The Comfort in Change of Place: Cultural Perceptions of Summer Houses and Vacationers

Öz

The idea of being in one place during certain times of the year and in another place during other times, although exhibiting changes in various dimensions such as name, content, form, and application area throughout historical processes, still continues as seasonal relocations. This change of place and the accompanying practices, depending on the content of the application, not only form a cultural structure but also serve as evidence of the existence of elements belonging to urban culture within the urban boundaries. Going to a summer house, one of these practices, both creates a cultural circle with the practices that arise around it as an example of seasonal relocation and becomes a research area for urban folklore due to the majority of summer houses being located within the boundaries of urban areas today. In this paper, I examined summer houses and the groups residing in these houses, referred to as summer residents, within the framework of their cultural meanings. I explored the impact of the changing urban perception on this practice and investigated how summer houses have undergone historical changes. In the literature review related to the subject, I noticed that literary genres such as memoirs, rather than scientific studies, would provide sources for this research. Although there are scientific studies acceptable in fields such as tourism, architecture, and economics, genres like memoirs, biographies, and opinion pieces have offered clues for this folklore perspective. Within this framework, I attempted to focus on the cultural meanings of summer houses and summer residents.

Anahtar Kelimeler

• summer house
• summer vacationers
• urban folklore
• cultural practices
• seaside

Tebdil-i Mekândaki Ferahlık: Kültürel Anlamda Yazlık ve Yazlıkçılar

Öz

Yılın belirli dönemlerinde bir yerde, belirli dönemlerinde ise başka bir yerde olma fikri, tarihî süreç içerisinde isim, içerik, şekil ve uygulama alanı gibi farklı boyutlarda değişim gösterse de mevsimsel olarak yapılan yer değişiklikleri, hâlâ devam eden uygulamalardır. Bu yer değişimi ve beraberinde gelen pratikler, uygulamanın içeriğine bağlı olarak kültürel bir yapı oluşturmakla beraber uygulama alanı kentsel sınırların içinde kalan belirli bir kısmı da kent kültürüne ait unsurların varlığına kanıt oluşturur. Söz konusu uygulamalardan biri olan yazlığa gitme de hem mevsimsel yer değişimi örneği olarak etrafında oluşan pratiklerle kültürel bir daire oluşturur hem de günümüzde yazlık evlerin çoğunlukla kentsel alanların sınırlarında kalması neticesinde kent folkloru için de bir araştırma alanı hâline gelir. Makalede yazlık evlerle bu evlerde ikamet eden ve yazlıkçı olarak adlandırılan grupla rı, kültürel anlamları çerçevesinde ele alarak değişen kent algısının bu uygulama üzerindeki etkisini ve yazlık evlerin tarihsel açıdan nasıl bir değişime uğradığını inceledim. Konuyla ilgili literatür taramasında bilimsel incelemelerden ziyade anı gibi edebî türlerin çalışma için kaynak sunacağını fark ettim. Turizm, mimarlık, ekonomi gibi alanlar için bilimsel olarak kabul edilebilecek incelemeler mevcuttur. Ancak folklor perspektifinden yaptığım bu inceleme için anı, biyografi, köşe yazısı gibi türler konuyla ilgili ipuçları ortaya koymuştur. Bu çerçevede yazlık ve yazlıkçıların kültürel anlamları üzerinde durmaya çalıştım.

Anahtar Kelimeler

• yazlık
• yazlıkçıklar
• kent folkloru
• kültürel uygulamalar
• sayfiye

Kaynakça

1. Abdülaziz Bey. (2023). Osmanlı âdet, merasim ve tabirleri -âdat ve merâsim-i kadîme, tabîrât ve muâmelât-ı Kavmiyye-i Osmâniyye (K. Arısan ve D. Arısan Günay, Haz.) Ötüken.
2. Alkan, M. Ö. (2014). Osmanlı’da sayfiyenin icadı (T. Bora, Der.) Sayfiye -Hafiflik Hayali-. İletişim, 15-44.
3. Biçen, A. (2014). Beton mezarlığı değil kumdan kale (T. Bora, Der.) Sayfiye -Hafiflik Hayali-. İletişim, 211-217.
4. Birkan, T. (2014). Refik Halid’in kılavuzluğuyla 1940’lar ve 1950’ler Türkiyesi’nde sayfiye hayatı (T. Bora, Der.) Sayfiye -Hafiflik Hayali-. İletişim, 45-60.
5. Bora, A., Bora, T. (2014). Sunuş: Sayfiyedeki gibi serazat (T. Bora, Der.) Sayfiye -Hafiflik Hayali-. İletişim, 7-12.
6. Boysan, A. (2004). Nereye gitti İstanbul? Yapı Kredi.
7. Eraslan, S. (2010). Şile: Bir denizkızı. Heyamola.
8. Erdenen, O. (1993). Boğaziçi sahilhaneleri I Beykoz anadoluhisarı. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür İşleri Dairesi Başkanlığı.

