The Impact of the 1966 Earthquakes on Migration and Social Change: A Case Study of Varto (Türkiye)

Öz

This article examines the impact of the 1946 and 1966 Varto (Türkiye) earthquakes on migration and social change, with a particular focus on migration to Istanbul and Germany. Located at the intersection of sociology of disaster and sociology of migration, it explores how adaptation to new cultural contexts affected migrants’ social and cultural lives, particularly their marriage patterns, family structures, and gender dynamics, in part giving way to the emergence of the Almancı identity and the role and the importance of “home” and “homeland” for these migrants. The article also addresses internal migration to Istanbul, emphasising the significance of neighbourhoods, hemşehri relationships, and village associations as “buffer mechanisms,” which also caused to the revival of tribal structures within the context of migration. Drawing on the first-hand, personal accounts, I highlight the immediate trauma and loss caused by the earthquakes, reviewing the limited scientific research on the long-term social and psychological impacts of the disaster. I examine the social issues arising from “forced migration” after the earthquake, including state support and accommodation in boarding schools. Although these schools provided educational opportunities outside Varto, which facilitated social advancement, they also separated families from their children, profoundly influencing family structures. Finally, the article analyses the traditional architecture in Varto after the (1946 and) 1966 earthquakes, which developed not only as a post-earthquake reflection but also as a response to internal and transnational migration. Here, the focus is on the use of new materials and construction techniques, the integration of modern elements, and the associated shifts in local daily practices.

Anahtar Kelimeler

• eartguake and social engineering
• migration
• trauma
• Germany
• social change
• hemşehri associations
• gender

1966 Depremlerinin Göç ve Toplumsal Değişim Üzerindeki Etkisi: Varto (Türkiye) Örneği

Öz

Bu makale, 1946 ve 1966 Varto (Türkiye) depremlerinin göç ve toplumsal değişim üzerindeki etkilerini, özellikle İstanbul ve Almanya’ya yönelik göçlere odaklanarak incelemektedir. Afet sosyolojisi ile göç sosyolojisinin kesişim noktasında yer alan bu makale, yeni kültürel bağlamlara uyum sağlama sürecinin göçmenlerin toplumsal ve kültürel hayatlarını, evlilik yapılarını, aile ilişkileri ve toplumsal cinsiyet dinamiklerini nasıl etkilediğini ele almakta; bu süreçte Almancı kimliğinin ortaya çıkışını ve “ev” ile “memleket”in göçmenler için önemini vurgulamaktadır. Makale, ayrıca İstanbul’a yönelik iç göçleri ele alırken; mahalleler, hemşehri ilişkileri ve köy derneklerinin “tampon mekanizmalar” olarak önemine değinmekte ve göç bağlamında aşiret yapılarının yeniden canlanmasına yol açan etkilerini incelemektedir. Makale birinci elden, kişisel anlatılara dayanan görüşmelerden yola çıkarak, depremlerin neden olduğu ani travma ve kayıpları vurgulamakta; felaketin uzun vadeli toplumsal ve psikolojik etkileri konusunda sınırlı olan bilimsel araştırmaları da eleştirmektedir. Deprem sonrası ortaya çıkan “zorunlu göç” ile ilgili sosyal sorunlar, yatılı okullardaki barınma olanakları da makalenin bir başka önemli boyutudur. Bu okullar, her ne kadar Varto dışında eğitim fırsatları sunarak toplumsal ilerlemeye katkıda bulunsa da, aynı zamanda aileleri çocuklarından ayırarak aile yapıları üzerinde derin etkiler yaratmıştır. Son olarak, makale (1946 ve) 1966 depremlerinin ardından Varto’daki geleneksel mimariyi incelemekte; bu mimari değişimlerin yalnızca deprem sonrası bir yansıma değil, aynı zamanda iç ve ulusötesi göçe bir yanıt olarak geliştiğini de öne sürmektedir. Burada, yeni malzemelerin ve inşaat tekniklerinin kullanımı, modern unsurların entegrasyonu ve buna bağlı olarak gündelik pratiklerdeki değişimlere odaklanıyorum.

