Ebeveyn Mizacı ve Öz Yeterliğin 1–3 Yaş Arası Çocukların Sosyal -Duygusal Gelişimlerine Etkisi

Abstract

Ebeveynler, erken çocukluk döneminde çocukların ilk etkileşim kurduğu ve gelişim süreçlerinde en belirleyici rolü üstlenen bireyler olarak görülmektedir. Ebeveynlerin çocukların kişilik özellikleri, davranışları ve gelişimsel yönelimleri üzerindeki etkisi dikkate alındığında, ebeveyn tutumlarının çocukların sosyal-duygusal gelişimi üzerindeki etkisinin derinlemesine incelenmesi önem arz etmektedir. Bu çalışmada, 1-3 yaş arası çocukların sosyal-duygusal gelişimi ile ebeveyn mizacı ve ebeveynlik öz yeterliği arasındaki ilişki incelenmiştir. Araştırmada nicel yöntemlerden ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Kolayda örnekleme yöntemiyle seçilen 217 çocuk ve ebeveyni çalışmaya dahil edilmiştir. Veriler; Demografik Bilgi Formu, Enneagram Kişilik Ölçeği, Anne Babalık Becerilerinde Öz Yeterlik Ölçeği ve Vineland Sosyal Duygusal Erken Çocukluk Ölçeği ile toplanmıştır. Verilerin analizinde Tek Yönlü ANOVA ve Pearson Korelasyon analizinden yararlanılmıştır. Elde edilen bulgular, erken çocukluk müdahalelerinde yalnızca çocuğa değil, ebeveynin kişilik özellikleri ve ebeveynlik yeterliklerine dayalı farklılaştırılmış desteklerin geliştirilmesi gerektiğine işaret etmektedir. Aynı zamanda bu bulgular, erken çocukluk döneminde ebeveyne yönelik özelliklerin çocukların sosyal duygusal gelişimleri üzerindeki etkisine dair literatürdeki boşluğu doldurmaya yönelik önemli bir katkı sunmaktadır.

Keywords

• Ebeveyn mizacı
• ebeveyn öz yeterliği
• sosyal duygusal gelişim

Exploring the Impact of Parental Temperament and Self-Efficacy on Socio-Emotional Development in Children Aged 1–3

Abstract

Parents are recognized as the primary agents of interaction and development in early childhood, exerting a significant influence on children's personality traits, behaviors, and developmental trajectories. Given the foundational role of parenting in shaping early social-emotional competencies, this study aimed to examine the relationship between the social-emotional development of children aged 1 to 3 and parental temperament and self-efficacy. A relational survey model, grounded in quantitative research methodology, was utilized. The sample consisted of 217 children and their parents, selected through a convenience sampling method. Data were collected using the Demographic Information Form, the Enneagram Personality Scale, the Parental Self-Efficacy in Parenting Skills Scale, and the Vineland Social-Emotional Early Childhood Scales. Data analysis involved one-way ANOVA and Pearson correlation techniques. The findings indicate that differentiated supports should be developed in early childhood interventions based not only on the child but also on the personality characteristics and parenting competencies of the parent. At the same time, these findings make an important contribution to filling the gap in the literature on the impact of parental characteristics on children's social emotional development in early childhood.

Keywords

• Parental temperament
• parental self-efficacy
• social emotional development

References

1. Acar, H. (2018). The concept of constitutional governance (politeia) as the best regimen in Aristotle. International Journal of Society Researches, 9(16), 2219-2231.
2. Acarkan, İ. (2021). Enneagram ile Kendini Keşfet (4. Baskı). Timaş Yayınları.
3. Acarkan, İ. (2022). Enneagram ile Kendini Keşfet. (5. Baskı). İstanbul, Timaş Yayınevi.
4. Acarkan, İ. Ve Konal Süslü, Y. (2022). Enneagram ile Eşini Keşfet. İstanbul: Timaş Yayınları.
5. Addison, H. A. (2006). The Enneagram And Kabbalah: Reading Your Soul. E-Book: Jewish Lights Publishing.
6. Akar, Ö. (2024). Enneagram modeli kapsamında okul öncesi dönemdeki çocukların mizaç özellikleri ölçeğinin geliştirilmesi (Yüksek Lisans Tezi). Karatay University, Konya.
7. Akgün, E. & Yeşilyaprak, B. (2011). The qualitative dimension of mother-child play interaction: an evalutaion of mothers’ verbal expressions. Hacettepe University Journal of Education, 40(40), 11-21.
