İDARİ KOLLUK YETKİSİ KAPSAMINDA İMAR KANUNU’NUN DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

Günümüz toplumlarında toplumsal ihtiyaçların en önemlilerinden bazılarının kişilerin barınma ve güvenlik ihtiyaçları olduğu söylenebilir. Birbiri ile sıkı ilişki içerisinde olan ve toplumsal huzur ve güvenliği de ilgilendiren bu iki ihtiyaç için yasal düzenlemeler yapılarak hukuki belirlilik ve öngörülebilirlik sağlanması elzemdir. Ülkemizde gerek Anayasa gerekse de normlar hiyerarşisinde onun alt düzeyinde yer alan çeşitli kanun ve yönetmeliklerle bu alanda yapılan düzenlemelerle bir düzen sağlanmaya çalışılmıştır. Bilindiği üzere idare hukukumuz uyarınca merkezi idare ve mahalli idareler yalnızca kamu hizmeti sunmakla yükümlü olmayıp aynı zamanda kamu düzeninin sağlanması ve korunması amacıyla çeşitli kolluk yetkileriyle de donatılmıştır. Yukarıda belirtilen barınma ve güvenlik ihtiyaçları ile yakından ilgili olarak şehirleşme ve yapılaşma bakımından temel normatif çerçeveyi oluşturan 3194 sayılı İmar Kanunu, ülkemizde idarelerin kolluk yetkilerinin düzenlendiği temel metinlerden biridir. Bu çalışmada öncelikle kolluk ve kolluk çeşitleri irdelenmiş, ardından bir özel idari kolluk türü olan imar kolluğuna dair öğretideki yaklaşım ile Anayasa Mahkemesi ve Danıştay’ın yaklaşımı incelenmiştir. Çalışmada İmar Kanunu’nda öngörülen idari kolluk makamları ile bu makamların yetkileri tespit edilmiş, bu yetkilerin kapsamı, kullanım şekilleri ve sınırları incelenmiştir. Kanun’un sistematiği içerisindeki düzenlemelerin, kamu düzeninin idarenin imar alanındaki faaliyetleri üzerinden sağlanmasına ne ölçüde elverişli olduğu analiz edilmiştir. Daha sonra, uygulamada karşılaşılan sorunlar ve doktrinde dile getirilen eleştiriler ışığında İmar Kanunu’ndaki eksik düzenlemeler ve boşluklar irdelenerek buna dair çözüm önerilerimiz sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• İmar
• Kolluk
• Kamu Düzeni
• Kamu Yararı
• ruhsat

EVALUATION OF THE ZONING LAW WITHIN THE SCOPE OF ADMINISTRATIVE LAW ENFORCEMENT AUTHORITY

Öz

It can be said that some of the most important social needs in today's societies are the housing and security needs of individuals. It is essential to ensure legal certainty and predictability by making legal arrangements for these two needs, which are closely interrelated and which also concern social peace and security. In our country, both the Constitution and various laws and regulations, which are at a lower level in the hierarchy of norms, have tried to provide an order with the regulations made in this field. As is known, as accepted in our administrative law, the central administration and local administrations are not only obliged to provide public services, but are also equipped with various law enforcement powers in order to ensure and protect public order. The Zoning Law No. 3194, which constitutes the basic normative framework in terms of urbanization and construction closely related to the aforementioned housing and security needs, is one of the basic texts regulating the law enforcement powers of administrations in our country. This study first examines law enforcement and its types. It then examines the legal approach to zoning enforcement, a special type of administrative law enforcement, as well as the approach of the Constitutional Court and the Council of State. The study then examines the administrative law enforcement authorities envisioned in the Zoning Law, their powers, the scope of these powers, the manner in which they are exercised, and their limits. The extent to which the regulations within the law's system are conducive to maintaining public order through the administration's activities in the zoning sector is analyzed. Then, in light of the problems encountered in practice and the criticisms expressed in the doctrine, the deficiencies and gaps in the Zoning Law are examined, and our proposed solutions are presented.

Anahtar Kelimeler

• Zoning
• Law Enforcement
• Public Order
• Public Interest
• License

Kaynakça

1. 4736 sayılı Kanun, Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun (Kanun No. 4736). Resmî Gazete 24645 (19 Ocak 2002). Erişim 23 Şubat 2026. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=4736&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
2. 7143 sayılı Kanun, Vergi ve Diğer Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun (Kanun No. 7143). Resmî Gazete 30425 (18 Mayıs 2018). Erişim 28 Şubat 2026. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/05/20180518-3.htm
3. AFAD, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, 06 Şubat 2023 Pazarcık-Elbistan (Kahramanmaraş) Mw: 7.7 -Mw: 7.6 Depremleri Raporu, 2023. https://deprem.afad.gov.tr/assets/pdf/Kahramanmara%C5%9F%20Depremi%20%20Raporu_02.06.2023.pdf
4. Akın, Yeliz Neslihan. “6306 Sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun Kapsamında Kentsel Dönüşüm Kolluğu”. Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 11/2 (2021), 489-576.
5. Aktaş İnam, Alkım. “Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları Işığında Kolluk Faaliyetlerinin Denetiminde Ölçülülük İlkesi”. Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 13/2 (2023), 727-750.
6. Akyılmaz, Bahtiyar, vd. Türk İdare Hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2025.
7. AYM, Anayasa Mahkemesi, K. 1986/29 (11 Aralık 1986), AYM Kararlar Bilgi Bankası.
8. AYM, Anayasa Mahkemesi, K. 2002/59 (26 Haziran 2002), AYM Kararlar Bilgi Bankası.

