M. FUAT KÜRKÇÜOĞLU’NUN “ÇAPIT TOP” KİTABINDA HALKBİLİMSEL UNSURLAR

Halk kültürü ürünlerinin farklı disiplin ve alanlarda kullanımı; folklorun doğası gereği ilişkili olduğu bilim dallarının çokluğu ve insanla bağlantılı olan her şeye temas etmesiyle ilgilidir. Tarihî süreç içerisinde Osmanlı İmparatorluğu’nun yıkılması ve yeni devletin ulus-devlet paradigması üzerine kurulması, dikkatleri halka ve halka ait olan unsurlara yöneltmiştir. Bu da beraberinde folklorik unsurların farklı alanlarda kullanımını mümkün kılmıştır. Yapılan incelemelerde dizi, sinema, tiyatro, resim, reklamcılık vb. alanlarda halk kültürü unsurlarından yararlanıldığı görülmüştür. Bu itibarla Cumhuriyet’in ilk yıllarından günümüze değin halk kültürü ürünleri edebî eserlerin de beslendiği temel kaynakların başında gelmektedir. Bu çalışmada M. Fuat Kürkçüoğlu’nun kaleme aldığı “Çapıt Top” isimli anı-roman, bünyesindeki halk kültürü unsurları açısından incelenmiştir. İsmiyle de belli bir döneme göndermede bulunan Çapıt Top adlı eser, Şanlıurfa’nın 1950’li yıllarına ait görünümünü maddi ve manevî kültür unsurları açısından yansıtması itibarıyla zengin bir eserdir. Bu zenginlik eser içerisinde zaman zaman doğrudan bilgiler verilerek bazen de günümüzle karşılaştırmalar yoluyla ele alınmıştır. Kurgunun asıl öğesi olan gelenek teması, değişim ve dönüşümle ilişkilendirilerek bahsedilen dönemin kültürel panoraması çizilmiştir. Eserde halkbilimi kadrolarının neredeyse tamamına temas edecek zenginlikte malzeme roman kurgusu içerisinde okuyucuya sunulmuştur. Çapıt Top adlı eserin bir ilçe belediyesi tarafından basılması, SOKÜM’ün gelecek kuşaklara aktarılmasında yerel yönetimlerin aktif ve teşvik edici rolüne örnek gösterilebilir. Mahallî idarelerin bu misyonla hareket edip müzecilik, yayın, toplumsal uygulamalar, şölenler gibi kalemlere destek vermesi kültürel çeşitliliğin korunması, yaşatılması ve aktarılması için büyük bir önem arz etmektedir. Çalışmamızda Çapıt Top isimli eserde geçen halkbilimi unsurları, halkbiliminin kadroları bağlamında başlıklandırılarak ele alınıp değerlendirilmiştir. Bu kapsamda kitabın “anonim halk edebiyatı, bayramlar/törenler/kutlamalar, sosyal değerler/sosyal tipler/stereotipler, geçiş dönemleri, giyim-kuşam unsurları, oyun/eğlence, dinî ritüeller/inanışlar, meslekler, halk mutfağı ve sofra ritüelleri, halk hekimliği, halk mimarisi, halk takvimi” gibi unsurlar açısından zengin bilgiler ihtiva ettiği ortaya konulmuştur. Bu yönüyle Şanlıurfa yöresindeki kültürel değişim ve dönüşüm tespit edilmiştir. İncelememiz sonucunda bu tip eserlerin karşılaştırmalı çalışmalar yapacak bilim adamları için önemli bir kaynak olduğu ortaya konulmuştur.