8. Aksoy, V. & Diken, I. H. (2009). Annelerin ebeveynlik öz yeterlik algıları ile gelişimi risk altında olan bebeklerin gelişimleri arasındaki ilişkiyi inceleyen araştırmalara bir bakış. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 10(1), 59-68. DOI: https://doi.org/10.1501/Ozlegt_0000000133

9. Aksüt, G. S. (2022). Ebeveyn öz-yeterliliği üzerine bir derleme: müdahale programlarına yönelik bir bakış. Nesne-Psikoloji Dergisi, 10(26), 620-636. DOI: https://doi.org/10.7816/nesne-10-26-06
10. Altunkol, F. (2017). Bilişsel esneklik eğitim programının lise öğrencilerinin bilişsel esneklik ile algılanan stres düzeylerine ve stresle başa çıkma tarzlarına etkisi (Yayımlanmamış yüksel lisans tezi). Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.
11. Alpar, R. (2020). Sosyal Bilimlerde SPSS ile Veri Analizi (6. Baskı). Ankara: Detay Yayıncılık.
12. Alpaydın, M. (2019). Kişilik kavramının envanterler yoluyla sayısallaştırılması (Yüksek Lisans Tezi). Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
13. Ar, Ö. F. , Şen, M. & Melekoğlu, M. (2022). The role of the family in early childhood special education. Trakya Journal of Education, 12(2), 637-646
14. Aral, N. & Kadan, G. (2019). Sosyal gelişim. İçinde N. Aral ve Z. F. Temel (Ed.), Çocuk gelişimi (s. 236-262). Ankara: Hedef CS Basın Yayın.
15. Arıkıl, G. & Yorgancı, B. (2012). Öğretmenlerin, öğretmen adaylarının ve öğrencilerin motivasyonu algılama farklılıkları. x. Ulusal Fen Bilimleri ve Matematik Eğitimi Kongresi, Niğde Üniversitesi, Eğitim Fakültesi.
16. Aron, E. N., Aron, A. & Jagiellowicz, J. (2012). Sensory processing sensitivity: A review in the light of the evolution of biological responsivity. Personality and Social Psychology Review, 16(3), 262–282. DOI: http://doi.org/10.1177/1088868311434213
17. Ayan, S. & Memiş, U. A. (2012). Erken çocukluk döneminde oyun. Selçuk Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilim Dergisi, 14(2), 143-149.
18. Bandura, A. (1977). Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavior change. Psychological Review, 84, 191-215. DOI: https://doi.org/10.1037/0033-295X.84.2.191
19. Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. New York: W.H. Freeman.
20. Bandura, A. (1999). Social cognitive theory: An agentic perspective. Asian Journal of Social Psychology, 2(1), 21–41. DOI: https://doi.org/10.1111/1467-839X.00024
21. Bandura, A. (2012). On the functional properties of perceived self-efficacy revisited. Journal of Management, 38(1), 9–44. DOI: https://doi.org/10.1177/0149206311410606
22. Barger, E. H. & Riojas-Cortez, M. (2014). Parents as partners in education: Families and schools working together. Upper Saddle River, N.J: Pearson.
23. Bee, H. & Boyd, D. (2009). Çocuk Gelişim Psikolojisi. İstanbul: Kaknüs Yayınları.
24. Berk, L. (2020). Bebekler ve çocuklar (Çev. N. Işıkoğlu Erdoğan). (7.Baskı). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
25. Bilge, Y. & Sezgin, E. (2020). Mediator role of mother’s personality traits and attachment styles in the relationship between mother and child emotion regulation. Anatolian Journal of Psychiatry, 21(3), 310-318. DOI: 10.5455/apd.65836
26. Bluth, K. & Wahler, R.G. (2011). Does effort matter in mindful parenting? Mindfulness, 2, 175–178. DOI: https://doi.org/10.1007/s12671-011-0056-3
27. Bor, W. & Sanders, M. R. (2004). Correlates of self-reported coercive parenting of preschool-aged children at high risk for the development of conduct problems. Journal of Psychiatry, 3(9), 738-745. DOI: https://doi.org/10.1080/j.1440-1614.2004.01452
28. Bong, M. (1995). Epistemological beliefs and generalizability of self-efficacy: Implications for instructional design. (Doktora Tezi). University of Southern California, California.
