İkinci Dünya Savaşı’na Kadar Olan Dönemde Fransa ile Batı Afrika Sömürgeleri Arasındaki Ekonomik İlişkiler

Öz

Batı Afrika ile olan ticari ilişkileri 17. yüzyıla kadar uzanan Fransa’nın bölge üzerindeki hâkimiyetini tesis eden en önemli gelişmelerden biri Berlin Batı Afrika Konferansı’dır. Konferans sonrasında kurulan Fransız Batı Afrikası’nın altın, baharat, fildişi, pamuk, yer fıstığı ve palmiye yağı gibi değerli ürünler yönünden zengin bir bölge olması, Fransa ile Batı Afrika arasındaki ekonomik ilişkilerin gelişmesini sağlamıştır. Bu doğrultuda kurmuş olduğu şirketler aracılığıyla bölge ticaretini kontrol altına almaya çalışan Fransa, ayrıca demiryolu yatırımları sayesinde Atlantik kıyıları ile iç kesimleri birbirine bağlayarak ticaret hacmini artırmayı hedeflemiştir. Bu açıklamalar doğrultusunda bu çalışmanın amacı Fransa ile Batı Afrika’daki sömürgeleri arasındaki ekonomik ilişkileri üç başlık altında incelemektir; bölgedeki ticareti kontrol altına almak amacıyla kurulan imtiyazlı şirketler, ticaret hacmini artırmak amacıyla inşa edilen demiryolları ve ithalat-ihracat yapısı. Bu ilişkileri ortaya koyabilmek amacıyla orijinal belgeler incelenmiş olup, genel olarak Fransa Gümrükler Genel Müdürlüğü raporlarından ve Fransız Resmî Gazetesi’nden faydalanılmıştır. Elde edilen sonuçlar, Batı Afrika’daki Fransız sömürgelerinin hem Fransa’nın hem de Fransa’nın dünya genelindeki sömürgelerinin içerisinde ticari anlamda önemli bir paya sahip olmadığını ortaya koymaktadır. Ancak bununla birlikte, kurulan imtiyazlı şirketler ve inşa edilen binlerce kilometre uzunluğundaki demiryolları, Batı Afrika’daki sömürgelerinin Fransa ekonomisi açısından son derece önemli olduklarını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Berlin Batı Afrika Konferansı
• Demiryolu
• Sömürgecilik
• Ticaret

Economic Relations between France and its West African Colonies Until the Second World War

Abstract

One of the most important developments that established France's dominance over the region, whose commercial relations with West Africa date back to the 17th century, was the Berlin West Africa Conference. The fact that French West Africa, which was established after the conference, was a region rich in valuable products such as gold, spices, ivory, cotton, peanuts, and palm oil led to the development of economic relations between France and West Africa. In this direction, France, which tried to control the trade in the region through the companies it established, also aimed to increase the volume of trade by connecting the Atlantic coasts and inland areas through railway investments. In line with these explanations, this study aims to examine the economic relations between France and its colonies in West Africa under three headings: the concessionary companies established to control trade in the region, the railroads built to increase the volume of trade, and the import-export structure. To reveal these relations, original documents have been analyzed, and the reports of the Directorate General of Customs of France and the French Official Gazette have been used. The results show that the French colonies in West Africa did not have a significant commercial share both in France and in France's colonies around the world. Nevertheless, the concessionary companies established and thousands of kilometers of railways-built show that the colonies in West Africa were extremely important for the French economy.

Keywords

• Berlin West Africa Conference
• Railway
• Colonialism
• Trade

References

1. Afrique Occidentale Française. (1911). Annuaire du Gouvernement Général de L’Afrique Occidentale Française. Paris. https://l24.im/vcrnydB Erişim Tarihi: 06.02.2024
2. Afrique Occidentale Française. (1922). Annuaire du Gouvernement Général de L’Afrique Occidentale Française. Paris. https://l24.im/vcrnydB Erişim Tarihi: 06.02.2024
3. Berlin Act. (1885). General Act of the Berlin Conference on West Africa, 26 February 1885. https://l24.im/Ous0Y34 Erişim Tarihi: 24.08.2023.
4. Blair, E. H. & Robertson, J. A. (1903). The Philippine Isands 1493-1803, Volume-I, 1493-1529. Ohio: The Arthur H. Clark Company.
5. Bonzon, A. (1895). Bourse de Lyon. Manuel des Sociétés Par Actions de la Région Lyonnaise. A. Rey: Lyon.
6. Dawson, S. E. (1899). The Lines of Demarcation of Pope Alexander VI and the Treay of Tordesillas. Transaction of the Royal Society of Canada, Second Series 1899-1900, 5(2), 467-546. J. Hope & Sons.
7. Direction Générale des Douanes. (1881-1895). Tableau Général du Commerce de la France. Paris.
8. Direction Générale des Douanes. (1896-1898). Tableau Général du Commerce et de la Navigation. Paris.

9. Direction Générale des Douanes. (1899). Tableau Général du Commerce et de la Navigation. Paris: Imprimerie Nationale.
10. Direction Générale des Douanes. (1900-1927). Tableau Général du Commerce et de la Navigation. Paris.
11. Direction Générale des Douanes. (1928). Tableau Général du Commerce. Paris.
12. Direction Générale des Douanes. (1929-1937). Tableau Général du Commerce Extérieur. Paris.
13. Direction Générale des Douanes. (1938). Tableau Général du Commerce Extérieur. Paris: Imprimerie Nationale.
14. Ducoudray, G. (1883). Histoire de France et Histoire Contemporaine de 1789 a la Constitution de 1875. Paris: Librairie Hachette Et Cle
15. Gros, J. (1881). Les Voyages et Découvertes de Paul Soleillet. (Ed). Maurice Dreyfous. Paris.
16. JORF (1884). Journal Officiel De La République Française. 17 Novembre 1884. https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/jo Erişim Tarihi: 22.08.2023
17. JORF (1885a). Journal Officiel De La République Française. 5 Mars 1885. https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/jo Erişim Tarihi: 24.08.2023
18. JORF (1885b). Journal Officiel De La République Française. 2 Mars 1885. https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/jo Erişim Tarihi: 24.08.2023
19. JORF (1894). Journal Officiel De La République Française. 21 Mars 1894. https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/jo Erişim Tarihi: 31.08.2023
20. JORF (1895). Journal Officiel De La République Française. 17 Juin 1895. https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/jo Erişim Tarihi: 26.08.2023
21. JORF (1904). Journal Officiel De La République Française. 21 Octobre 1904. https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/jo Erişim Tarihi: 29.08.2023
22. JORF (1919). Journal Officiel De La République Française. 20 Mai 1919. https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/jo Erişim Tarihi: 29.08.2023
23. Keith, A. B. (1919). The Belgian Congo and The Berlin Act. Oxford University Press.
24. Twain, M. (1905). King Leopold’s Soliloquy. Boston: P. R. Warren Co.
25. UK Parliament (1919a). Congo (Export Duties). 01 December 1919, Vol 122, 30-31.
26. UK Parliament (1919b). Congo (Export Duties). 04 December 1919, Vol 122, 543.