TÜRK SAĞLIK TURİZMİ İÇİN EKONOMETRİK BİR ANALİZ

Öz

Sağlık, bireyler ve toplumlar açısından evrensel düzeyde temel bir değer olarak kabul edilmektedir. İnsanların uzun ve nitelikli bir yaşam sürme arzusu, sağlığın korunması ve kaybedildiğinde yeniden kazanılması yönündeki çabaları sürekli ve sistematik bir arayışa dönüştürmüştür. Bu arayış, başlangıçta bireysel düzeyde ortaya çıkmış olsa da zamanla toplumsal ve hatta küresel ölçekte örgütlenen bir yapıya evrilmiştir. Teknolojik gelişmelerin hız kazanmasıyla birlikte ulaşım ve iletişim imkânlarının artması, turizm faaliyetlerinin kapsamını genişletmiştir. Geleneksel olarak dinlenme, eğlenme, kültürel ve doğal mirası deneyimleme amacıyla gerçekleştirilen seyahatlere, sağlık temelli motivasyonlar da eklemlenmiştir. Bu bağlamda sağlığın yeniden kazanılması ya da mevcut iyi olma hâlinin sürdürülmesi amacıyla yapılan seyahatler, turizm sektöründe ayrı bir alt alan olarak konumlanmış ve “sağlık turizmi” kavramsallaştırması altında incelenmeye başlanmıştır. Sağlık turizmi, bireylerin ikamet ettikleri yerden farklı bir destinasyona giderek, daha yüksek kalite standartlarında, bekleme süresi minimize edilmiş ve görece daha düşük maliyetli sağlık hizmetlerine erişim sağlamalarını amaçlayan bir turizm türüdür. Bu alanın son yıllarda küresel ölçekte hızlı bir büyüme ivmesi yakaladığı gözlemlenmektedir. Artan uluslararası hasta hareketliliği, sağlık hizmetlerinin küresel ölçekte rekabetçi bir piyasa dinamiği içerisinde değerlendirilmesine yol açmıştır. Türkiye, sahip olduğu turistik potansiyel bakımından stratejik bir avantaja sahiptir. Coğrafi konumunun sağladığı iklim çeşitliliği, zengin doğal ve kültürel mirası, tarihsel birikimi ve özellikle termal kaynaklar gibi şifalı yeraltı su varlıkları, ülkeyi turizm açısından güçlü kılmaktadır. Bunun yanı sıra sağlık hizmetlerinin kalite–maliyet dengesi bakımından rekabetçi olması, Türkiye’nin sağlık turizmi alanında tercih edilen destinasyonlar arasında yer almasına katkı sağlamaktadır. Nitekim son yıllarda farklı ülkelerden gelen hastaların Türkiye’yi tercih etme oranında belirgin bir artış gözlemlenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Turizm
• Sağlık Turizmi
• Zaman Serisi Analizi

AN ECONOMETRIC ANALYSIS FOR TURKISH HEALTH TOURISM

Öz

Health constitutes a fundamental and universally acknowledged determinant of human well-being. The aspiration to achieve longevity is intrinsically linked to the preservation and restoration of health, prompting individuals to engage in sustained efforts aimed at maintaining or improving their physical and psychological conditions. Over time, this pursuit has evolved from an individual concern into a broader social and transnational phenomenon, shaped by structural transformations in healthcare systems and global mobility. Advancements in technology—particularly in transportation, communication, and medical sciences—have significantly diversified the scope of travel motivations. While traditional tourism has historically centered on leisure-oriented activities such as experiencing historical and natural attractions, contemporary patterns indicate the emergence of health-oriented travel as a distinct and expanding domain. Within this framework, journeys undertaken for the purpose of medical treatment, rehabilitation, or the maintenance of well-being have become institutionalized under the concept of health tourism. Health tourism can be conceptualized as the cross-border movement of individuals seeking timely, cost-effective, and high-quality healthcare services outside their country or region of residence. This phenomenon reflects not only consumer preferences but also disparities in healthcare accessibility, cost structures, and service quality across nations. In recent years, the sector has demonstrated rapid global growth, driven by increasing international patient mobility and intensified competition among destination countries. In this context, Turkey occupies a strategically advantageous position. Its geographical location at the intersection of Europe and Asia, combined with climatic diversity, rich natural landscapes, extensive historical heritage, and abundant thermal and mineral water resources, enhances its tourism capacity. Furthermore, the comparative advantage of offering relatively high-quality healthcare services at competitive costs strengthens Turkey’s positioning within the global health tourism market. Consequently, the country has witnessed a notable rise in the number of international patients in recent years, consolidating its role as a significant destination in the expanding field of health tourism.