29. Bulut Ateş, F. & Akbas, T. (2021). Examination of opinions of divorced mothers participating in child-parent relationship therapy training. Çukurova University Social Sciences Institute Journal, 30(2), 47-61. DOI: https://doi.org/10.35379/cusosbil.772730
30. Burger, J. M. (2006). Kişilik (Çev. İ. D. Sarıoğlu). (7. Baskı). İstanbul: Kaknüs Yayınları.
31. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. & Demirel, F. (2017). Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi.
32. Büyüktaşkapu, S. (2012). Annelerin özyeterlik algıları ile 1-3 yaş çocuklarının gelişimlerinin incelenmesi. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(1), 18-30.
33. Campbell, S. B., Cohn, J. F. & Meyers, T. J. (1995). Depression in first-time mothers: mother-infant interaction and depression chronicity. Child Development, 31(3), 349.
34. Ceylan, Ş. & Ömeroğlu, E. (2012). Study of scial-emotional behaviors of 60-72 months children who take and do not take creative drama education with respect to some variables. Kastamonu Education Journal, 20(1), 63-80.
35. Christensen, L. B., Johnson, B. R. & Turner, L. A. (2015). Araştırma yöntemleri desen ve analiz (Çev. Ed. A. Aypay). Ankara: Anı Yayıncılık.
36. Coleman, P. K. & Karraker, K. H. (1997). “Self-efficacy and parenting quality: findings and future applications”. Developmental Review, 18, 47-85. DOI: https://doi.org/10.1006/drev.1997.0448
37. Coleman, P. K. & Karraker, K. H. (2000). Parenting self-efficacy among mother of school-age children: conceptualization, measurement, and correlates. Family Relations, 49, 13-24. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1741-3729.2000.00013.x
38. Coleman, P. K. & Karraker, K. H. (2003). Maternal self-efficacy beliefs competence in parenting and toddler's behavior and developmental status. Infant Mental Health Journal, 24(2), 126-148. DOI: https://doi.org/10.1002/imhj.10048
39. Corthorn, C. & Milicici (2016). Mindfulness and parenting: A correlational study of nonmeditating mothers of preschool children. Journal of Child and Family Studies, 25(5), 1672–1683. DOI: https://doi.org/10.1007/s10826-015-0319-z
40. Creswell, J. W. (2012). Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches (4th ed.). Sage Publications.
41. Çakır, S., Akduman, G. G. & Özyürek, A. (2023). Determining the factors affecting the level of conscious awareness of mothers. Çukurova University Social Sciences Institute Journal, 32(2), 460-472. DOI: https://doi.org/10.35379/cusosbil.1164944
42. Çakmak, A. & Elibol, F. (2015). Çocuk ve Oyun (4. Baskı). Ankara: Vize Yayıncılık.
43. Dainels, D. N. & Price, V. A. (2016). Enneagram kendini bilme sanatı (S. D. Çiftçi, Çev.) (3. Baskı). İstanbul: Kaknüs.
44. de Montigny, F. & Lacharite, C. (2005). Nursing theory and concept development or analysis perceived parental efficacy: concept analysis. Journal of Advanced Nursing 49(4), 387-396. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1365-2648.2004.03302.x
45. Demir, S. (2015). Investigation of relationship between parent’ self efficacy beliefs and demographic status. Mustafa Kemal University Journal of Graduate School of Social Sciences, 12(29), 133-148.
46. Demir, H., Çınar, F. & Öztunç, E. (2023). The analysis of decision making styles of Enneagram personality types according to nafs psychology. Amasya Theology Journal, 21, 79-115. DOI: https://doi.org/10.18498/amailad.1344273
47. Demircioğlu, H. (2017). Sosyal duygusal gelişim. İçinde N. Metin Baysal (Ed.), Doğum Öncesinden Ergenliğe Çocuk Gelişimi (s. 163-197). Ankara: Pegem Akademi.