9. AYM, Anayasa Mahkemesi, K. 2003/92 (16 Ekim 2003), AYM Kararlar Bilgi Bankası.
10. AYM, Anayasa Mahkemesi, K. 2011/150 (3 Kasım 2011), AYM Kararlar Bilgi Bankası.
11. AYM, Anayasa Mahkemesi, K. 2015/38 (1 Nisan 2015), AYM Kararlar Bilgi Bankası.
12. AYM, Anayasa Mahkemesi, K.2020/67 (12 Kasım 2020), AYM Kararlar Bilgi Bankası.
13. AYM, Anayasa Mahkemesi, K. 2023/109 (1 Haziran 2023), AYM Kararlar Bilgi Bankası.
14. AYM, Anayasa Mahkemesi, K. 2024/141 (23 Temmuz 2024). AYM Kararlar Bilgi Bankası.
15. AYM, Anayasa Mahkemesi, K. 2024/206 (05 Aralık 2024), AYM Kararlar Bilgi Bankası.
16. Arslan, Mustafa. “İdari Kolluk Uygulamalarında Kolluk Kuvveti Anlayışından Kolluk Hizmeti Anlayışına Geçiş”. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 52 (2018), 175-196.
17. Atay, Ender Ethem. İdare Hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık. 2022.
18. Aydın, Muhammed Ali. İmar Hukukunda İdari Yaptırımlar. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2023.
19. Belediye Kanunu (Kanun No. 5393). Resmî Gazete 25874 (13 Temmuz 2005). Erişim 15 Şubat 2026. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5393&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
20. Cin, M. Onursal. “Kolluğun Zor Kullanma Yetkisi”, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 8/1-2 (2000), 665-686.
21. CSBB, Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. 2023 Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Raporu. 2023. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/03/2023-Kahramanmaras-ve-Hatay-Depremleri-Raporu.pdf
22. Çağlayan, Ramazan. İdare Hukuku Dersleri. Ankara: Adalet Yayınevi, 2022.
23. Çağlayan, Ramazan. Kolluk ve Özel Güvenlik Hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2022.
24. Danıştay, Danıştay 1. Dairesi, K. 1988/355 (19Aralık 1988), Kazancı İçtihat Bankası.
25. Danıştay, Danıştay 2. Dairesi, K. 2022/6034 (29 Kasım 2022), Kazancı İçtihat Bankası.
26. Danıştay, Danıştay 4. Dairesi, K. 2024/986 (15 Şubat 2024) Kazancı İçtihat Bankası.
27. Danıştay, Danıştay 6. Dairesi, K. 1992/447 (4 Şubat 1992), Kazancı İçtihat Bankası.
28. Danıştay, Danıştay 6. Dairesi, K. 2014/3403 (28 Nisan 2014), Kazancı İçtihat Bankası.
29. Danıştay, Danıştay 6. Dairesi, K. 2015/6291 (26 Ekim 2015), Kazancı İçtihat Bankası.
30. Danıştay, Danıştay 6. Dairesi, K. 2020/4069 (7 Mayıs 2020), Kazancı İçtihat Bankası.
31. Danıştay, Danıştay 6. Dairesi, K. 2022/3637 (24 Mart 2022), Kazancı İçtihat Bankası.
32. Danıştay, Danıştay. 6. Dairesi, K. 2022/5202 (27 Nisan 2022), Kazancı İçtihat Bankası.
33. Danıştay, Danıştay. 6. Dairesi, K. 2024/1817 (13 Mart 2024), Kazancı İçtihat Bankası.
34. Danıştay, Danıştay 8. Dairesi, K. 2025/5165 (28 Mayıs 2025), Danıştay Karar Arama.
35. Danıştay, Danıştay 10. Dairesi, K. 2006/2507 (18 Nisan 2006), Kazancı İçtihat Bankası.
36. Danıştay, Danıştay 10. Dairesi, K. 2021/3470 (21 Haziran 2021), Danıştay Karar Arama
37. Danıştay, Danıştay 14. Dairesi, K. 2013/1997 (21 Mart 2013), Kazancı İçtihat Bankası.
38. DİDDK, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, K. 2012/183 (09 Mart 2012), Kazancı İçtihat Bankası.
39. DİDDGK, Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulu, K. 2008/1837 (23 Ekim 2008) Kazancı İçtihat Bankası.
40. DİDDGK, Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulu, K. 2020/316 (12 Şubat 2020), Kazancı İçtihat Bankası.
41. Emniyet Teşkilatı Kanunu (Kanun No. 3201). Resmî Gazete 3629 (12 Haziran 1937). Erişim 20 Şubat 2026. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.3.3201.pdf
42. Gözler, Kemal. İdare Hukuku. 2. Cilt. Bursa: Ekin Yayınları, 2019.
43. Gözler, Kemal - Kaplan, Gürsel. İdare Hukuku Dersleri. Bursa: Ekin Basın Yayın Dağıtım, 2023.
