Öz

With its location at crossroads of maritime trade routes in Mediterranean, Cyprus island has been the subject of many historical maps. The human and economic structure, history, developing building and political situation of the island are reflected on maps. From these maps, the changes, periodical names, human and administrative characteristics of the cities and settlements in Cyprus over time are also determined. In the study, the identification information (year of production, cartographer, manuscript, place of publication, etc.) of selected maps which made in a 1000-year period and the relevant bibliographies were given in detail. It was tried to establish a relationship between the administrative structure and settlement, especially with explanations through the settlement names. The relevant information on maps, and especially the nomenclature, is valuable in terms of Cyprus history and reference. Although many geographical nomenclatures appear to be similar to current names, it is understood that primarily Latin names, have changed over time or become different due to disuse. It is seen that some place names are translated into Turkish depending on the pronunciation of the name, while some names have synonyms Turkish equivalents. Historical maps are documents as a part of the Turkish presence, history and cultural accumulation in Cyprus; Contribution to Cyprus studies can be made by studying the documents and interpreting the information obtained.

Tarihî Kıbrıs Haritalarında Kartografik ve Bibliyografik Öğeler

Öz

Akdeniz’de deniz ticaret yollarının birleşiminde yer alan konumuyla Kıbrıs adası, birçok tarihsel haritaya konu olmuştur. Adanın beşerî ve ekonomik yapısı, tarihi, gelişen imarı ve siyasal durumu haritalara yansımıştır. Bu haritalardan Kıbrıs’ta bulunan şehir ve yerleşmelerin zaman içerisinde değişimleri, dönemsel adları, dolayısıyla beşerî ve yönetim özellikleri de belirlenmektedir. Çalışmada 1000 yıllık bir süreç içinde seçilmiş haritaların künye bilgileri ve ilgili kaynakçaları ayrıntılı verilerek özellikle yerleşme adları üzerinden açıklamalarla yönetim-yerleşim arasında ilişki kurulmaya çalışılmıştır. Haritalardaki ilgili bilgiler ve özellikle adlandırmalar, Kıbrıs tarihine kaynak oluşturması açısından değerlidir. Birçok coğrafi adlandırmanın günümüz adlarıyla eşleştiği görülmekle birlikte öncelikle Latince olan adların zamanla değişime uğradığı ya da kullanılmadığı için farklılaştığı Türkçeleştirildiği, bazı adların ise sinonimlerinin verildiği görülmektedir. Tarihsel haritalar Kıbrıs’ta Türk varlığının, tarihinin ve kültürel birikiminin birer parçası olarak belge niteliğindedir; belgeler üzerinde yapılacak çalışmalar ve elde edilecek bilgilerin yorumlanmasıyla Kıbrıs çalışmalarına katkı sağlanabilir.

Anahtar Kelimeler

• Kıbrıs
• kültür
• harita
• coğrafi adlandırma
• Akdeniz

Kaynakça

1. Osmanlı kanunnameleri. (1331/1915). Milli Tetebbular Mecmuası. Cilt 1, Matbaa-i Amire, 49-112. 1960 Kıbrıs Cumhuriyeti kuruluş anlaşması. TBMM Tutanaklar. dönem: 1, toplantı: 2, sayı: 387.
2. Atun, A. (2004). Kıbrıs’ın 2500 yıllık geçmişinde tarihin derinliklerinde kaybolmuş yer isimleri. Samtay vakfı.
3. Cramer, J.A. (1832). Geographical and historical description of Asia Minor with a map. Vol. 2, University of Oxford.
4. Edney, M.H. ve Sponberg Pedley, M. (2020). Cartography in the European enlightenment the history of cartography, the History of Cartography. Vol. 4, University of Chicago.
5. Evliya Çelebi. (17.yy./2003, 2010, 2011). Seyahatnâme: günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi seyahatnâmesi. S.A. Kahraman (Ed.), Cilt 1/1, 2/1, 6/2, 9/1, Yapı Kredi.
6. Gürgen, İ. (2017). MÖ. 2. Binyılda Kıbrıs, Tarihte Kıbrıs, O. Köse, (Ed.), 1, 13-28. Tabula-Peutingeriana, (01. 05. 2023). https://www.tabula-peutingeriana.de/, Ptolemy, C. Tetrabiblos,(01.04.2023).http:// penelope.uchicago.edu/thayer/e/gazetteer/periods/roman/texts/ ptolemy/home.html#text.
7. Kıbrıs Adası Siyasi Haritası, MSB Harita Genel Müdürlüğü 2021, (15. 05. 2023). https://www. harita. gov.tr/uploads/ files/products/kibris-adasi-siyasi-haritasi-1556.pdf.
8. KKTC Enformasyon Dairesi, (15. 05. 2023). https://pio.mfa.gov.ct.tr/cografi-bilgiler.