48. Demirdöven, B. & Özyürek, A. (2023). Examination of parent self efficacy of mother with pre-school children. Journal of Bayburt Education Faculty, 18(38), 539-554. DOI: https://doi.org/10.35675/befdergi.1276404
49. Demirkan, E. & Yeşilyaprak, Y. (2023). Annelerin duygu düzenleme becerileri ve zihin yönelimlilikleri ile çocuklarının duygu düzenleme becerileri arasındaki bağlantıların incelenmesi. Erciyes Akademi, 37(1), 242-260. DOI: https://doi.org/10.48070/erciyesakademi.1225491
50. Dicle, A. N. (2017). The check the statüs of emotion of parents of disabled children. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 4(12), 806-818. DOI: https://doi.org/10.26450/jshsr.121
51. Dinçer, Ç., Demiriz, S. & Ergül, A. (2017). Validy and reliability study of the self-care skills scale-teacher form for pre-school children (36-72 months). Marmara University Atatürk Education Faculty Journal of Educational Sciences, 45(45), 59-78. DOI: https://doi.org/10.15285/maruaebd.2686
52. Deleş, B. & Kaytez, N. (2022). Investigation of conflict situations and self-efficacy perceptions of parents who have preschool children. Journal of Child and Development (J-CAD), 5(9), 67-77. DOI: https://doi.org/10.36731/cg.1100298
53. Doğan, Ö. (2017). Sosyal duygusal gelişim. İçinde N. Metin Baysal (Ed.), Doğum Öncesinden Ergenliğe Çocuk Gelişimi (s. 3-23). Ankara: Pegem Akademi.
54. Durualp, E. & Aral, N. (2010). A study on the effects of play-based social skills training on social skills of six-year-old children. Hacettepe University Journal of Education, 39(39), 160-172.
55. Eker, E. & Türk, A. (2021). Effect of the maternal parents’s own maternal rejection on parental attitude. Social Sciences: Theory and Practice, 5(1), 25-39. DOI: https://doi.org/10.48066/kusob.875653
56. Erçin, H. Ş. (2018). Sağlıklı yaşam biçimi davranışları ile Enneagram kişilik tipleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Ankara: Yıldırım Beyazıt Üniversitesi.
57. Ergin, A. & Karataş, H. (2017). Achievement-oriented motivation levels of university students. Hacettepe University Journal of Education, 33(4), 868-887.
58. Eriş, B. (2019). Anne beynim aç. İstanbul: Alfa.
59. Ertabak, Ç. S., Atay, Ç. E., Aral, N., Güneş, L. C. & Tosun, S. (2023). Investigation of the relationship between play skills and social emotional development in preschool period. The Journal of Academic Social Science Studies, 94, 25-38. DOI: http://dx.doi.org/10.29228/JASSS.67599
60. Evirgen G. N. & Gözün Kahraman, Ö., (2018). Examining the relationship between attachment and self perception of preschool children. Hitit University Journal of Social Sciences Institute, 11(3),2446-2454. doi: 10.17218/hititsosbil.417456
61. Eysenck, H. J. (1970). The structure of human personality (3. Baskı). London: Methuen ve Co. Ltd.
62. Fantuzzo, J., Manz, P.H. & McDermott, P. (1998). Preschool version of the social skills rating system: An empirical analysis of its use with low-income children. Journal of School Psychology, 36(2), 199-214. DOI: https://doi.org/10.1016/S0022-4405(98)00005-3
63. Faul, F., Erdfelder, E., Buchner, A. & Lang, A. G. (2009). Statistical power analyses using G*Power 3.1: Tests for correlation and regression analyses. Behavior Research Methods, 41(4), 1149-1160. DOI: https://doi.org/10.3758/BRM.41.4.1149
64. Galland, B.C. & Mitchell, E.A. (2010). Helping children sleep. Arch Dis Child, 10(95) 850-53.
65. Geçkil, E., Şahin, T. & Ege, E. (2009). Traditional postpartum practices of women and infants and the factors influencing such practices in South Eastern Turkey. Midwifery, 25(1), 62-71. DOI: https://doi.org/10.1016/j.midw.2006.12.007
66. George, D. & Mallery, P. (2019). IBM SPSS statistics 26 step by step: A simple guide and reference. Routledge.
67. Galland, BC, Mitchell, EA. Helping children sleep. Arch Dis Child. 850-53:10(95). DOI: https://doi.org/10.4324/9781032622156
68. Goldberg, A. & Scharf, M. (2020). How do highly sensitive persons parent their adolescent children? The role of sensory processing sensitivity in parenting practices. Journal of Social and Personal Relationships, 37(6), 1825-1842. DOI: https://doi.org/10.1177/0265407520911101
69. Gülgönül, D. (2024). Enneagram modeline göre öğretmenlerin kişilik özellikleri ile sınıf yönetimi stilleri ilişkisi (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, İstanbul.
