Ülkü Tamer’in Alleben Öyküleri’nde Şehrin ‘Öteki’ Yüzleri

Öz

İkinci Yeni topluluğunun poetik evrenini benimseyen Ülkü Tamer, şiirlerinin yanı sıra hikâye, deneme, tiyatro, anı, antoloji türünde de eserler kaleme alır, tercümeler yapar. 1937-2018 yılları arasında yaşayan Tamer, çocukluk yıllarını doğduğu şehir olan Gaziantep’te geçirir. Gaziantep; Tamer’in hikâyelerinde coğrafyası, iklimi, insanı, gelenek ve âdetleriyle bir hafıza mekânı olarak yer edinir. 1991 yılında Can Yayınları tarafından basılan Alleben Öyküleri başlıklı kitapta; “Sitti Zeynep”, “Çete İsmail”, “Şekerci Asım” ve “Macı Hüseyin” olmak üzere dört hikâye bulunmaktadır. Tamer, hikâyelerinde karakter odaklı bir anlatı yöntemi tercih eder. Bu kişiler, Tamer’in çocukluğunu geçirdiği şehirde hafızasında kalan ve şehirle arasındaki aidiyet bağlarını geleceğe taşıyan sembol kişiler olarak yer alır. Ülkü Tamer’in Alleben Öyküleri adlı kitabındaki dört hikâyenin merkezî karakterleri, yaşadıkla- rı şehrin kimliğine katkı sunan içselleştirilmiş ötekiler ve yalıtık ötekilerdir. Çete İsmail, Şekerci Asım ve Macı Hüseyin isimleriyle kurgulaştırılan karakterler, toplum tarafından “içselleştirilmiş ötekiler” olarak nitelendirilebilir. Zira onlar; şehrin kimliğine katkıda bulunan, toplumsal dışlanmaya maruz kalmayan ancak kendi kişilik özellikleriyle toplumun normlarından farklı davranışlar sergileyen kişilerdir. Sitti Zeynep ise gençlik yıllarında sevdiği İdris’le kaçarken yakalandıktan sonra İdris’i öldüren Tahir’i vurduktan sonra aklını yitirmiş olması dolayısıyla “yalıtık öteki” konumuna gelir. Ülkü Tamer’in Alleben Öyküleri kitabında yer alan dört hikâyede de çocuklar, başkişinin yaşamına yön veren ve vakanın gelişimine doğrudan katkıda bulunan karakterlerdir. Toplumun öteki olarak etiketlediği başkişilerin kendilerine bir sığınak alanı olarak gördüğü çocuk karakterler, onların âdetaşifacısı konumundadır. Makalede; şehirlerin kimliği, hafıza mekânı oluşu “şehrin sahipleri” ve “ötekileri” üzerinden ele alındı. Alleben Öyküleri çerçevesinde etiketleme ve ötekileştirme kavramları odağında şehirlerin kimliğinin oluşmasına etki eden ve öteki olarak kodlanan bireylerin toplumsal yapıyla ilişkileri irdelendi. Bu çerçevede “yalıtık öteki” ve “içselleştirilmiş öteki” olarak iki kavramsallaştırma yapılarak Alleben Öyküleri’ndeki karakterlerin toplumla uyum ve uyumsuzlukları metin merkezli olarak incelendi.

Anahtar Kelimeler

• Ülkü Tamer
• Alleben Öyküleri
• yalıtık öteki
• içselleştirilmiş öteki
• şifacı çocuklar

The ‘Other’ Faces of the City in Ülkü Tamer’s Alleben Stories

Öz

Ülkü Tamer, a prominent figure of the Second New poetic movement, authored works across various genres, including short stories, essays, plays, memoirs, anthologies, and translations. Born in 1937 and passing in 2018, Tamer spent his childhood in Gaziantep, a city that later became a memory space in his literary works with its geography, culture, and people. In his 1991 collection Alleben Stories, which includes four narratives — “Sitti Zeynep,” “Çete İsmail,” “Şekerci Asım,” and “Macı Hüseyin” — Tamer employs a character-driven narrative approach. The protagonists, shaped by their connection to the city, are portrayed as either “internalized others” or “isolated others.” While characters like Çete İsmail, Şekerci Asım, and Macı Hüseyin represent those whose differences are accepted by society, Sitti Zeynep symbolizes an outcast lost to mental isolation. Notably, child characters function as emotional anchors and symbolic healers, aiding the ‘others’ in navigating alienation. This study explores how urban identity is constructed through the relationship between “the city’s owners” and “its others,” with a particular focus on social labeling and marginalization. By categorizing the characters as internalized or isolated others, the article offers a text-centered examination of their societal alignment or dissonance.

Anahtar Kelimeler

• Ülkü Tamer
• Alleben Stories
• isolated other
• internalized other
• healer children

Kaynakça

1. Becker, H. S. (2021). Hariciler (outsiders): Bir sapkınlık sosyolojisi çalışması (Ş. Geniş, & L. Ünsaldı, Çev.) Heretik.
2. Bilgin, N. (2007). Kimlik inşası. Aşina Kitaplar.
3. Burcu Yılmaz, E. (2019). Edebiyat şehir hafıza: Türk romanında hafıza mekânı olarak şehir (1940- 1960) Kesit.
4. Butler, J. (2016). Kırılgan hayat: Yasın ve şiddetin gücü (B. Ertür, Çev.) Metis.
5. Connerton, P. (2014a). Modernite nasıl unutturur (2. Baskı).(K. Kelebekoğlu, Çev.) Sel.
6. Connerton, P. (2014b). Toplumlar nasıl anımsar (2. Baskı). (A. Şenel, Çev.) Ayrıntı.
7. Erol, M. (2016). Yerlilik düşüncesi. Profil.
8. Gasset, J. O. (2007). İnsan ve herkes. (N. G. Işık, Çev.) Metis.

9. Goffman, E. (2014). Damga. (L. Ünsaldı, Çev.) Heretik.
10. Hüküm, M. (2023). Bireyi sağaltan toplum: Mitat Enç hikâyelerinde yerlilik. M. E. Sönmez, M. Dağ, & İ. H. Üzüm (Dü.) içinde, 100. Yılında Cumhuriyet Dönemi Gaziantep. Gazikültür Yayınları.
11. Kanter, M. F. (2014). Milli edebiyat dönemi Türk şiirinde benlik algısı ve kimlik kurgusu. Kitabevi.
12. Kefeli, E. (2006). Edebiyat coğrafyasında akdeniz.3F.
13. Tamer, Ü. (1991). Alleben öyküleri. Can.
14. Tamer, Ü. (1998). Yaşamak hatırlamaktır. Doğan.
15. Tüzer, İ., & Hüküm, M. (2019). Edebiyat sosyolojisi: Edebiyata sosyolojiden bakmak. Akçağ.