9. Erdoğmuş, B. (2012). Bir kıyı yerleşmesinde kimlik dönüşümü: Tarihsel süreç içinde Karşıyaka’nın (İzmir) kıyı kullanımında gözlenen değişimler. Ege Coğrafya Dergisi, 21 (2), 37-47.
10. Eriş, M. Ü. (2014). Sayfiye Yıldızından Taşra Kazasına: Erdek. T. Bora (Der.). Sayfiye -Hafiflik Hayali-. İletişim, 131-136.
11. Göregenli, M. (2022). Kıyıdan Kenara Yoldan İnsana: Karadeniz sahil yolu ile dönüşen insan ve mekân ilişkisi. (F. Genç ve Ö. Şendeniz, Ed.) Kara’dan Öte: Deniz Olarak Karadeniz’e Bakmak. Gola Kültür Sanat ve Ekoloji Derneği, 196-202.
12. Güçlü, K. (1988). Ülkemiz’de sahil bantlarında inşa edilen yazlık evler ve yarattığı sorunlar. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 19 (1-4), 205-210.
13. Günay Aksoy, Ş. (2022). Mekânın psikolojik etkileri (E. Ada ve O. Turgay, Ed.) Kültür ve Mekân Araştırmaları. Nobel, 145-164.
14. Gürsoy Ulusoy, Ş. (2023). Toplumsal değişim ve Türkiye’de yazlık site kültürü. Uluslararası Sanat ve Estetik Dergisi, 6 (10), 125-136.
15. Işık, İ. E. (2009). Mekân ve toplum. (İ. E. Işık ve Y. Şentürk, Yay. Haz.) Özneler, Durumlar ve Mekânlar -Toplum ve Mekân: Mekânları Kurgulamak-. Bağlam, 13-23.
16. Işın, E. (2023). İstanbul’da gündelik hayat. Yapı Kredi.
17. İnan, K., Can, Y. (2021). Yazlıkçılarda ebeveyn-çocuk ilişkilerindeki değişimin sosyo-kültürel belirleyicileri: Niğde Gümüşler Beldesi örneği. Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, 4 (4), 1-22.
18. Meriç, M. (2014). Yaz günleri bu beldede aşk böyle başlar (T. Bora, Der.) Sayfiye-Hafiflik Hayali-. İletişim, 263-269.
19. Özkan, Ö. (2017). Kıyı kentinin kültürü-Yeniden oluşan sınır ile değişen kent kültürü: Maltepe sahili örneği. Mimar.ist, 17 (59), 46-51.
20. Schiele, R., Müller-Wiener, W. (1988). 19. Yüzyılda İstanbul hayatı. Apa Ofset.
21. Şentürk, L. (2014). Kulüp Tropikal’den Sandıma’ya: Yalıkavak’ta otuz yıl (T. Bora, Der.) Sayfiye -Hafiflik Hayali-. İletişim, 61-86.
22. Şimşek, M. S. (2011). İstanbul’un 100 yalısı. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür A. Ş.
23. Yörükân, A. (2006). Şehir sosyolojisinin ve insan ekolojisinin teorik temelleri (T. Yörükân, Der. ve Yay. Haz.) Nobel.
24. Yücel, V. (2009). Hafıza yeri-kimlik yeri ( İ. E. Işık ve Y. Şentürk, Yay. Haz.) Özneler, Durumlar ve Mekânlar -Toplum ve Mekân: Mekânları Kurgulamak-. Bağlam, 101-115.
25. Elektronik kaynakça: Gölgeler Düştü Suya (2006). https://belgeselx.com/belgesel/bolum-1-golgeler- dustu-suya adresinden 24 Eylül 2023 tarihinde erişilmiştir.
26. Gürel, M. Ö. (2014). Modernizmin Türkiye’deki Açılımı Olarak Yazlık Ev. Yazlık: Şehirlinin Kolonisi – Ev Konuşmaları. İstanbul: Salt Beyoğlu. https://www.youtube.com/watch?v=VGPISRaEono adresinden 14 Haziran 2023 tarihinde erişilmiştir.
27. Hadi, S. (2014). Tütüncü ve Hadi Yazlık Evi. Yazlık: Şehirlinin Kolonisi – Ev Konuşmaları. İstanbul: Salt Beyoğlu. https://www.youtube.com/watch?v=LCHT8YO2uCw adresinden 14 Haziran 2023 tarihinde erişilmiştir.