70. Hiçdurmaz, D. & Öz, F. (2011). Enpowerment of self via cognitive approach. Hacettepe University Faculty of Health Sciences Nursing Journal, 18(2).
71. Jiao, W. Y., Wang, L. N., Liu, J., Feng-Fang, S., Jiao, F. Y., Pettoello-Mantovani, M. & Somekh, E. (2020). Behavioral and emotional disorders ın children during the covıd-19. Epidemic. J Pediatr: Elsevier Public Health Emergency Collection. DOI: 10.1016/j.jpeds.2020.03.013.
72. Kağıtçıbaşı, Ç. (2010). Benlik, aile ve insan gelişimi: Kültürel psikoloji. Koç Üniversitesi Yayınları.
73. Kahraman, Ö.G. & Ceylan Ş. (2018). Determining the sleeping habits of toddlers aged 0-3. Journal of History Culture and Art Research. 7(3): 607-620. DOI: http://dx.doi.org/10.7596/taksad.v7i3.1635
74. Kandır, A. & Alpan, Y. (2008). The effects of parental behavior on the socio-emotional development in preschool. Aile ve Toplum Eğitim Kültür ve Araştırma Dergisi, Journal of Family and Society Education Culture and Research 4(14), 33-38. DOI: https://doi.org/10.21560/spcd.5074
75. Karaboğa, M. T. (2019). A study on the role model preferences of high school student. Mersin University Journal of the Faculty of Education, 15(2), 363-391. DOI: https://doi.org/10.17860/mersinefd.537859
76. Karahisar, S. & Değirmenci, G. (2015). Erken müdahalede doğal çevre. Hacettepe University Faculty of Health Sciences Journal.
77. Kapıkıran, Ş. (2016). Parent academic achievement pressure and support scale psychometric assesment and construct validity: amongst secondary school and high school students. Ege Eğitim Dergisi, 17(1), 62-83. DOI: https://doi.org/10.12984/eed.07848
78. Karasar, N. (2014). Bilimsel araştırma yöntemi. Ankara: Nobel Yayıncılık.
79. Karaşar, B. & Öğülmüş, S. (2016). Need for social approval scale: the validity and reliability. Ege Eğitim Dergisi, 17(1), 84-104. DOI: https://doi.org/10.12984/eed.38607
80. Keskin, G. & Çam, O. (2007). Attachment process: review of the literature ın terms of mental health. Ege University Faculty of Nursing Journal, 23(2), 145-158.
81. Keskin, N. (2019). The contribution of enneagram creed to improve creative leadership. (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Gelişim University, İstanbul.
82. Keskin, N. (2020). Enneagram öz’e giden yol. İstanbul: Ekin Yayınevi.
83. Kılıç, S. (2014). Etki büyüklüğü. Journal of Mood Disorders, 4(1), 44-6. DOI: https://doi.org/10.5455/jmood.20140228012836
84. Kırman, A. & Doğan, Ö. (2017). Parent-child relationships: a meta-synthesis study. Hacettepe University Faculty of Health Sciences Journal, 4(1), 28-49.
85. Kochanska, G., Aksan, N., Knaack, A. & Rhines, H. M. (2004). Maternal parenting and children's conscience: Early security as moderator. Child development, 75(4), 1229-1242. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2004.00735.x
86. Koçyiğit, S., Yılmaz, E. & Sezer, T. (2015). The ınvestıgatıng of the relatıonshıp among socıal competence, emotıon regulatıon skılls and play skılls of 60-72 months old chıldren. HAYEF Journal of Education, 12(1), 209-218.
87. Korkmaz, Ö. (2011). Öğretmen adaylarının öğretim materyallerinden yararlanmaya dönük özyeterlik algıları. Eğitim Teknolojileri Araştırmaları Dergisi, 2(4), 1-17.
88. Kuzu, B. & Kısa, C. (2020). The ınvestıgatıon of the relatıonshıp between the parents' self effıcacy perceptıons and emotıon socıalızatıon. Biruni Journal of Health and Education Sciences, 4. DOI: https://hdl.handle.net/20.500.12445/2897
89. Küçükturan, A.G. & Keleş, S. (2019). Sosyal duygusal gelişim. İçinde A. Köksal Akyol (Ed.), Erken Çocukluk Döneminde Gelişim I (s. 319-366). Ankara: Anı Yayıncılık.
