlar olarak tanımlanmaktadır. Dolayısıyla bu eksojen kimyasallardan en fazla endokrin sistem etkilenmektedir. Endokrin bozucular, hücrenin yağ dokusunda depolanabilirler. Bu sebeple EBK’ların çevre ve toplum sağlığı üzerindeki etkilerini mi-nimuma indirmek adına sıkı önlemlerin alınması gerekmektedir. İnsanlar ve hayvanlar EBK’lara günlük hayatta pek çok yol ile maruz kalabilmektedir. İnsanların maruz kaldığı yollardan biri de tekstil ürünlerinde bulunan EBK’lardır. EBK’ların sağlık üzerindeki olumsuz etkileri literatürdeki birçok araştırmada gözler önüne serilmiştir. Bilim ve teknolojinin bu ka-dar hızlı ilerlediği bir çağda bugüne kadar varlığı tespit edilen ve henüz tespit edilmemiş olan bu kimyasallarla kontamine olmamak imkansız gibi görünmektedir. Bu derlemede en yaygın EBK’lardan bisfenol A ve fitalatların etkileri hakkında bilgi verildikten sonra tekstil ürünlerinde belirlenen bis-fenol A ve fitalatlardan bahsedilecektir.
Keywords
Supporting Institution
Project Number
Thanks
References
- 1. Goldman JM, Laws SC, Balchak SK, Cooper RL, Kavlock RJ. Endocrine-disrupting chemicals: pre-pubertal exposures and effects on sexual maturation and thyroid activity in the female rat. A focus on the EDSTAC recommendations. Crit Rev Toxicol 2000; 30: 135- 96. [CrossRef] google scholar
- 2. Zafra-Gómez A, Ballesteros O, Navalón A, Vílchez JL. Determination of some endocrine disrupter chemicals in urban wastewater samples using liquid chromatography-mass spectrometry. Micro chemical Journal 2008; 88(1): 87-94. [CrossRef] google scholar
- 3. Khetan SK. Environmental Chemicals Targeting Estrogen Signaling Pathways. Endocrine Disruptors in the Environment. 1st Edition. Hoboken, New Jersey: John Wiley & Sons, Inc.; 2014.p.67-8. google scholar
- 4. Lee MM. Endocrine Disrupters. A Current Review of Pediatric Endocrinology 2007; 109-18. google scholar
- 5. Kumar A, Kumari C, Mochan S, Kulandhasamy M, Sesham K, Sharma VK. Endocrine System. In:Vonk J, Shackelford T, editors. Encyclopedia of Animal Cognition and Behavior. Springer, Cham 2018; p.1-26. [CrossRef] google scholar
- 6. Büyüktuncer Z, Başaaran A. Fitoöstrojenler ve Sağlıklı Yaşamdaki Önemleri. Hacettepe Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Dergisi 2005; 25(2): 79-94. google scholar
- 7. Jarvis E, Campbell NA, Reece JB. Hormones and the Endocrine System. Wilbur B. Biology. San Francisco: Pearson Education 2005.p.945- 6. google scholar
- 8. Wuttke W, Jarry H, Seidlova-Wuttke D. Definition, classification and mechanism of action of endocrine disrupting chemicals. Hormones (Athens) 2010; 9(1): 9-15. [CrossRef] google scholar
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Clinical Sciences
Journal Section
Review
Authors
Levent Tutanç
This is me
0000-0001-8641-4252
Türkiye
Derya Cansız
This is me
0000-0002-6274-801X
Türkiye
Ata Alturfan
*
0000-0003-0528-9002
Türkiye
Publication Date
August 25, 2021
Submission Date
February 16, 2021
Acceptance Date
March 18, 2021
Published in Issue
Year 2021 Volume: 11 Number: 2