Anahtar Kelimeler

• Tourism
• Health Tourism
• Times Series Analysis

Kaynakça

1. Aydın, O. (2012), “Türkiye’de alternatif bir turizm; sağlık turizmi”, Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 2012 (2): 91–96. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kmusekad/issue/10213/125512
2. Bahar, O. ve Bozkurt, K. (2010). Gelişmekte olan ülkelerde turizm-ekonomik büyüme ilişkisi: dinamik panel veri analizi, Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 21 (2): 1-11.
3. Bozkurt, K. ve Bahar, O. (2015). Talep şokları: Türk turizm sektörü için bir analiz, Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 26 (1): 29-41.
4. Bozkurt, K. (2016), Türkiye’deki turizm sektörünün iktisadi analizi, Türkiye Ekonomisi ve Güncel Makroekonomik Konular İçerisinde, Akademi Yayıncılık, 1. Basım, 124 -157.
5. Connell, J. (2006), “Medical tourism: sea, sun, sand and ... surgery”, Tourism Management, 27(6): 1093–1100. https://doi.org/10.1016/J.TOURMAN. 2005.11.005
6. Daştan, İ. (2014), “Türkiye’de sağlik turizmi: Türkiye ve özelinde İzmir’de sağlık turizminin mevcut durum analizi ve strateji önerileri”, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(10): 143–163, https://dergipark.org.tr/tr/pub/makusobed/issue/19442/206806
7. Granger, C. W. J. (1969), “Investigating causal relations by econometric models and cross-spectral methods”, Econometrica, 37(3): 424-438.
8. Göktaş, P., Pekmezci, A. ve Bozkurt, K. (2019). Ekonometrik serilerde uzun dönem eşbütünleşme ve kısa dönem nedensellik, Gazi Kitabevi, 211s.

9. Güleç, D S.(2011), Sağlık turizmi kapsamında (antiaging) sağlıklı yaşlanma uygulamaları ve yaşlı bakımı: Türkiye değerlendirmesi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
10. Özer, Ö., ve Sonğur, C. (2012). Türkiye’nin dünya sağlık turizmindeki yeri ve ekonomik boyutu, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4(7): 69–81.
11. Özkan, M. E. (2019), “Sağlık turizmi kapsamında Türkiye’nin medikal turizm potansiyeline yönelik bir değerlendirme”, Turizm Ekonomi ve İşletme Araştırmaları Dergisi, 1(1): 50-64.
12. Pekmezci, A. (2020), “Türkiye’de turizm ve ekonomik büyüme arasındaki ilişki: Toda-Yamamoto nedensellik yaklaşımı”, Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 18 (4): 317-325.
13. Pekmezci A. (2024), “Altın ve Bitcoin Arasındaki İlişkinin Zaman Serileri Analizi ile İncelenmesi”, Güncel Ekonometri Çalışmaları, LIVRE DE LYON, 33-48.
14. Tengilimoğlu, D. (2017), Sağlık turizmi, Ankara: Siyasal Kitap Evi.
15. Toda, H. Y. and Yamamoto, T. (1995). Statistical inference in vector autoregressions with possibly integrated processes, Journal of Econometrics, 66(1), 225-250.
16. TÜİK. (2022). Sağlık İstatistikleri. https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=149&locale=tr, (13.03.2022).
17. Türksoy, A., ve Türksoy, S. S. (2010). Termal turizmin geliştirilmesi kapsamında çeşme ilçesi termal kaynaklarının değerlendirilmesi, Ege Akademik Bakış, 10: 699–725.
18. Yirik, Ş., Ekici, R. ve Baltacı, F. (2015). Türkiye ve dünyada sağlık turizmi (medikal turizm), Detay Yayıncılık, 1. Baskı, Ankara.