90. Lansford, J.E. & Deater-Deckard, K. (2012). Childrearing discipline and violence in developing countries. Child Development, 83:62-75. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2011.01676.x
91. Leung, C. H. (2011). An experimental study of eduplay and social competence among preschool students in Hong Kong. Early Child Development and Care, 181(4), 535-548. DOI: https://doi.org/10.1080/03004431003611487
92. Machida, S., Taylor, A. R. & Kim, J. (2002). The role of maternal beliefs in predicting home learning activities in Head Start families. Family Relations, 51, 176-184. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1741-3729.2002.00176.x
93. Memis, K. D. & Gürsoy, F. (2022). Investigation of mothers thoughts on play and play materials and behaviors of ınteractive playing with their children. İstanbul Gelisim University Health Sciences Journal, (17), 540-557. DOI: https://doi.org/10.38079/igusabder.1001354
94. Morris, L. R. & Cramer, S. F. (1996). The Enneagram and the Library. Library Management, 20-29. DOI: https://doi.org/10.1108/01435129610115335
95. Onuk, M. M. & Tekin, U. (2018). Analyzing the social skills of primary school students aged 10-13 in terms of mother-father attitudes: The example of Eyüp district. Journal of Anadolu Bil Vocational School of Higher Education, 13(52), 17-32.
96. Oral, T. (2015). Kişilik gelişimi. Erken çocukluk döneminde gelişim, 85-110.
97. Özel, E. & Zelyurt, H. (2016). The effect of parent educatıon on parent-chıld relatıonshıp. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, (36). DOI: https://doi.org/10.21560/spcd.60151
98. Özçelik, T. & Şahin, M. K. (2023). The role of family type, siblings and friends in shaping gender roles in early childhood. Journal of Contemporary Administravite Science, 10(2), 57-67.
99. Özkul, F. B. (2015). 48-60 aylık çocukların babalarının ebeveyn öz yeterlik algılarının incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Okan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
100. Özyürek, A. & Ceylan, Ş. (2014). Determining the views of teachers and parents on supporting social skills at preschoolers. Pamukkale University Faculty of Education Journal, 35(1), 99-114. DOI: https://doi.org/10.9779/PUJE575
101. Payton, J. W., Wardiaw, D. M., Graczyk, P. A., Bloodworth, M. R., Tompsett, C. J. & Weissberg, R. P. (2000). Social and emotional learning: A framework for promoting mental health and reducing risk behavior in children and youth. Journal of School Health, 70(5), 179-185. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1746-1561.2000.tb06468.x
102. Riso, D. R. & Hudson, R. (2009). Enneagram ile kişilik analizi. (G. Aksoy, Çev.). İstanbul: Butik. Riso, D.H. & Hudson, R. (2022). Enneagram ile kişilik analizi (3. Baskı). Butik Yayıncılık.
103. Sadeh, A., Gruber, R. & Raviv, A. (2002). Sleep, Neurobehavioral Functioning, and Behavior Problems in School – Age Children. Society for Research in Child Development; 73(2):405-417. DOI: https://doi.org/10.1111/1467-8624.00414
104. Sakarya, S. & Pekdoğan, S. (2020). The predıctıve power of temperament traıts on the bully and vıctım behavıors of the chıld. International Journal of Eurosian Research, 8(23), 311-324. DOI: https://doi.org/10.33692/avrasyad.65561
105. Sakız, G. (2013). Key word in success: Self-efficacy. Journal of Uludağ University Faculty of Education, 26(1), 185-210.
106. San Bayhan, P. & Artan, İ. (2004). Çocuk gelişimi ve eğitimi. İstanbul: Morpa Yayınları.
107. San Bayhan, P. & Artan, İ. (2014). Çocuk Gelişimi ve Eğitimi. İstanbul: Morpa Yayınları.
108. Santrock, J. W. (2012). Ergenlik. (14. Baskı). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
109. Schaefer, C. E. (2013). Oyun terapisinin temelleri. (Çev. B. Tortamış Özkaya). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
110. Serinsu, M. E. & Doğan, R. (2020). Principles of value education in the family for children 2-6 age period within the framework of the social learning theory. Dinî araştırmalar, 23:58, 151-170. DOI: https://doi.org/10.15745/da.771091
