Research Article

KUANTUM TEORİSİ BAĞLAMINDA EINSTEIN’IN NEDENSELLİK DÜŞÜNCESİ VE ETKİLERİ

Number: 33 May 21, 2022
TR EN

KUANTUM TEORİSİ BAĞLAMINDA EINSTEIN’IN NEDENSELLİK DÜŞÜNCESİ VE ETKİLERİ

Abstract

Newton fiziğinde köklü bir yere sahip olan nedensellik ilkesi, maddenin parçacıklı yapısının keşfinden sonra gelişen kuantum fiziğinde ortaya çıkan süreksizlik, belirsizlik, dalga fonksiyonunun çöküşü gibi bulgularla ciddi şekilde sorgulanır ve hatta reddedilir hale gelmiştir. Nitekim kuantumun Kopenhagcı yorumu, makro düzeyde istatistiksel bir nedensellikten söz edebilsek bile, mikro düzeyde doğaya içkin bir nedenselliğin bulunmadığını savunmuştur. Buna karşın Einstein ve onu izleyen kimi fizikçiler, kuantum teorinin eksik olabileceğini veya farklı yorumlanabileceğini, bu yüzden doğaya içkin nedenselliğin reddi konusunda aceleci davranmamak gerektiğini savunmuşlardır. Onlara göre, belki de mikro düzeyde nedenselliğin aleyhine gibi görünen durumlar, ontolojik değil epistemolojik kaynaklıdır; bundan emin olmak gerekir. Bu iddia aslında sorunu felsefi bir bağlama taşımakta, ontolojik ve epistemolojik olan arasında bir ayrım yaparak, epistemik gerekçelerle ontolojik nedenselliğin reddinin sorunlu olabileceğini ima etmektedir. Ancak süreç içerisinde Kopenhagcıların, kuantum düzeyinde, ontolojik bir ilke olarak nedenselliğin işlemediği düşüncesi fizikçilerin çoğunluğunu ikna etmiş ve doğaya içkin bir nedenselliğin bulunmadığı düşüncesi genel kabul görmüştür. Fakat süreç içerisinde Einstein’ı takip ederek bu düşünceye karşı çıkan fizikçiler de yetişmiştir. İşte bu çalışmanın amacı, kuantum fiziğinin Kopenhag yorumuna karşı Einstein ile başlayan ve doğaya içkin nedenselliğin bulunduğu iddiasını dillendiren yaklaşımın geldiği noktayı, Einstein sonrası çalışmalar ve yorumlar ışığında ortaya koymaktır. Böylelikle aslında, doğaya içkin bir nedenselliğin bulunup bulunmadığı konusundaki tartışmaların tümüyle sonlanmadığını, bu konuda hala felsefi ve bilimsel düzlemde lehte ve aleyhte pek çok argümanın geliştirildiğini göstermeyi umuyoruz.

Keywords

References

  1. Aspect, Alain, Philippe Grangier, and Gérard Roger. “Experimental tests of realistic local theories via Bell’s theorem”, Physics Review Letter 47 (1981): 460–463; ibid. ‘Experimental realization of Einstein-Podolsky-Rosen-Bohm Gedankenexperiment: A new violation of Bell’s inequalities”, Physics Review Letter, 49 (1982): 91–94
  2. Ball, Philip. Tuhafı Aşma Zamanı, çev. Nedim Çatlı, İstanbul: Kolektif Kitap: 2019
  3. Bell, John S., Isham, C., Penrose, R., Sciama, D. “Quantum mechanics for cosmologists”, John S Bell On The Foundations Of Quantum Mechanics (2001): 99-125, Erişim Tarihi: 12 Şubat, https://books.google.com.tr/books?hl=tr&lr=&id=pufUCgAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA99&dq=J.+S.+Bell,+%E2%80%98Quantum+Mechanics+for+Cosmologists&ots=ARatmqj0K7&sig=X1EwKCSFkHVtkxEjGlBBj-wkd_0&redir_esc=y#v=onepage&q=solipsism&f=false
  4. Belousek, Darrin W. “Einstein’s 1927 unpublished hidden-variable theory: It’s background, context and significance”, Studies in History and Philosophy of Science Part B: Studies in History and Philosophy of Modern Physics, 27.4 (1996): 437-461, https://doi.org/10.1016/S1355-2198(96)00015-9
  5. Ben-Menahem, Yemima. “Quantum theory and the flight from realism”, Book reviews / Studies in History and Philosophy of Modern Physics 33 (2002): 587-591, doi: 10.1016/S1355-2198(02)00022-9
  6. Bohm, David. Causality and Change İn Modern Physics, London: Routledge & Kegan Paul, 1996.
  7. Bohm, David. “A suggested interpretation of the quantum theory in terms of ‘hidden’ variables” (parts I and II) Physics Review, 85 (1952): 166-193, Erişim Tarihi: 12 Şubat, https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.85.166
  8. Bohr, Niels. “Quantum mechanics and physical reality”. Nature 136.3428 (1935): 65-65, https://doi.org/10.1038/136065a0

