Sabahattin Ali’nin Ses Öyküsünde Beden Dili ve Benliğin Sunumu: Goffman’cı Bir Analiz

Öz

Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının önemli isimlerinden birisi olan Sabahattin Ali, yalın ve güçlü anlatımı, anlaşılır üslubu, toplumcu gerçekçi yaklaşımıyla edebî kanonda kendine özgü, müstesna bir yere sahiptir. Gündelik hayattan aktardığı ya şam kesitleri, okuyucuya edebî bir hazzın yanı sıra, Türkiye beşerî coğrafyasına iliş kin de gerçekçi izlekler sunar. Yazarın yapıtlarının bir diğer önemli özelliği de yalın betimlemeler yanında, görsel göstergelere, özellikle de davranışsal betimlemelere ve beden dili ögelerine yer vermesidir. Özellikle karakter betimlemeleri yapılırken, sıklıkla dış görünüş, el kol hareketleri, beden donatıları gibi sözlü iletişime dair geri plan beklentileri hakkında detaylar verilerek, karakterlerin ruh dünyaları hakkında bilgiler aktarılır. Bu görsel ve davranışsal betimlemeler benlik sunumuna aracılık ettiği kadar, aynı zamanda karakterlerin toplumsal statüleri, tabi oldukları kültürel ve toplumsal çevreye dair de önemli ipuçları sunar. Bu çalışmada, edebî bir metinde görsel ve davranışsal betimlemelerin ihtiva ettiği anlamsal, bağlamsal ve simgesel kodlar aracılığıyla karakterlerin kamusal alandaki benlik sunumlarının analizini yap mak amaçlanmıştır. Çalışmada Sabahattin Ali’nin Ses adlı öyküsündeki davranışsal betimlemeler ve beden dili temsilleri Erving Goffman’ın “Günlük Yaşamda Benliğin Sunumu” adlı kuramsal yaklaşımı odağında, nitel araştırma yöntemlerinden seman tik/gizil tematik analiz, betimsel analiz ve duygu analizi yöntemleri ile incelenmekte dir. Goffman’cı benlik sunumu yaklaşımının öykü karakterlerinin beden dili temsil leriyle şekillenen kişilik özellikleri ve ruh hallerine dair sunduğu veriler seçilen edebî metne yönelik özgün bir değerlendirme olması bakımından önemlidir. Sonuç olarak, çalışmada, yerleşik normlara uymadığı için sistemin dışında kalan bir halk ozanının, kültürel sermaye ve sınıfsal eşitsizlik kavramları bağlamında değersizleşen kimli ği ve yaşadığı hayal kırıklığının bedenine yansıyan unsurları analiz edilmiş olup, Goffman’cı izlekte sesini bulamayan, benliğini sahneleyemeyen bireyin geri planda kaldığı, modern olanın otantik olana üstün geldiği ve alt sınıf temsillerinin büyük ölçüde görünmez kılınmış olduğu yönünde bulgular elde edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Sabahattin Ali
• Ses öyküsü
• beden dili
• benlik sunumu
• Erving Goffman.

Body Language and the Presentation of the Self in Sabahattin Ali’s Short Story Ses: A Goffmanian Analysis

Öz

Sabahattin Ali, a prominent figure in Turkish literature during the Republican era, holds a unique place in the literary canon with his plain yet compelling narrative style, accessible language, and socially realist approach. The everyday experiences he portrays offer not only aesthetic value but also realistic insights into Turkey’s human geography. A notable feature of Ali’s work is the frequent use of visual indicators-especially behavioral details and body language-alongside simple depictions. In character portrayals, elements such as appearance, hand gestures, and bodily adornments often reveal expectations underlying verbal communication, reflecting the characters’ inner worlds. These visual and behavioral descriptions both mediate self-presentation and provide cues about the characters’ social status and cultural context. This study examines how characters present themselves in public through the semantic, contextual, and symbolic codes embedded in visual and behavioral representations. Focusing on the short story Ses (The Voice), it applies Erving Goffman’s The Presentation of Self in Everyday Life as a theoretical framework. Semantic/latent thematic analysis, descriptive analysis and sentiment analysis are used as qualitative research methods. Goffman’s approach to self presentation, especially in relation to body language, allows an original interpretation of the story’s characters by illuminating their psychological and emotional states. The study concludes with an analysis of how a folk minstrel, marginalized for failing to conform to dominant norms, is devalued in the context of cultural capital and class inequality, with his disappointment embodied in physical expression. The findings suggest that within the Goffmanian framework, individuals who cannot perform or express their authentic selves are pushed to the margins, as the modern overshadows the authentic and lower-class representations become largely invisible.