111. Senemoğlu, N. (2020). Gelişim Öğrenme ve Öğretim. (27. Baskı). Ankara: Anı Yayınları.
112. Spoth, R. L. & Conroy, S. M. (1993). Survey of prevention‐relevant beliefs and efforts to enhance parenting skills among rural parents. The Journal of Rural Health, 9(3), 227-239. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1748-0361.1993.tb00516.x
113. Şirin, T. (2020). Enneagram Türkiye kişilik envanteri’nin geliştirilmesi ve psikometrik özelliklerinin belirlenmesi. Turkish Studies, 15(2), 1375-1398. DOI: https://dx.doi.org/10.29228/TurkishStudies.42149
114. Taştan, K. (2021). Kişilik tiplerine göre stresle mücadele yöntemleri. Ankara: Zafer Yayınları.
115. Tatlıoğlu, S. S. (2021). A social-cognitive view of learning: Albert Bandura. Sosyoloji Notları, 5(1), 15-30.
116. Tepeli, K. & Yılmaz, E. (2013). Social problem solving skills of children in terms of maternal acceptance-rejection levels. US-China Education Review, 3(8), 581-592.
117. Tepeli, K., Yılmaz, E. & Kuyucu, Y. (2014). Studying emotion recognition skills of 5-6 year old children in terms of maternal acceptance/rejection levels, Contemporary Perspectives and Research on Early Childhood Education, (Eds. Mustafa Yaşar, Özkan Özgün and Jeanne Galbraith), Newcastle, UK; Cambridge Scholar Publishing.
118. Teti, D. M. & Gelfand, D. M. (1991). Behavioral competence among mothers of infants in the first year: the meditational role of maternal self-efficacy. Child Development, 62, 918–929. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.1991.tb01580.x
119. Tuğrul, B. (2018). Oyunun Gücü. İçinde A. B. Aksoy (Ed.), Çocuk ve Oyun (s. 179-194). Ankara: Hedef Yayıncılık.
120. Türk, E. (2023). Sorumluluk psikolojisi (Yüksek Lisans Proje Ödevi). Pamukkale Üniversitesi, İslami İlimler Enstitüsü, Denizli.
121. Utaş Akhan, L. & Batmaz, M. (2011). 0-6 Yaş grubu çocuğu olan çalışan annelerin çocuk bakımı ile ilgili karşılaştıkları sorunların ve sorun çözme yaklaşımlarının incelenmesi. Florence Nightingale Journal of Nursing, 19(3), 161-167.
122. Ünüvar, P. (2018). Bebeklik Döneminde Gelişim ve Eğitim. Ankara: Anı Yayıncılık.
123. Yıldız, S. A. (2006). An experımental study to develop parents’problem solvıng skılls. Marmara University Atatürk Faculty of Education Journal of Educational Sciences, 24(24), 231-244.
124. Yıldız Çiçekler, C., Girgin Büyükbayraktar, Ç., Konuk Er, R. & Alakoç Pirpir, D. (2014). The research of the relatıonshıp between self-effıcacy and perfectıonısm of mothers ın parentıng skılls whose chıldren are at the ages of 1-3. Mustafa Kemal University Journal of Graduate School of Social Sciences, 11(26), 109-124.
125. Yılmaz, E. (2018). Ebeveyn Benim. İstanbul: Mizmer Yayınları.
126. Yılmaz, E. D. (2019). Öğretmen Benim. Ankara: Mizmer Yayınları.
127. Yılmaz, E. D. & Selçuk, Z., (2018). Ebeveyn benim: dokuz tip mizaç modeli'ne göre ebeveyn-çocuk ilişkileri. Mizmer Yayınları.
128. Yılmazer, Y. (2020). Çocuğun davranışlarına etkin sınır koymaya yönelik anne eğitim programının annelerin sınır koyma davranışı ve anne çocuk ilişkisi üzerindeki etkisi (Doktora Tezi). Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
129. Yörükoğlu, A. (2000). Değişen Toplumda Aile ve Çocuk. İstanbul: Özgür Yayınları.
130. Yüksel, A. & Kızılgeçit, M. (2021). Examination of personality traits of faculty of theology students in terms of some variables in the context of enneagram personality model. Türk Din Psikolojisi Dergisi, (3), 9-38.
131. Zhao, C. & White, R. M. (2022). The impact of discrimination on parent-adolescent relationships in US Mexican families. Journal of Social and Personal Relationships, 39(7), 2045-2068. DOI: https://doi.org/10.1177/02654075221074396
132. Waters, L. (2016). The relationship between child stress, child mindfulness and parent mindfulness. Psychology, 7, 40-51. DOI: 10.4236/psych.2016.71006