TÜKENMİŞLİK VE İŞE TUTKUNLUĞU AÇIKLARKEN: İŞ TALEPLERİ-KAYNAKLARI MODELİ

Ayşe Pelin Bilge

TÜKENMİŞLİK VE İŞE TUTKUNLUĞU AÇIKLARKEN: İŞ TALEPLERİ-KAYNAKLARI MODELİ

Öz

Milenyumun başlangıcından itibaren psikoloji biliminde pozitif eğilimin artışıyla ortaya çıkan pozitif psikoloji hareketi örgütsel davranış alanına da yansımıştır. Araştırmacılar tarafından olumlu örgütsel sonuçlara odaklanan çalışmalar yapılmaya başlanmıştır. Bu kavramlardan biri olan işe tutkunluk, tükenmişliğin zıddı olarak ortaya çıkmıştır. Bu makalede tükenmişlik ve işe tutkunluk kavramlarını açıklayabilmek ve öngörebilmek için kullanılan İş Talepleri-Kaynakları Modeli incelenmiştir. Çalışanlar ve örgütler için önemli sonuçları olan tükenmişlik ve işe tutkunluk süreçlerini açıklayan bu model pek çok araştırma ile de doğrulanmıştır. Bu çalışmanın amacı İş Kaynakları-Talepleri Modelini, önermeleri ve ilişkili araştırmaları anlatarak açıklamaktır. Çalışmada teori hakkında literatüre dayalı olarak modelin gelişimi ve önermeleri kuramsal derleme olarak özetlenmiştir. Günümüzde her geçen gün daha rekabetçi hale gelen çalışma hayatında çalışanları tükenmişlikten korumak ve işe tutkun hale getirmek örgütler açısından daha da önem kazanmaktadır. Bu makalede, ülkemizde az çalışılmış olan İş Talepleri-Kaynakları Modeli hakkında temel araştırmalar anlatılarak çalışma hayatındaki uygulama önerilerinden bahsedilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Alarcon, G. M. (2011). A meta-analysis of burnout with job demands, resources, and attitudes. Journal of Vocational Behavior, Vol.79, No. 2: 549-562.
Bakker, A. B. ve Demerouti, E. (2007). The Job Demands-Resources model: State of the art. Journal of Managerial Psychology, Vol.22, No. 3: 309–328.
Bakker, A. B. ve Demerouti, E. (2008). Towards a model of work engagement. The Career Development International, Vol.13, No. 3: 209–223.
Bakker, A. B. ve Demerouti, E. (2017). Job demands–resources theory: Taking stock and looking forward. Journal of occupational health psychology, Vol.22, No. 3: 273.
Bakker, A. B. ve Demerouti, E. (2024). Job demands-resources theory: Frequently asked questions. Journal of Occupational Health Psychology, Vol.29, No. 3: 188-200.
Bakker, A. B., Demerouti, E. ve Euwema, M. C. (2005). Job resources buffer the impact of job demands on burnout. Journal of Occupational Health Psychology, Vol.10, No. 2: 170–180.
Bakker, A. B., Demerouti, E. ve Sanz-Vergel, A. I. (2014). Burnout and work engagement: The JD–R approach. Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior, Vol.1: 389–411.
Bakker, A. B., Demerouti, E. and Sanz-Vergel, A. (2023). Job demands–resources theory: Ten years later. Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior, Vol.10: 25–53.

