PLATON’UN BÖLÜNMÜŞ ÇİZGİ BENZETMESİ VE OPTİK ÜZERİNE
Abstract
Platon, Devlet’in VI. kitabının son bölümünde Siteyi yönetecek filozofların eğitimiyle ilgili bahsinde, ‘iyi’nin kavranan dünyaya ait olduğunu resmedebilmek için dünyayı görünen dünya ve kavranan dünya olmak üzere bir çizgi üzerinde iki parçaya ayırır. Bölünmüş Çizgi Benzetmesi olarak bilinen bu benzetmede, bölünen parçalar iki ayrı uzunlukta olmalıdır. Daha sonra ise elde edilen her iki parça için de aynı bölme oranı ile bölüm gerçekleştirilerek çizgi üzerinde dört parça elde edilir. Bu parçalar, en küçükten büyüğe doğru sırasıyla, eikasia, pistis, dianoia ve noesis olarak adlandırılır. Bölünmüş Çizgi Benzetmesi bir yandan Platon’un varlıklar arasında kurmak istediği (ontolojik) hiyerarşiyi gösterirken, diğer yandan bu hiyerarşiye uygun olarak bilginin çeşitli türleri ve dereceleri arasında yapılan (epistemik) bir ayrımı gösterir. Çizginin bölünmesi sırasında ifade edilen belli oranlar, anlatılmak istenen bu hiyerarşiye hizmet etmektedir. Bu oranlar benzetmenin tasvirinde matematik veya geometri bilgisinin hesap edilmiş olduğunu ima etmektedir. Özellikle, çizginin ortasında yer alan iki parça matematiksel olarak birbirine zorunlu olarak eşit uzunluktadır. Çoğu Platon yorumcusuna göre bu eşitlik, Platon’un kastetmediği hatta gözünden kaçmış bir şeydir. Bu yazıda bu eşitliğin taşıdığı anlamlar, özellikle optik hakkındaki bir yorum öne çıkartılarak tartışılacaktır.
Keywords
References
- Adam, J., The Republic of Plato, Cambridge University Press, Cambridge, 2010.
- Aristoteles, Metafizik, çev. Ahmet Arslan, Sosyal Yayınları, İstanbul, 1996.
- Arslan, Ahmet, İlk Çağ Felsefe Tarihi 1: Sokrates Öncesi Yunan Felsefesi, Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 2007.
- Arslan, Ahmet, İlk Çağ Felsefe Tarihi 2: Sofistlerden Platon’a, Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 2007.
- Burnyeat, M. F., “Archytas and Optics”, Science in Context 18(1), 35–53, 2005.Jowett, B., The dialogues of Plato, London, 1970.
- Platon, Devlet, İstanbul, Remzi Kitabevi, 1971.
- Platon, Mektuplar, İstanbul, Maarif Matbaası, 1943.
- Platon, Sofist, İstanbul, Sosyal Yayınları, 2000.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Philosophy
Journal Section
Research Article
Authors
Erkan Bozkurt
*
Türkiye
Publication Date
December 29, 2019
Submission Date
September 18, 2019
Acceptance Date
December 27, 2019
Published in Issue
Year 2019 Number: 28