Anahtar Kelimeler

• deprem ve sosyal mühendislik
• göç
• travma
• Almanya
• sosyal değişim
• hemşehri dernekleri
• toplumsal cinsiyet

Kaynakça

1. Ambraseys, N.N. (1997). The little-known earthquakes of 1866 and 1916 in Anatolia (Türkiye), Journal of Seismology 1(3), 289–299.
2. Ambrseys, N.N. & A. Zátopek (1968). The Varto Üstükran (Anatolia) Earthquake of 19 August 1966: A Summary of a Field Report, Bulletin of the Seismological Society of America, 58(1): 47–102.
3. Assmann, J. (2018). Das kulturelle Gedächtnis Schrift, Erinnerung und politische Identität in frühen Hochkulturen (Cultural memory: Writing, remembrance, and political identity in early civilizations) C.H Beck.
4. Belasen, A.R. & Polachek, S.W. (2013). Natural disasters and migration. Constant, A. F. & Zimmermann, K. F. (Eds.) In International Handbook on the Economics of Migration. Edward Elgar, pp. 309–330.
5. Clausen, L. (1985). Offene Fragen der Seuchensoziologie (Open questions in sociology of epidemics), Österreichische Zeitschrift für Soziologie. Sonderheft Aspekte sozialer Konstitution von Medizin (Austrian Journal of Sociology. Special Issue: Aspects of the Social Constitution of Medicine), 10(3/4), 241–249.
6. Chumky, T, Basu, K. Onitsuka, K & Satoshi Hoshino (2022). The current research landscape of disaster-induced migration: A systematic review and bibliometric analysis, International Journal of Disaster Risk Reduction, 74, 102931. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2022.102931.
7. Dombrowsky, W.R. (1989). Katastrophe und Katastrophenschutz. Deutscher Universitäts-Verlag.
8. Dombrowsky, W.R. (1995). Zum Teufel mit dem Bindestrich. Zur Begründung der Katastrophen(-) Soziologie in Deutschland durch Lars Clausen (To Hell with the Hyphen: On the Establishment of Disaster(-) Sociology in Germany by Lars Clausen). In W. R. Dombrowsky & U. Pasero (Eds.) Wissenschaft, Literatur, Katastrophe. Westdeutscher Verlag, pp:108–122.