9. Latrie, L.M. (1862). Notice sur la construction d’une carte de l’lle de Chypre. A. Lainé et H. Havard.
10. Levi, M.A. (1967). Itineraria picta: contributo allo studio della tabula Peutingeriana. Bretschneider.
11. Maqbul, S.A. (1992). Cartography of Al-Sharif Al-Idrisi. The History of Cartography, Vol. 2/1, University of Chicago, 156-174.
12. Megalommatis, C. (1994). Turkish-Greek relations and the Balkans. Cyprus Foundation.
13. Nemlioğlu Koca, Y. (2020). Reading geography: a systematic evaluation on Kitab-ı Bahriye (book of navigation) copies. International Journal of Geography and Geography Education, 42, 504-526.
14. Okkar, R. (2017). Eski çağlardan Roma dönemine Kıbrıs/Alashiya adasındaki siyasi oluşumlara genel bir bakış. Tarihte Kıbrıs. O. Köse, (Ed.), 1,29-39.
15. Pelletier, M. (1983). Reviews. Imago Mundi, 35, 115-116.
16. Piri Reis. (H.927/M.1520?). Kitâb-ı Bahriye (Hadikat’ül Bahriye) İstanbul Deniz Müzesi, No: 987.
17. Piri Reis. (H.932/M.1526?). Kitâb-ı Bahriye. İstanbul Deniz Müzesi, No: 989.
18. Piri Reis. (H.932/M.1526?). Kitâb-ı Bahriye. İstanbul-Nuruosmaniye Kütüphanesi, No: 2997.
19. Piri Reis. (H.932/M.1526?). Kitâb-ı Bahriye. İstanbul-Süleymaniye Kütüphanesi, Ayasofya 2612.
20. Piri Reis. (H.932/M.1526?). Kitâb-ı Bahriye. İstanbul-Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi. Hazine 642. Ptolemaíos, K. (160). Geografikí Yfígisis, V/13.
21. Koeman, C., Schilder, G., Van Der Krog, P. ve Van Egmond, M. (2007). Commercial cartography and map production in the low countries. The History of cartography, Cilt 3, University of Chicago.
22. Sparavigna, A.C. (2015). A Venetian book of ıslands: The isolario of Bartolomeo Da Li Sonetti. Philica, 459.
23. Strabon. (23/2000). Geographiká/Geographika-Antik Anadolu Coğrafyası. (A. Pekman, Çev.) XIV/6. Arkeoloji ve Sanat.
24. Şeşen, R. (2000). Şerif İdrisî. TDV İslam Ansiklopedisi, 21, 493-495.
25. Talbert, R.J.A. (2010). Rome’s world: the Peutinger map reconsidered. Cambridge University.
26. Van Den Broecke, M.P.R. (2009). Ortelius theatrum orbis terrarum, characteristics and development of a sample of on verso map texts. Utrecht University Royal Dutch Geographical Society.
27. Wıtcombe, C. (2004). Copyright in the Renaissance: prints and the privilege in sixteenth-century Venice and Rome. Brill Academic.
28. Yurdakul, İ. (2016). Kıbrıs (Lefkoşa) kadılığı ve kadıları (1571-1878). Osmanlı döneminde Kıbrıs sempozyumu bildiri kitabı içinde (s. 381-408).