Anahtar Kelimeler

• Sabahattin Ali
• Ses short story
• body language
• presentation of the self
• Erving Goffman

Kaynakça

1. Ali, S. (2020). Ses. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
2. Ahmed, R. A. S. (2024). Sabahattin Ali’nin “Yeni Dünya” adlı öykü kitabında kelime gruplarının incelemesi [Yayımlanmamış yüksel lisans tezi] Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
3. Akyel, Ö. (2020). Sabahattin Ali’nin roman ve hikâyelerinde korku ve yalnızlık. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi] Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
4. Arseven, T. (2024). Sabahattin Ali’nin Kurtarılamayan Şaheser adlı öyküsü üzerine Hermeneutik bir inceleme, Türk Folklor Araştırmaları, 369, 81-98. doi.org/ 10.61620/tfra.1041
5. Aşkaroğlu, V. ve Akata, Z. H. (2017). Sabahattin Ali öykülerinde Marksist söylem ve kişilik kurgusu, Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 7(2), 365-376
6. Boyatzis, Richard. E. (1998). Transforming qualitative information: Thematic analysis and code deve lopment. Thousand Oaks, CA: Sage.
7. Braun, V. ve Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psycho logy, 3(2), 77-101. doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
8. Creswell, John W. (2013). Nitel araştırma yöntemleri / beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni (M. Bütün; S. B. Demir, Çev. Ed.) SiyasaL Kitabevi.

9. Dubath, M. (2006). Beden dili ve duygular: Sosyal eğitimcilerin günlük mesleki uygulamalardan ha reketle beden dili ve duyguları üzerine düşünceleri (Langage du corps et émotions : Réflexions d’éducateurs sociaux sur la prise en compte de leur langage du corps et de leurs émotions, à partir d’images de leur pratique professionnelle quotidienne) Joëlle LIBOIS, (Yön.) Batı İsviçre Uygula malı Bilimler ve Sanatlar Üniversitesi, Sosyal Çalışmalar Enstitüsü.
10. Descamps, M.-A. (1989). Beden dili ve sözsüz iletişim. (Le Langage du corps et la communication corporelle.) Fransa Üniversite Yayınları.
11. Durak, Z. (2021). Sabahattin Ali’nin Kırlangıçlar öyküsü üzerine alegorik bir okuma, Ankara Üniver sitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Türkoloji Dergisi, 1(25): 14-23.
12. Eronat, K. (2011). Sabahattin Ali’nin “Ses” hikâyesinde mekân-insan ilişkisi, Erdem Dergisi, 59, 121-128.
13. Fontaine, P. (2007). Kültür ve Dil Çeşitliliği, 15 Kasım 2007 tarihinde Sèvres Lisesi’nde “Avrupa, Eğitim, Okul” projesinin İKTİ oturumları kapsamında verilen konferans. (Culture et diversité des langues, Conférence donnée le 15 novembre 2007 au lycée de Sèvres dans le cadre des séances TICE du projet Europe, Education, Ecole) https://www.coin-philo.net/projet-eee.eu08.tice.phf.pdf (Erişim tarihi: 02.07.2025).
14. Goffman, E. (1975). Damga. örselenmiş kimliğin idare edilişi üzerine notlar. (Stigmate. Les Usages sociaux des handicaps) Minuit.
15. Goffman, E. (2009). Günlük yaşamda benliğin sunumu (B. Cezar, Çev.) Metis.
16. Hasdedeoğlu, M. O. (2008). Toplumcu Gerçekçilik ve Sabahattin Ali’nin hikâye kişileri [Yayımlanma mış yüksek lisans tezi] İstanbul Kültür Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
17. Karaca, A. (1993). Sabahattin Ali’nin öykülerinde toplumsal konular, Türkoloji Dergisi, 11(1), 221-231.
18. Koçak, A. (2019). Dar mekânda geniş zamanlar: Sabahattin Ali’nin anlatılarında (öykülerinde) mah pushane izleri, RumeliDE Dil ve Edebîyat Araştırmaları Dergisi, (Ö5), 158-166. doi.org/10.29000/ rumelide.606103.
19. Köse, H. (2011). “Tüketim toplumunda bir ‘sosyal beden’ kurgusu olarak kadın”, Selçuk İletişim Der gisi, 4(6), 76-89.
20. Le Breton, D. (1998). Sıradan Tutkular: Duyguların Antropolojisi (Les passions ordinaires. Anthropo logie des émotions) Armand Colin.
21. Nakıboğlu, G. (2022). Romantik poetikanın romantik reddiyesi ve edebî arayışlar bağlamında Saba hattin Ali’nin “Kurtarılamayan Şaheser” öyküsü, MECMUA-Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 7(14), 81-93.
22. Özan, Z. E. (2010). Sabahattin Ali’nin hikâye ve romanlarında insan [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi] İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
23. Patton, M., Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri (M. Bütün; S. B. Demir, Çev.) Pegem Akademi.
24. Roulston, K. (2001). Data analysis and “theorizing as ideology”, Qualitative Research, 1(3), 279-302.
25. Seker, Sadi E. (2016). Duygu analizi (Sentimental Analysis). YBS Ansiklopedi, 3(3), 21-36.
26. Silverman, K. (2006) Görünür dünyanın eşiği. (A. Onacak, Çev.) Ayrıntı.
27. Şeker, Z. C. (2018). Sabahattin Ali’nin “Değirmen” Adlı Öyküsüne Göstergebilimsel Bir Yaklaşım, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 56(11):32-38, doi.org/10.17719/jisr.20185638974
28. Thompson, R. A. (1991). Emotional Regulation and Emotional Development. Educational psychology review, 3(4), 269-307.
29. Türkmenoğlu, C. (2016). Türkçe metinlerde duygu analizi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi] İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
30. Wankhade, M.; Rao, A.C. S. and Kulkarni, C. (2022). A Survey on sentiment analysis methods, appli cations, and challenges. Artificial Intelligence Review, 55(7), 5731-5780.
31. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin.