Kehribar Geçidi Romanına Yedi Uyurlar Kıssası Odağından Yeni Tarihselci Yaklaşım

Year 2025, Volume: 5 Issue: 2, 125 - 137, 02.01.2026

Zehra Nur Canpolat , Ulaş Bingöl

https://doi.org/10.61960/fikriyat.1663455

Abstract

Türk edebiyatı, Tanzimat döneminden itibaren Batı’ya yönelerek modernleşme sürecine dâhil olmuştur. Bu süreçte farklı edebî akımlardan etkilenen yazarlar, özellikle 1980 sonrasında hem dünyada hem de Türkiye’de değişen tarihsel paradigmaların etkisi altında kalmıştır. Bu dönemde modernizmin yerini postmodernizme bıraktığı gözlemlenmiş; özellikle hikâye ve romanda postmodernist unsurlar belirginleşmiştir. 1980’li yıllardan itibaren yoğunlaşan postmodern kurgu, 1990’lı ve 2000’li yıllarda da yaygınlaşmaya devam etmiştir. Postmodernist edebiyatın en önemli teknikleri arasında metinlerarasılık, üstkurmaca, çoğulcu perspektif ve tarihselliğin yeniden yorumlanması yer almaktadır. Bu bağlamda, modernizmin geleneği reddeden yaklaşımına karşılık postmodernist roman, geleneksel anlatılarla ilişki kurarak onları yeniden yapılandırmaktadır. Bu çalışmada, postmodernist felsefenin önemli teorisyenlerinden Jean-François Lyotard’ın üst anlatıların çöküşüne dair görüşlerinden hareketle, modernizmin gelenekle kopardığı bağın postmodern roman aracılığıyla nasıl yeniden inşa edildiği tartışılacaktır. Nazan Bekiroğlu’nun Kehribar Geçidi adlı romanında, geleneksel bir anlatı olan Yedi Uyurlar kıssasının Roma İmparatorluğu’nun IV. ve VII. yüzyılları arasındaki dönüşümü çerçevesinde nasıl yeniden kurgulandığı, yeni tarihselci eleştiri bağlamında incelenecektir. Böylece, postmodern bir romanın geleneksel anlatıyla nasıl bir bağ kurduğu tarihsel ve kültürel unsurlar ışığında ele alınacak; metinlerarasılık tekniği çerçevesinde yedi erkek karakterin, toplumun ötekileri olarak, geçmiş ile gelecek arasında bir köprü işlevi gören manevi misyonlarının modernite karşısındaki konumu analiz edilecektir.

Keywords

Yeni Tarihsel Eleştiri , Gelenek , Yedi Uyurlar Kıssası , Roma İmparatorluğu.

A New Historicist Approach to the Novel Amber Passage Focusing on the Parable of the Seven Sleepers

Abstract

Türk edebiyatı, Tanzimat döneminden itibaren Batı’ya yönelerek modernleşme sürecine dâhil olmuştur. Bu süreçte farklı edebî akımlardan etkilenen yazarlar, özellikle 1980 sonrasında hem dünyada hem de Türkiye’de değişen tarihsel paradigmaların etkisi altında kalmıştır. Bu dönemde modernizmin yerini postmodernizme bıraktığı gözlemlenmiş; özellikle hikâye ve romanda postmodernist unsurlar belirginleşmiştir. 1980’li yıllardan itibaren yoğunlaşan postmodern kurgu, 1990’lı ve 2000’li yıllarda da yaygınlaşmaya devam etmiştir. Postmodernist edebiyatın en önemli teknikleri arasında metinlerarasılık, üstkurmaca, çoğulcu perspektif ve tarihselliğin yeniden yorumlanması yer almaktadır. Bu bağlamda, modernizmin geleneği reddeden yaklaşımına karşılık postmodernist roman, geleneksel anlatılarla ilişki kurarak onları yeniden yapılandırmaktadır. Bu çalışmada, postmodernist felsefenin önemli teorisyenlerinden Jean-François Lyotard’ın üst anlatıların çöküşüne dair görüşlerinden hareketle, modernizmin gelenekle kopardığı bağın postmodern roman aracılığıyla nasıl yeniden inşa edildiği tartışılacaktır. Nazan Bekiroğlu’nun Kehribar Geçidi adlı romanında, geleneksel bir anlatı olan Yedi Uyurlar kıssasının Roma İmparatorluğu’nun IV. ve VII. yüzyılları arasındaki dönüşümü çerçevesinde nasıl yeniden kurgulandığı, yeni tarihselci eleştiri bağlamında incelenecektir. Böylece, postmodern bir romanın geleneksel anlatıyla nasıl bir bağ kurduğu tarihsel ve kültürel unsurlar ışığında ele alınacak; metinlerarasılık tekniği çerçevesinde yedi erkek karakterin, toplumun ötekileri olarak, geçmiş ile gelecek arasında bir köprü işlevi gören manevi misyonlarının modernite karşısındaki konumu analiz edilecektir.

Keywords

Postmodernizm , Yeni Tarihsel Eleştiri , Gelenek , Yedi Uyurlar Kıssası , Roma İmparatorluğu.

References

• Kaynakça Aksan, Y. (2013). 1450-1750 Yıllarında Avrupa’da cadılık. Tarih İncelemeleri Dergisi, XXVIII/2, İzmir, 355-368. Bekiroğlu, N. (2021). Kehribar geçidi. İstanbul: Timaş Yayınları.
• Bingöl, U. (2017). “Postmodernizm ve gelenek”. Hikmet-Akademik Edebiyat Dergisi, Gelenek ve Postmodernizm Özel Sayısı, Yıl 3, 2017, 20-33.
• Carr, E. H. (2002). Tarih nedir?. (Çev. Gizem Gürtürk). İstanbul: İletişim Yayınları.
• Demirci, A. (2006). Türk kültüründe yedi uyurlar kültü ve edebî dönüşümleri. (Yayınlanmamış doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara. Derrida, J. (1967). Of gramatology. Baltimore: John Hopkins University Press.
• Diyanet İşleri Başkanlığı. (2023). Kur’ân yolu meali. Ankara.
• Ecevit, Y. (2001). Türk romanında postmodernist açılımlar. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Ecevit, Y. (2008). “Postmodern Türk romanında osmanlıca kullanımı”. Hece Postmodernizm Özel Sayısı Yaz (138/139/140), Ankara, 333-343.
• Foucault, M. (2001). Kelimeler ve şeyler. (Çev. Mehmet Ali Kılıçbay). Ankara: İmge Kitabevi.
• Lyotard, Jean-François. (2013). Postmodern durum. (Çev. İsmet Birkan). Ankara: Bilgesu Yayıncılık.
• Mitchell, S. (2016). Geç Roma imparatorluğu tarihi. (Çev. Turhan Kaçar). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Montrose, L. (1996). The purpose of playing: Shakespeare and the cultural politics of the Elizabetian theatre. Chicago: The University of Chicago Press.
• Narlı, M. (2009). “Postmodern roman ve modern gerçekliğin yitimi”. Türkbilig (18), 122-132.
• Sazyek, H. (2023). Roman terimleri sözlüğü. Ankara: Hece Yayınları.
• Selçuk, S. (2012). “Postmodern dönemde farklılığın kutsanması ve toplumun parçacıllaştırılması: ‘öteki’ ve ‘ötekileştirme’”. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 15(2), 81-88.
• Tunç, S. (2005). Divan şiirinde Hz. İbrahim ve ades (mercimek). Türkiyat Araştırmaları Dergisi(17), 123-131.
• Uslu, F. (2011). “Greenblatt’ın yeni tarihselci eleştirisi”. Edebiyatın Omzundaki Melek. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Williams, R. (2012). Anahtar sözcükler. Savaş Kılıç (çev.). İletişim Yayınları.