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Philosophy

Journal Section

Research Article

Publication Date

May 21, 2022

Submission Date

February 14, 2022

Acceptance Date

April 13, 2022

Published in Issue

Year 2022 Number: 33

APA
Şeker, M. E., & Aydın, H. (2022). KUANTUM TEORİSİ BAĞLAMINDA EINSTEIN’IN NEDENSELLİK DÜŞÜNCESİ VE ETKİLERİ. FLSF Felsefe Ve Sosyal Bilimler Dergisi, 33, 297-328. https://doi.org/10.53844/flsf.1072633
AMA
1.Şeker ME, Aydın H. KUANTUM TEORİSİ BAĞLAMINDA EINSTEIN’IN NEDENSELLİK DÜŞÜNCESİ VE ETKİLERİ. FLSF. 2022;(33):297-328. doi:10.53844/flsf.1072633
Chicago
Şeker, Mehmet Emin, and Hasan Aydın. 2022. “KUANTUM TEORİSİ BAĞLAMINDA EINSTEIN’IN NEDENSELLİK DÜŞÜNCESİ VE ETKİLERİ”. FLSF Felsefe Ve Sosyal Bilimler Dergisi, nos. 33: 297-328. https://doi.org/10.53844/flsf.1072633.
EndNote
Şeker ME, Aydın H (May 1, 2022) KUANTUM TEORİSİ BAĞLAMINDA EINSTEIN’IN NEDENSELLİK DÜŞÜNCESİ VE ETKİLERİ. FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi 33 297–328.
IEEE
[1]M. E. Şeker and H. Aydın, “KUANTUM TEORİSİ BAĞLAMINDA EINSTEIN’IN NEDENSELLİK DÜŞÜNCESİ VE ETKİLERİ”, FLSF, no. 33, pp. 297–328, May 2022, doi: 10.53844/flsf.1072633.
ISNAD
Şeker, Mehmet Emin - Aydın, Hasan. “KUANTUM TEORİSİ BAĞLAMINDA EINSTEIN’IN NEDENSELLİK DÜŞÜNCESİ VE ETKİLERİ”. FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi. 33 (May 1, 2022): 297-328. https://doi.org/10.53844/flsf.1072633.
JAMA
1.Şeker ME, Aydın H. KUANTUM TEORİSİ BAĞLAMINDA EINSTEIN’IN NEDENSELLİK DÜŞÜNCESİ VE ETKİLERİ. FLSF. 2022;:297–328.
MLA
Şeker, Mehmet Emin, and Hasan Aydın. “KUANTUM TEORİSİ BAĞLAMINDA EINSTEIN’IN NEDENSELLİK DÜŞÜNCESİ VE ETKİLERİ”. FLSF Felsefe Ve Sosyal Bilimler Dergisi, no. 33, May 2022, pp. 297-28, doi:10.53844/flsf.1072633.
Vancouver
1.Mehmet Emin Şeker, Hasan Aydın. KUANTUM TEORİSİ BAĞLAMINDA EINSTEIN’IN NEDENSELLİK DÜŞÜNCESİ VE ETKİLERİ. FLSF. 2022 May 1;(33):297-328. doi:10.53844/flsf.1072633

*** Our magazine does not have a special issue planned for September 2026. ***

Starting from 2024, our journal will be published in 3 issues as two regular and one special issues. These issues will be published In May (regular issue), September (special issue) and December (regular issue).

Only articles within the scope of the file will be included in our special issue. 

Thank you for your attention.