9. Dombrowsky, W.R. (1987). Critical Theory in Sociological Disaster Research. In R. R. Dynes, B. de Marchi & C. Pelanda (eds.), Sociology of Disasters. Contribution of Sociology to Disaster Research, Franco Angeli, pp: 331–356.
10. DİE (Devlet İstatistik Enstitüsü). (1995). Türkiye nüfusu, 1923-1994: Demografi yapısı ve gelişimi, 21. yüzyıl ortasına kadar projeksiyonlar (Population of Türkiye, 1923-1994: Demographic structure and development, projections until the mid-twenty-first century) (Publication No. 1839). DİE.
11. Duque, M.C. (2024). Climate change in Bangladesh shapes internal migration and movement to India. Accessed at: https://www.migrationpolicy.org/article/bangladesh-india-climate-migration. (Online on 4 September 2024; Accessed on 2 October 2024).
12. Faist, T. (2020). Annäherungen an eine Soziologie der Migration (Annäherungen an eine Soziologie der Migration). In T. Faist (Ed.). Soziologie der Migration: Eine systematische Einführung (Sociology of migration: a systematic introduction) (vol. 2) Walter de Gruyter, pp: 3–35.
13. Faist, T. (Ed.). (2020). Soziologie der Migration: Eine systematische Einführung (Sociology of migration: a systematic Introduction) (vol. 2). Walter de Gruyter.
14. Fuchs, C.W. (1886). Statistik der Erdbeben von 1865–1885. Sitzungsberichte der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. Mathematisch-Naturwissenschaftliche Classe. Abt. 1, Mineralogie, Botanik, Zoologie, Geologie und Paläontologie (Proceedings of the Imperial Academy of Sciences. Mathematical and Natural Sciences Division. Section 1, Mineralogy, Botany, Zoology, Geology, and Palaeontology), 92, 215–625.
15. Gedik, E., Birkalan-Gedik, H. & Madera, A. (2020). Alevism in Turkey and in Transnational Space: Negotiated Identities between Religion, Culture and Law. Stato, Chiese e pluralismo confessionale.
16. Gedik, E. (2019). Varto Alevileri: Etnisite, din ve kültür. E. Çağlayan (Ed.) In Burası Muş’tur”: Tarih, Toplum, Kültür ve Edebiyat, Pınar Publishing, pp: 219–248.
17. Gedik, E. (2018). Rekonstruktion des Alevitentums im transnationalen Raum zwischen ethnischen und sprachlichen Grenzen: Das Beispiel Varto (Reconstruction of Alevism in transnational space between ethnic and linguistic borders: The example of Varto). Transmission processes of religious knowledge and ritual practice in Alevism between innovation and reconstruction, Peter Lang, pp: 247–286.
18. Gedik, E. (2011). Migrant organizations in Turkey and Germany: Local, transnational and global contexts of Kurdish-Alevis from Varto, Türkiye. Urban Anthropology and Studies of Cultural Systems and World Economic Development, Anthropological Studies on Türkiye, 40(1/2), 151 204. https://www.jstor.org/stable/41291340.
19. Gedik, E. (2010). Almanya’da öteki olmak öteki kalmak (To be the other, to remain the other in Germany), folklor/edebiyat 16(62), 41–68.
20. Gedik, E. (2009). Yoksulluğun çeşitlendirilmesi/cinsiyetlendirilmesi: İlişkiler, dayanışma ve stratejiler (Diversification/Gendering of Poverty: Relationships, Solidarity, and Strategies). Paper presented at the IIIrd National Anthropology Congress at the Panel: Toplumsal Cinsiyetin Kesişimleri (Intersections of Gender). Istanbul.
21. Gedik, E. (2008). Sozialer, kultureller, ökonomischer und linguistischer Wandel im Rahmen der transnationalen und der Binnenmigration: Soziale Netze am Beispiel von Varto. J.W. Goethe Universität. Frankfurt am Main.
22. Herring, A. (2013). Sociology of Disaster. In Bobrowsky, P.T. (eds.). Encyclopedia of Natural Hazards. Encyclopedia of Earth Sciences Series,https://doi.org/10.1007/978-1-4020-4399-4_326. Springer, pp: 926–936.
23. Ingham, V, Islam, M. R. & Hicks, J. (2019). Adaptive flood mobilities in Bangladesh, Mobilities, 14 (2), 158–172, https://doi.org/10.1080/17450101.2018.1522882.
24. Joos, V. Munro, M. & Ribó, J. (2023). The Power of the Story Writing Disasters in Haiti and the Circum-Caribbean. In The Power of the Story Writing Disasters in Haiti and the Circum Caribbean (Joos, V. Munro, M. & Ribó, J. eds.), Berghahn, pp: 1–26.
25. Kocadağ, B. (2001). Varto ve Yöresinin Yatırları. Karacaahmet Sultan, 63, 42–45.
26. Kotschy, K. G. T. (1860). Dr. Theodor Kotschys neue Reise nach Klein-Asien. 3. Abschnitt: Reise von Trapezunt über Erzerum, den Bimgöll und Musch nach dem Wan-See Erforschung der unbekannten Gegenden im Süden dieses Sees und Rückreise nach Erzerum, 27. Juli bis 25. Okt. 1859. Petermanns Geographische Mitteilungen, pp: 68–77.
27. Koçyiğit, A. (2005) 03.12-14 Kızılçubuk (Karlıova-Bingöl Depremleri. (Mw 5.7-5.8), 2. http://eerc. ce.metu.edu.tr/pdf/5.pdf. Accessed on 14 August 2007).
28. Muş İl Yıllığı. 1967. Bingöl Printing House.
29. Schmidt, K. (2020). Formen und Kategorisierungen von Migration. In T. Faist (Ed.) Soziologie der Migration: Eine systematische Einführung (Vol. 2,), Walter de Gruyter. pp: 55–72.
30. Taşman, C. E. (1946). Varto ve Van depremleri, M.T.A. Mecmuası, 2(36), 287–291.
31. Newspapers: Dünya, August 24, 1966.
32. Hürriyet, August 24, 1966.
33. Interviews: Arslan, Ş. (29 January 2012). Mörfelden - Walldorf, Germany.
34. Arslan, Ş. (17 March 2007). Mörfelden - Walldorf, Germany.
35. Aras, E. (3 June 2007). Gazi Mahallesi - Istanbul, Türkiye.
36. Duyan, D. (10 August 2004). Raqasa (İçmeler) - Varto, Türkiye.
37. Gedik, A. (27 Oktober 2007). Mainz - Kostheim, Germany.
38. Gedik, C. (17 May 2006). Mersin, Türkiye.
39. Gedik, M. (5 May 2006). Mersin, Türkiye.
40. Gündüz, B. (3 March 2007). Ümraniye - Istanbul, Türkiye.
41. Işık, A.E. (31 July 2005). 31 July 2005, Raqasa (İçmeler) Varto, Türkiye.
42. Işık, M. (3 June 2007). Gazi Mahallesi - Istanbul, Türkiye.
43. Işıkbaş, M. (19 August 2005). Raqasa (İçmeler) - Varto, Türkiye.
44. Işıkbaş, P. (19 August 2005). Raqasa (İçmeler) - Varto, Türkiye.
45. Özkan, A. R. (28 January 2007), Ümraniye - Istanbul, Türkiye.
46. Tolay, R. (3 May 2003). Mainz-Kostheim, Germany.
47. Ülkü, H. (28 January 2007), Ümraniye - Istanbul, Türkiye.
48. Y. D. (4 August 2004). Varto, Türkiye.