Bakker, A.B., Demerouti, E. ve Schaufeli, W.B. (2003). Dual processes at work in a call centre:an application of the Job Demands-Resources model. European Journal of Work and Organizational Psychology, Vol.12: 393-417
Bakker, A.B., Hakanen, J.J., Demerouti, E. ve Xanthopoulou, D. (2007). Job resources boost work engagement, particularly when job demands are high. Journal of Educational Psychology, Vol. 99: 274-84.
Bakker, A. B. ve Sanz-Vergel, A. I. (2013). Weekly work engagement and flourishing: The role of hindrance and challenge job demands. Journal of Vocational Behavior, Vol.83, No. 3: 397-409.
Bakker, A. B. ve Schaufeli, W. B. (2008). Positive organizational behavior: Engaged employees in flourishing organizations [Editorial]. Journal of Organizational Behavior, Vol.29, No. 2: 147–154.
Bakker, A. B., Schaufeli, W. B., Leiter, M. P. ve Taris, T. W. (2008). Work engagement: An emerging concept in occupational health psychology. Work & Stress, Vol. 22, No. 3: 187–200.
Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. New York: W.H. Freeman and Company.
Christian M.S., Garza A.S. ve Slaughter J.E. (2011). ‘Work engagement: A qualitative review and test of its relations with task and contextual performance’, Personnel Psychology, Vol.64: 89-136.
Deci, E. L. ve Ryan, R. M. (2000). The" what" and" why" of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, Vol.11, No. 4: 227-268.
Demerouti, E., Bakker, A. B., Nachreiner, F. ve Schaufeli, W. B. (2001). The job demands-resources model of burnout. Journal of Applied psychology, Vol.86, No. 3: 499.
Halbesleben, J. R. B. (2010). A meta-analysis of work engagement: Relationships with burnout, demands, resources, and consequences. In A. B. Bakker (Ed.) & M. P. Leiter, Work engagement: A handbook of essential theory and research (pp. 102–117). Psychology Press.
Hakanen, J. J., Bakker, A. B. ve Demerouti, E. (2005). How dentists cope with their job demands and stay engaged: The moderating role of job resources. European Journal of Oral Sciences, Vol.113, No. 6: 479-487.
Hakanen, J. J., Bakker, A. B. ve Schaufeli, W. B. (2006). Burnout and work engagement among teachers. Journal of School Psychology, Vol.43, No. 6: 495-513.
Hakanen, J. J., Bakker, A. B. ve Turunen, J. (2024). The relative importance of various job resources for work engagement: A concurrent and follow-up dominance analysis. BRQ Business Research Quarterly, Vol.27, No. 3: 227-243.
Hakanen, J. J. ve Roodt, G. (2010). Using the job demands-resources model to predict engagement: Analysing a conceptual model. Work engagement: A handbook of essential theory and research, Vol.2, No. 1: 85-101.
Hakanen, J. J., Schaufeli, W. B. ve Ahola, K. (2008). The Job Demands-Resources model: A three-year cross-lagged study of burnout, depression, commitment, and work engagement. Work & Stress, Vol.22, No. 3: 224-241.
Hobfoll, S. E. (2002). Social and psychological resources and adaptation. Review of General Psychology, Vol.6, No. 4: 307-324.
Hobfoll, S. E., Johnson, R. J., Ennis, N. ve Jackson, A. P. (2003). Resource loss, resource gain, and emotional outcomes among inner city women. Journal of Personality and Social Psychology, Vol.84, No. 3: 632.
Hockey, G. R. J. (1997). Compensatory control in the regulation of human performance under stress and high workload: A cognitive-energetical framework. Biological Psychology, Vol.45, No. 1-3: 73-93.
Judge, T. A., Bono, J. E., Erez, A. ve Locke, E. A. (2005). Core self-evaluations and job and life satisfaction: the role of self-concordance and goal attainment. Journal of Applied Psychology, Vol.90, No. 2: 257.
Karasek Jr, R. A. (1979). Job demands, job decision latitude, and mental strain: Implications for job redesign. Administrative Science Quarterly: 285-308.
Langelaan, S., Bakker, A. B., Van Doornen, L. J. P. ve Schaufeli, W. B. (2006). Burnout and work engagement: Do individual differences make a difference? Personality and Individual Differences, Vol.40, No. 3: 521–532.
Lee, R. T. ve Ashforth, B. E. (1996). A meta-analytic examination of the correlates of the three dimensions of job burnout. Journal of Applied Psychology, Vol.81, No. 2: 123.
Locke, E. A. ve Latham, G. P. (2002). Building a practically useful theory of goal setting and task motivation: A 35-year odyssey. American Psychologist, Vol.57, No. 9: 705.
Luthans F. (2002). Positive organizational behavior: developing and managing psychological strengths. The Academy of Management Executive, Vol.16 , No. 1: 57–72.
Luthans, F., Avey, J. B., Avolio, B. J., Norman, S. M. ve Combs, G. M. (2006). Psychological capital development: toward a micro-intervention. Journal of Organizational Behaviour, Vol.27: 387–393.
Maslach, C., Schaufeli, W. B. ve Leiter, M. P. (2001). Job burnout. Annual Review of Psychology, Vol.52: 397–422.
Mazzetti, G., Robledo, E., Vignoli, M., Topa, G., Guglielmi, D. ve Schaufeli, W. B. (2023). Work engagement: A meta-analysis using the job demands-resources model. Psychological Reports, Vol.126, No. 3: 1069–1107.
Nahrgang, J. D., Morgeson, F. P. ve Hofmann, D. A. (2011). Safety at work: a meta-analytic investigation of the link between job demands, job resources, burnout, engagement, and safety outcomes. Journal of Applied Psychology, Vol.96, No. 1: 71.
Schaufeli, W. B. ve Bakker, A. B. (2004). Job demands, job resources, and their relationship with burnout and engagement: A multi-sample study. Journal of Organizational Behavior, Vol.25, No. 3: 293–315.
Schaufeli, W. B., and Bakker, A. B. (2010). Defining and measuring work engagement: Bringing clarity to the concept. In A. B. Bakker (Ed.) & M. P. Leiter, Work engagement: A Handbook of Essential Theory and Research (pp. 10–24). Psychology Press.
Schaufeli, W. ve Salanova, M. (2007). Work engagement: An emerging psychological concept and its implications for organizations. In S. W. Gilliland, D. D. Steiner, & D. P. Skarlicki (Eds.), Research in social issues in management (Volume 5): Managing social and ethical issues in organizations (pp. 135-177). Greenwich, CT: Information Age Publishers.
Schaufeli, W.B., Salanova, M., González-Romá, V. ve Bakker, A. B. (2002). The measurement of engagement and burnout: A two sample confirmatory factor analytic approach. Journal of Happiness Studies: An Interdisciplinary Forum on Subjective Well-Being, Vol.3, No. 1: 71–92.
Seligman, M. E. ve Csikszentmihalyi, M. (2000). Positive psychology: An introduction (Vol. 55, No. 1, p. 5). American Psychological Association.
Selye, H. (1956). Stress and psychiatry. American Journal of Psychiatry, Vol.113, No. 5: 423-427.
Shoman, Y., Marca, S. C., Bianchi, R., Godderis, L., Van der Molen, H. F. ve Canu, I. G. (2021). Psychometric properties of burnout measures: a systematic review. Epidemiology and Psychiatric Sciences, Vol.30, e8.
Siegrist, J. (1996). Adverse health effects of high-effort/low-reward conditions. Journal of Occupational Health Psychology, Vol.1, No. 1: 27.
Xanthopoulou, D., Bakker, A. B., Demerouti, E. ve Schaufeli, W. B. (2007). The role of personal resources in the job demands-resources model. International Journal of Stress Management, Vol.14, No. 2: 121–141.
Xanthopoulou, D., Bakker, A. B., Demerouti, E. ve Schaufeli, W. B. (2009a). Reciprocal relationships between job resources, personal resources, and work engagement. Journal of Vocational Behavior, Vol.74, No. 3: 235–244.
Xanthopoulou, D., Bakker, A. B., Demerouti, E., & Schaufeli, W. B. (2009b). Work engagement and financial returns: A diary study on the role of job and personal resources. Journal of occupational and organizational psychology, 82(1), 183-200.
Van den Broeck, A., Vansteenkiste, M., De Witte, H. ve Lens, W. (2008). Explaining the relationships between job characteristics, burnout, and engagement: The role of basic psychological need satisfaction. Work & Stress, Vol.22, No. 3: 277-294.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

İşletme

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Ayşe Pelin Bilge ^*
0009-0005-7571-0896
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2025

Gönderilme Tarihi

5 Mayıs 2025

Kabul Tarihi

22 Mayıs 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 14 Sayı: 1

IZ

https://izlik.org/JA67ZS69CY

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Bilge, A. P. (2025). TÜKENMİŞLİK VE İŞE TUTKUNLUĞU AÇIKLARKEN: İŞ TALEPLERİ-KAYNAKLARI MODELİ. Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 14(1), 57-83. https://izlik.org/JA67ZS69CY

AMA

1.Bilge AP. TÜKENMİŞLİK VE İŞE TUTKUNLUĞU AÇIKLARKEN: İŞ TALEPLERİ-KAYNAKLARI MODELİ. Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi. 2025;14(1):57-83. https://izlik.org/JA67ZS69CY

Chicago

Bilge, Ayşe Pelin. 2025. “TÜKENMİŞLİK VE İŞE TUTKUNLUĞU AÇIKLARKEN: İŞ TALEPLERİ-KAYNAKLARI MODELİ”. Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi 14 (1): 57-83. https://izlik.org/JA67ZS69CY.

EndNote

Bilge AP (01 Haziran 2025) TÜKENMİŞLİK VE İŞE TUTKUNLUĞU AÇIKLARKEN: İŞ TALEPLERİ-KAYNAKLARI MODELİ. Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi 14 1 57–83.

IEEE

[1]A. P. Bilge, “TÜKENMİŞLİK VE İŞE TUTKUNLUĞU AÇIKLARKEN: İŞ TALEPLERİ-KAYNAKLARI MODELİ”, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, c. 14, sy 1, ss. 57–83, Haz. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA67ZS69CY

ISNAD

Bilge, Ayşe Pelin. “TÜKENMİŞLİK VE İŞE TUTKUNLUĞU AÇIKLARKEN: İŞ TALEPLERİ-KAYNAKLARI MODELİ”. Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi 14/1 (01 Haziran 2025): 57-83. https://izlik.org/JA67ZS69CY.

JAMA

1.Bilge AP. TÜKENMİŞLİK VE İŞE TUTKUNLUĞU AÇIKLARKEN: İŞ TALEPLERİ-KAYNAKLARI MODELİ. Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi. 2025;14:57–83.

MLA

Bilge, Ayşe Pelin. “TÜKENMİŞLİK VE İŞE TUTKUNLUĞU AÇIKLARKEN: İŞ TALEPLERİ-KAYNAKLARI MODELİ”. Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, c. 14, sy 1, Haziran 2025, ss. 57-83, https://izlik.org/JA67ZS69CY.

Vancouver

1.Ayşe Pelin Bilge. TÜKENMİŞLİK VE İŞE TUTKUNLUĞU AÇIKLARKEN: İŞ TALEPLERİ-KAYNAKLARI MODELİ. Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi [Internet]. 01 Haziran 2025;14(1):57-83. Erişim adresi: https://izlik.org/JA67ZS69CY