44. Gözübüyük, Şeref - Tan, Turgut. İdare Hukuku Genel Esaslar. Cilt 1. Ankara: Turhan Kitabevi, 2001.
45. Günday, Metin vd. İdarenin Afet Yönetimi Kapsamındaki Hizmet Kusurlarından Kaynaklanan Mali Sorumluluğu. Ankara: Türkiye Barolar Birliği Yayınları, 2024.
46. İl İdaresi Kanunu (Kanun No. 5302). Resmî Gazete 25745 (22 Şubat 2005). Erişim 20 Ocak 2026. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5302&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
47. İmar Kanunu (Kanun No. 3194). Resmî Gazete 18749 (9 Mayıs 1985). Erişim 25 Ocak 2026. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=3194&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
48. Kalabalık, Halil. İmar Hukuku (3 Cilt). Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2012.
49. Kalabalık, Halil. İmar Barışı Başvuru Süreci ve Sonuçları. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2018.
50. Kalabalık, Halil. İdare Hukuku Dersleri. II Cilt. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2024.
51. Kalabalık, Halil. İmar Hukuku Dersleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2024.
52. Kaplan, Onur. “Türkiye’de Gecekondu Önleme, Tasfiye ve Islah Bölgeleri”. Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2/2 (2020), 588-634.
53. Kasapoğlu Turhan, Mine. “İdari Kolluk Yetkisi Bağlamında Zorunlu Aşı Uygulaması”. Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi 9/1 (2019), 1-40.
54. Kormaz, Hasan. Hüsnü. “2023 Kahramanmaraş Depreminde Tasarım Hatalarının Deprem Hasarına Etkisi”. Temiz Üretim, Yeşil Mutabakat ve Sürdürülebilir Atık Yönetimi. Ed. Mehmet Emin Aydın, Güleda Engin. 365-387. TÜBA: 2023.
55. Muratoğlu, Tahir. İmar Hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2025.
56. Özay, İl Han. Günışığında Yönetim. İstanbul: Filiz Kitabevi, 2004.
57. Özay, İl Han. “İdari Kolluk - Adli Kolluk”. İÜHFM 71/1 (2013), 947-962.
58. Özdemir, Selman. “Yapı Denetim Kuruluşuna İmar Kanunu Kapsamında Para Cezası Verilip Verilemeyeceği Hakkında Bir İnceleme: Yapı Denetim Kuruluşlarının Fennî Mesuliyet Sorumlulukları”. NEÜHFD 3/2 (2020), 182-207. Sancakdar, Oğuz. İmar Hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2025.
59. Seçkin, Sinan. “6306 sayılı Kanun Kapsamında Riskli Yapı Tespiti ve İdarenin Zor Kullanma Yetkisi”. İMHFD 9/2 (2024), 463-511.
60. Sever, Dilşad Çiğdem. “Afet Mevzuatından Kaynaklanan Yapısal Sorunlar: Teşkilat, İmar Afları ve Yapı Denetimi”. Ankara Barosu Dergisi 81/Deprem Özel Sayısı (2023), 269-306.
61. TBMM, Türkiye Büyük Millet Meclisi, “3194 sayılı Kanunun Geneli Hakkında Bilgiler” (Erişim 18 Mayıs 2026). https://mevzuat.tbmm.gov.tr/Kanun/KanunDetay?YasamaKanunId=f72877bd-e090-037b-e050-007f01005610&kanunNumarasi=3194#step-2
62. TMMOB, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği. 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremleri Raporu. 2023. https://www.tmmob.org.tr/sites/default/files/tmmob_deprem_raporu_18agustos_revize-part-1_compressed.pdf
63. Ulusoy, Ali D. Türk İdare Hukuku. Ankara: Yetkin Yayınları, 2023.
64. Yayla, Yıldızhan. İdare Hukuku. İstanbul: Beta Yayıncılık, 2009.
65. YDHK, Yapı Denetimi Hakkında Kanun (Kanun No. 4708), Resmî Gazete 24461 (13 Temmuz 2001). Erişim 20 Şubat 2026. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=4708&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
66. Yıldız, Hayrettin. “İmar Kanunun 9. Maddesi Bağlamında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının İmar Planlamasına İlişkin Yetkileri”. İstanbul Hukuk Mecmuas 83/1 (2025), 369-394.
67. Yılmaz, Serdar. İmar Planlarının Hukuki Rejimi. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2021.